🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
10,029
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 10,029
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
vinaya 2606 中部経典 2117 長部経典 1357 相応部経典 1136 増支部経典 857 jataka 563 スッタニパータ 522 ダンマパダ(法句経) 426 テーラガーター 211 テーリーガーター 68 クッダカパータ 57 イティヴッタカ 54 ウダーナ 34 金剛経 5 維摩経 5 般若心経 4 法華経 4 涅槃経 2 AN 1
正念 長部経典 趣旨一致
Pāpake akusale dhamme vāhentīti kho, vāseṭṭha, ‘brāhmaṇā, brāhmaṇā’ tveva paṭhamaṁ akkharaṁ upanibbattaṁ. Te araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya pāto pātarāsāya gāmanigamarājadhāniyo osaranti ghāsamesamānā. Te ghāsaṁ paṭilabhitvā punadeva araññāyatane paṇṇakuṭīsu jhāyanti. Tamenaṁ manussā disvā evamāhaṁsu: ‘ime kho, bho, sattā araññāyatane paṇṇakuṭiyo karitvā paṇṇakuṭīsu jhāyanti, vītaṅgārā vītadhūmā pannamusalā sāyaṁ sāyamāsāya
‘They set aside bad, unskillful things’ is the meaning of ‘brahmin’, the first term applied to them. They built leaf huts in a wilderness region where they meditated pure and bright, without lighting cooking fires or digging the soil. They came down at daybreak for breakfast and at dusk for supper to the village, town, or royal capital seeking a meal. When they had obtained food they continued to meditate in the leaf huts. When people noticed this they said, ‘These beings build leaf huts in a wi
「悪しき不善の法を退ける者」、これがすなわち「婆羅門(バラモン)」という語の本来の意味であり、彼らに最初に与えられた名称であった。 彼らは林野の地に葉ぶきの庵(パンナクティ)を結び、その庵にあって禅定(ジャーナ)に耽った。火を焚かず、臼杵をも置かず、清浄にして清明なる境地にあり、夕暮れには夕餉を、夜明けには朝餉を求めて、村落・町・王都へと托鉢のために赴いた。食を得ればふたたび林野の庵に戻り、禅定に専念した。 人々はこれを見て、かく語り合った。「これらの方々は、林野の地に葉ぶきの庵を結び、その庵にあって禅定に入られている。火を焚かず、臼杵をも置かず清浄にして、夕暮れには夕餉を、夜明けには朝餉を求めて村や町へと降り来られる……」と。
副テーマ: discipline
正念 長部経典 趣旨一致
“Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Ayaṁ kho, mahāli, maggo ayaṁ paṭipadā etesaṁ dhammānaṁ sacchikiriyāya. 2.4. Dvepabbajitavatthu Ekamidāhaṁ, mahāli, samayaṁ kosambiyaṁ viharāmi ghositārāme. Atha kho dve pabbajitā— muṇḍiyo ca paribbājako jāliyo ca dārupattikantevāsī yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu. upasaṅkamitvā mayā saddhiṁ sammodiṁsu. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
“It is simply this noble eightfold path, that is: right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion. This is the path and the practice for realizing these things. 2.4. On the Two Renunciates This one time, Mahāli, I was staying near Kosambī, in Ghosita’s Monastery. Then two renunciates— the wanderer Muṇḍiya and Jāliya, the pupil of the wood-bowl ascetic—came and exchanged greetings with me. When the greetings and polite
「これこそが、かの八正道(はっしょうどう)に他ならない。すなわち、正見(しょうけん)・正思惟(しょうしゆい)・正語(しょうご)・正業(しょうごう)・正命(しょうみょう)・正精進(しょうしょうじん)・正念(しょうねん)・正定(しょうじょう)である。マーリよ、これがすなわち道(マッガ)であり、これらの法(ダンマ)を自ら証知するための実践(パティパダー)に他ならない。 二人の出家者について マーリよ、あるとき、わたしはコーサンビーのゴーシタ園に滞在していた。そのとき、二人の出家遊行者(パッバジタ)が訪ねて来た。遍歴行者(パリッバージャカ)のムンディヤと、木鉢の修行者の弟子であるジャーリヤである。二人はわたしのもとに近づき、懇ろに挨拶を交わした。和やかな言葉を互いに交わし終えて、かたわらに立った。」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 正しい生き方,実践,自己修養,精神修行,心の在り方,道を求める,修行
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
正念 長部経典 趣旨一致
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, rāgassa, yadidaṁ upekkhā cetovimuttī’ti. Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya: ‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. 7. Sattaka Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; Satta asaddhammā— idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti. Satta saddhammā— idhāvuso, bhikkhu sad
For it is the heart’s release by equanimity that is the escape from desire.’ Take another mendicant who says: ‘I’ve developed the signless release of the heart. I’ve cultivated it, made it my vehicle and my basis, kept it up, consolidated it, and properly implemented it. 7. Sevens There are teachings grouped by seven that have been rightly explained by the Buddha. <em>Seven bad qualities:</em> a mendicant is faithless, shameless, imprudent, unlearned, lazy, unmindful, and witless. <em>Seven good
「実に、友よ、貪(とん)からの出離(しゅつり)とは、すなわち平静(うpekkha)なる心解脱(cetovimutti)にほかならない。」 また、友よ、ここにある比丘がこのように言うとするならば、「わたしは無相(animitta)なる心解脱を修め、繰り返し修習し、乗り物となし、基盤となし、確立し、習熟し、善く精励してきた」と。 **七(satta)について** 友よ、かの世尊——知り、見、阿羅漢にして正等覚者たる——によって、七つの法が正しく説かれた。 **七つの悪しき法(satta asaddhammā)**—— 友よ、ここに比丘があって、信(saddhā)なく、慚(hirī)なく、愧(ottappa)なく、寡聞(appassuta)にして、懈怠(kusīta)にして、念(sati)を失い、慧(paññā)なき者である。 **七つの善き法(satta saddhammā)**——
副テーマ: mindfulness,wisdom,craving,self
導線タグ: 怠け,信仰心,自己研鑽,気づき,智慧,精神的成長,修行
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca. Satta niddasavatthūni. Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo. Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo. Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo. tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo.
a mendicant knows the teachings, knows the meaning, knows themselves, knows moderation, knows the right time, knows assemblies, and knows individuals. <em>Seven qualifications for graduation:</em> A mendicant has a keen enthusiasm to undertake the training … to examine the teachings … to get rid of desires … You should all recite these in concert. for retreat … to rouse up energy … for mindfulness and alertness … to penetrate theoretically. And they don’t lose these desires in the future.
ここに、比丘は法を知り(ダンマンニュー)、義を知り(アッタンニュー)、自己を知り(アッタンニュー)、節度を知り(マッタンニュー)、時を知り(カーランニュー)、衆を知り(パリサンニュー)、人を知る(プッガランニュー)。 **七つの卒業の基盤(ニッダサヴァットゥ):** ここに、比丘は学処を受持すること(シッカーサマーダーナ)に対して鋭い意欲を有し、また未来においてもその学処を受持することへの愛着を失わない。 法を精察すること(ダンマニサンティ)に対して鋭い意欲を有し、また未来においても法を精察することへの愛着を失わない。 欲を調伏すること(イッチャーヴィナヤ)に対して鋭い意欲を有し、また未来においても欲を調伏することへの愛着を失わない。 ――これらはすべて、天と人との利益のため、幸福のため、安楽のために、ともに合誦(サンガーヤナ)すべきである。―― 独処・禅定(パティサッラーナ)に対して鋭い意欲を有し、また未来においても独処への愛着を失わない。
副テーマ: mindfulness,wisdom,self,craving
導線タグ: 自己理解,節度,学び続ける意欲,内省,孤独な修行,欲望の制御,精神的成長
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
15. Āyusaṅkhāraossajjana Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossaji. Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso, devadundubhiyo ca phaliṁsu. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi: “Tulamatulañca sambhavaṁ, Bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, Abhindi kavacamivattasambhavan”ti. 16. Mahābhūmicālahetu Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
15. Surrendering the Life Force So at the Cāpāla Shrine the Buddha, mindful and aware, surrendered the life force. When he did so there was a great earthquake, awe-inspiring and hair-raising, and thunder cracked the sky. Then, understanding this matter, on that occasion the Buddha expressed this heartfelt sentiment: “Comparing the incomparable <j>with the creation of prolonged life, the sage surrendered the life force. Happy inside, serene, he shattered self-creation like a suit of armor.” 16. T
## 十五、寿行の放棄 かくして世尊は、チャーパーラ廟において、正念正知のうちに、寿行(āyusaṅkhāra)を放棄された。世尊が寿行を放棄されたとき、大地は激しく震動し、人の心を慄然とさせ、身の毛もよだつほどであった。そして天の太鼓が轟き割れた。 そこで世尊は、この事の意義を知られて、その時にこの感興の言葉(udāna)を発せられた。 「比べうるものと比べえぬものとを—— 長く続く生の形成(bhavasaṅkhāra)を、 牟尼(muni)は放棄した。 内に喜び、静かに三昧に入りて、 みずから作れる鎧を打ち砕いたように、 おのれの生存の殻を打ち破った」 ## 十六、大地震動の因縁 そのとき、尊者アーナンダにこのような思いが起こった。
副テーマ: impermanence,death,mindfulness,self
導線タグ: 死の受容,執着を手放す,生への執着,無常,覚悟,解脱,心の平静
正念 長部経典 趣旨一致
arahantesu tādisu; Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi, tayā saddhiṁ vipaccataṁ. Yaṁ me atthi kataṁ puññaṁ, asmiṁ pathavimaṇḍale; Taṁ me sabbaṅgakalyāṇi, ānandajananī mama. tayā saddhiṁ vipaccataṁ. Sakyaputtova jhānena, ekodi nipako sato;
by giving to such perfected beings— may that, my altogether gorgeous, ripen in togetherness with you. Whatever the merit I have forged in this vast territory, may that, my altogether gorgeous, to fill me with a joy I never knew. ripen in togetherness with you. As the Sakyan, absorbed, did meditate at one, alert, and mindful too,
かかる完成者(アラハント)たちへの布施によりて—— その功徳が、わが麗しき人よ、 汝とともに実を結ばんことを。 この広大なる大地の上において われの積みし功徳のいかなるものも、 それが、わが麗しき人よ、 われに未だ知らぬ歓喜をもたらさんことを。 汝とともに実を結ばんことを。 かのサキャ族の御方(釈尊)が 禅定(ジャーナ)に入りて瞑想されしごとく、 一境(エコーディ)に、明敏に、念(サティ)を保ちて——
副テーマ: mindfulness,karma,gratitude,happiness
導線タグ: 功徳,布施,瞑想,集中力,喜び,善行,精神的充足
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā; tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ. Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito. Satta bojjhaṅgā— satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo. Satta samādhiparikkhārā— sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati. 8. Aṭṭhaka Atthi kho,
These are the teachings grouped by seven that have been rightly explained by the Buddha. You should all recite these in concert. The second recitation section is finished. <em>Seven awakening factors:</em> mindfulness, investigation of principles, energy, rapture, tranquility, immersion, and equanimity. <em>Seven prerequisites for immersion:</em> right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, and right mindfulness. 8. Eights There are teachings grouped by
これらは、かの世尊――知り、見たもう者、阿羅漢(あらかん)にして正等覚者(しょうとうかくしゃ)――によって正しく説き示された、七法(しちほう)の教えである。すべての者はこれを声を合わせて誦すべきである……天と人との利益のために、安楽のために、幸福のために。第二誦出章(だいにじゅうしゅつしょう)おわる。 **七覚支(しちかくし):** 念覚支(ねんかくし)、択法覚支(ちゃくほうかくし)、精進覚支(しょうじんかくし)、喜覚支(きかくし)、軽安覚支(きょうあんかくし)、定覚支(じょうかくし)、捨覚支(しゃかくし)。 **三昧(さんまい)の七つの資具(しぐ):** 正見(しょうけん)、正思惟(しょうしゆい)、正語(しょうご)、正業(しょうごう)、正命(しょうみょう)、正精進(しょうしょうじん)、正念(しょうねん)。 八 八法 さて、八つに組まれた教えがある――
副テーマ: mindfulness,wisdom,happiness
導線タグ: 集中力,心の安定,瞑想,気づき,精神修養,悟り,修行
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
正念 長部経典 趣旨一致
Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ: ‘appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati. Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho”ti. 20. Ānandayācanakathā Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca: “tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan
When he had spoken, I said to Māra: ‘Relax, Wicked One. The full extinguishment of the Realized One will be soon. Three months from now the Realized One will be fully extinguished.’ So today, just now at the Cāpāla Shrine, mindful and aware, I surrendered the life force.” 20. The Appeal of Ānanda When he said this, Venerable Ānanda said to the Buddha, “Sir, may the Blessed One please remain for the proper lifespan! May the Holy One please remain for the proper lifespan! That would be for the wel
「かく説かれたとき、わたしは悪魔(マーラ)パーピマンに告げた。『悪しき者よ、安んじよ。如来(タターガタ)の般涅槃(パリニッバーナ)はほどなく訪れるであろう。今より三月ののちに、如来は完全な涅槃に入るであろう』と。アーナンダよ、かくして今日、まさにこの刹那、チャーパーラ廟において、如来は正念(サティ)にして正知(サンパジャーナ)のうちに、寿命の形成力(アーユサンカーラ)を手放したのである」と。 第二十節 アーナンダの懇願 かく説かれたとき、尊者アーナンダは世尊にこのように申し上げた。「世尊よ、願わくは世尊(バガヴァント)よ、一劫(カッパ)のあいだとどまりたまえ。善逝(スガタ)よ、一劫のあいだとどまりたまえ。それは多くの人々の利益のため、多くの人々の安楽のため、世間への慈悲のため、神々と人々の利益・福祉・安楽のためとなりましょう」と。
副テーマ: impermanence,death,mindfulness,attachment
導線タグ: 死への恐怖,別れ,手放すこと,執着,無常,喪失,終わりの受け入れ
正念 長部経典 趣旨一致
‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā abhivaḍḍhanti, kusalā dhammā parihāyantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ na sevitabbaṁ. 2.2. Vedanākammaṭṭhāna Tattha yaṁ jaññā domanassaṁ ‘imaṁ kho me domanassaṁ sevato akusalā dhammā parihāyanti, kusalā dhammā abhivaḍḍhantī’ti, evarūpaṁ domanassaṁ sevitabbaṁ. Tattha yañce savitakkaṁ savicāraṁ, yañce avitakkaṁ avicāraṁ, ye avitakke avicāre, te paṇītatare. Domanassampāhaṁ, devānaminda, duvidhena vadāmi sevitabbampi, asevitabbampīti Upekkhampāhaṁ, devānaminda
‘When I cultivate this kind of sadness, unskillful qualities grow, and skillful qualities decline.’ You should not cultivate that kind of sadness. 2.2. Meditation on Feelings Whereas, should you know of a sadness: ‘When I cultivate this kind of sadness, unskillful qualities decline, and skillful qualities grow.’ You should cultivate that kind of sadness. And that which is free of placing the mind and keeping it connected is better than that which still involves placing the mind and keeping it co
「このような憂い(domanassa)を修習するとき、不善の法(akusalā dhammā)が増大し、善の法(kusalā dhammā)が衰退する」と知るならば、そのような憂いは修習すべきではない。 **2.2 感受(vedanā)を対象とする瞑想修習** これに対し、ある憂いについて「このような憂いを修習するとき、不善の法が衰退し、善の法が増大する」と知るならば、そのような憂いは修習すべきである。 また、尋(vitakka)と伺(vicāra)を伴うものよりも、尋と伺を伴わないものの方が、より勝れている。 神々の王よ、わたしは憂い(domanassa)もまた二種あると説く——修習すべきものと、修習すべからざるものと。 神々の王よ、捨(upekkhā)についても——
副テーマ: mindfulness,suffering,wisdom,happiness
導線タグ: ネガティブな感情,悲しみのコントロール,感情の扱い方,瞑想,心の状態,善悪の判断,精神的成長
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
正念 長部経典 趣旨一致
Tassa evaṁ hoti: ‘uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho; So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati … idaṁ sattamaṁ kusītavatthu. Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā. Tassa evaṁ hoti: ‘ahaṁ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṁ nipajjāmī’ti. micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi. So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigam
They think: ‘I feel a little sick. Lying down would be good for me. I’d better have a lie down.’ They lie down, and don’t rouse energy… This is the seventh ground for laziness. Furthermore, a mendicant has recently recovered from illness. They think: ‘I’ve recently recovered from illness. My body is weak and unfit for work. I’d better have a lie down.’ wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong immersion. They lie down, and
「わずかな病が生じた。横になることがよかろう。さあ、横になろう」と思う。そのように横になり、精進(ヴィーリヤ)を起こさない……これが第七の懈怠(けたい)の因縁(kusītavatthu)である。 さらにまた、友よ、比丘が病より癒えて、まだ日の浅いことがある。彼はこのように思う。「われは病より癒えたとはいえ、いまだ日が浅く、身体は弱くして、よく働くに堪えない。さあ、横になろう」と。 ——邪見(micchādiṭṭhi)、邪思惟(micchāsaṅkappo)、邪語(micchāvācā)、邪業(micchākammanto)、邪命(micchāājīvo)、邪精進(micchāvāyāmo)、邪念(micchāsati)、邪定(micchāsamādhi)—— そのように横になり、精進を起こさない。いまだ得ざるものを得んがため、いまだ達せざるものに達せんがため、いまだ証せざるものを証せんがために。
副テーマ: mindfulness,suffering,work,wisdom
導線タグ: 怠け,先延ばし,やる気が出ない,精進できない,努力できない,修行の障害,言い訳
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
so vīriyaṁ ārabhati … idaṁ dutiyaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti. Tassa evaṁ hoti: ‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṁ kho pana me gacchantena na sukaraṁ buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ. so vīriyaṁ ārabhati … idaṁ tatiyaṁ ārambhavatthu. Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti. sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Tassa evaṁ hoti:
They rouse up energy… This is the second ground for arousing energy. Furthermore, a mendicant has to go on a journey. They think: ‘I have to go on a journey. While walking it’s not easy to focus on the instructions of the Buddhas. I’d better preemptively rouse up energy.’ They rouse up energy… This is the third ground for arousing energy. Furthermore, a mendicant has gone on a journey. right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and r
彼は精進(ヴィーリヤ)を奮い起こす……これが精進を起こすための第二の因縁(ārambhavatthu)である。 さらにまた、友よ、比丘がこれから旅に出なければならないとき、彼はこのように思う。「わたしはこれから旅に出なければならない。道を歩んでいる間は、諸仏の教え(sāsana)に心を集中させることは容易ではないであろう。それゆえ、今のうちに精進を奮い起こしておくがよい」と。彼は精進を奮い起こす……これが精進を起こすための第三の因縁である。 さらにまた、友よ、比丘がすでに旅を終えたとき――正見(sammādiṭṭhi)・正思惟(sammāsaṅkappo)・正語(sammāvācā)・正業(sammākammanto)・正命(sammāājīvo)・正精進(sammāvāyāmo)・正念(sammāsati)・正定(sammāsamādhi)――彼はこのように思う。
副テーマ: mindfulness,wisdom,work
導線タグ: やる気が出ない,先延ばし,努力できない,集中力,行動力,修行,自己鍛錬
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Appamattā satīmanto, susīlā hotha bhikkhavo; Susamāhitasaṅkappā, sacittamanurakkhatha. Yo imasmiṁ dhammavinaye, appamatto vihassati; Pahāya jātisaṁsāraṁ, Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi: dukkhassantaṁ karissatī”ti. Tatiyo bhāṇavāro.
Diligent and mindful, be of good virtues, mendicants! With well-settled thoughts, take good care of your minds. Whoever meditates diligently in this teaching and training, giving up transmigration through rebirths, Then the Buddha said to the mendicants: will make an end to suffering.” The third recitation section.
「怠ることなく、よく気づき(サティ)、戒(シーラ)を守れ、比丘たちよ。思いをよく定めて、おのれの心を護れ。この法と律(ダンマヴィナヤ)において、怠ることなく修行する者は、生死輪廻(サンサーラ)を捨て離れ、苦(ドゥッカ)の終わりをもたらすであろう。」 かくして世尊(バガヴァー)は比丘たちに告げられた。 ――第三誦出品(バーナヴァーラ)おわり――
副テーマ: mindfulness,suffering,wisdom,self
導線タグ: 怠け,先延ばし,修行,自己管理,集中できない,心を整える,精神的な迷い
正念 長部経典 趣旨一致
‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti. Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito. Ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittā, satta sambojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu. 2. Acchariyaabbhuta Evaṁ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṁ etada
‘Whatever sizable creatures enter or leave the citadel, all of them do so via this gate.’ In the same way, I understand this by inference from the teaching: ‘All the perfected ones, fully awakened Buddhas—whether past, future, or present—give up the five hindrances, corruptions of the heart that weaken wisdom. Their mind is firmly established in the four kinds of mindfulness meditation. They correctly develop the seven awakening factors. And they awaken to the supreme perfect awakening.’ 2. Incr
「いかなる大きな生き物であれ、この城郭に出入りするものは、すべてこの門を通って出入りする」と。 それと同じように、わたくしは法(ダンマ)による推論によって、次のことを了知いたしました。「過去・未来・現在のいかなる阿羅漢(アラハン)・正等覚者(サンマーサンブッダ)であれ、そのすべての世尊方は、五蓋(パンチャ・ニーヴァラナ)――心の随煩悩(ウパッキレーサ)にして智慧を弱めるものを――捨断し、四念処(チャトゥッ・サティパッターナ)に心をよく確立し、七覚支(サッタ・サンボッジャンガ)を如実に修習して、無上の正等覚(アヌッタラ・サンマーサンボーディ)を現等覚された」と。 2.希有なること このように説かれたとき、尊者ウダーインは世尊に対してこう申し上げた……
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 修行の道筋,悟りへの道,心の障害,集中できない,精神的成長,実践方法,心の浄化
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
1.1. Kusaladhammadesanā Aparaṁ pana, bhante, etadānuttariyaṁ, yathā bhagavā dhammaṁ deseti kusalesu dhammesu. Tatrime kusalā dhammā seyyathidaṁ— cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Idha, bhante, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati. Etadānuttariyaṁ, bhante, kusalesu dhammesu. Taṁ bhagavā asesamabhijānāti, taṁ bhagav
1.1. Teaching Skillful Qualities And moreover, sir, how the Buddha teaches skillful qualities is unsurpassable. This consists of such skillful qualities as the four kinds of mindfulness meditation, the four right efforts, the four bases of psychic power, the five faculties, the five powers, the seven awakening factors, and the noble eightfold path. By these a mendicant realizes the undefiled freedom of heart and freedom by wisdom in this very life. And they live having realized it with their own
## 善法の教示(クサラダンマデーサナー) さらにまた、尊師よ、世尊が善なる法(クサラ・ダンマ)を説き示されるその仕方は、まことに無上のものであります。 その善なる法(クサラ・ダンマ)とはすなわち、四念処(チャッタロ・サティパッターナー)、四正勤(チャッタロ・サンマッパダーナー)、四神足(チャッタロ・イッジパーダー)、五根(パンチンドリヤーニ)、五力(パンチャ・バラーニ)、七覚支(サッタ・ボッジャンガー)、そして八支聖道(アリヨ・アッタンギコ・マッゴ)であります。 かくして、尊師よ、比丘(びく)はこの現世において、諸々の煩悩(アーサヴァ)を余すところなく滅尽し、煩悩なき心解脱(チェートヴィムッティ)と慧解脱(パンニャーヴィムッティ)を、みずから直接に証知し、実現して、そこに住するのであります。 尊師よ、これこそが善なる法における無上のものであります。世尊はそれをことごとく、もれなく知り尽くしておられるのであります。
副テーマ: mindfulness,wisdom,suffering,self
導線タグ: 修行の道,心の解放,煩悩,精神的な成長,瞑想,自己変革,悟り
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Nava anupubbavihārā. Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā …pe… ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati. Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañc
<em>Nine progressive meditations:</em> A mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected. As the placing of the mind and keeping it connected are stilled, they enter and remain in the second absorption, which has the rapture and bliss born of immersion, with internal clarity and mind at one, without placing the mind a
## 九次第住(くじだいじゅう) 友よ、九つの順次の禅定(じょうじょうてい)がある。 すなわち、ここに比丘(びく)は、欲楽(よくらく)を離れ、不善の諸法(しょほう)を離れ、尋(じん・vitakka)と伺(し・vicāra)とを有し、遠離(おんり)より生ずる喜(き・pīti)と楽(らく・sukha)とを有する初禅(しょぜん)に達して住する。 尋と伺との息滅により……乃至……内に清浄にして心の一境性(いっきょうしょう)あり、尋なく伺なく、三昧(さんまい)より生ずる喜と楽とを有する第二禅(だいにぜん)に達して住する。 喜(き)への離貪(りとん)により……乃至……第三禅(だいさんぜん)に達して住する。 楽(らく)の捨断により……乃至……第四禅(だいよんぜん)に達して住する。 一切の色想(しきそう・rūpasaññā)を超越することにより……乃至……空無辺処(くうむへんしょ・ākāsānañcāyatana)に達して住する。 空無辺処をあまねく超越して、「識(しき)は無辺なり」として、識無辺処(しきむへんしょ・viññāṇañcāyatana)に達して住する。
副テーマ: mindfulness,wisdom,emptiness,self
導線タグ: 瞑想,集中力,心の静寂,精神修養,雑念,内なる平和,自己探求
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu seyyathāpi passeyya sarīraṁ sivathikāya chaḍḍitaṁ aṭṭhikāni setāni saṅkhavaṇṇapaṭibhāgāni …pe… Aṭṭhikāni puñjakitāni terovassikāni …pe… Aṭṭhikāni pūtīni cuṇṇakajātāni. So imameva kāyaṁ upasaṁharati: ‘ayampi kho kāyo evaṁdhammo evaṁbhāvī evaṁanatīto’ti. Iti ajjhattaṁ vā kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā vā kāye kāyānupassī viharati, ajjhatta
What four? It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world. White bones, the color of shells … Decrepit bones, heaped in a pile … Bones rotted and crumbled to powder. They’d compare it with their own body: ‘This body is also of that same nature, that same kind, and cannot go beyond that.’ And so they meditate observing an aspect of the body internally, externally, and both internally and externally. Th
 では、四つとは何であるか。  比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。その者は、世における貪欲(アビッジャー)と憂い(ドーマナッサ)を退けて、熱心に、正知(サンパジャーナ)をそなえ、念(サティ)をそなえて、身について身を随観(アヌパッサナー)しながら住する。  さらにまた、比丘たちよ、比丘が屍捨て場に打ち棄てられた遺体を見るように、白骨となり、貝殻の色に似たものを……、朽ちた骨が積み重なり、幾年もを経たものを……、腐り果て、砕けて粉となった骨を——。その者は、この自らの身をそれと照らし合わせる。「この身もまた、かかる性質のものであり、かかるありようのものであり、かかる運命を免れることはできない」と。  このようにして、その者は内なる身について身を随観しながら住し、あるいは外なる身について身を随観しながら住し、あるいは内と外とにわたって身について身を随観しながら住するのである。
副テーマ: discipline
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti. Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti? Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti. Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti. Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti? Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti. Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti. Kathañcāvuso, bhikkhu paṇun
Knowing an idea with their mind, they’re neither happy nor sad. They remain equanimous, mindful and aware. That’s how a mendicant possesses six factors. And how does a mendicant have a single guard? It’s when a mendicant’s heart is guarded by mindfulness. That’s how a mendicant has a single guard. And how does a mendicant have four supports? After appraisal, a mendicant uses some things, endures some things, avoids some things, and gets rid of some things. That’s how a mendicant has four support
意(こころ)をもって法(ダンマ)を知るとき、比丘は喜ぶことなく、また憂うることなく、平静(ウペッカー)を保ちつつ、念(サティ)と正知(サンパジャンニャ)とをそなえて住する。友よ、かくのごとく比丘は六つの要素(チャランガ)をそなえた者となる。 では友よ、いかにして比丘はひとつの守護(エカーラッカ)をそなえた者となるのか。友よ、ここに比丘は、念(サティ)によって守られた心をそなえて住する。友よ、かくのごとく比丘はひとつの守護をそなえた者となる。 では友よ、いかにして比丘は四つの依処(チャトゥラーパッセーナ)をそなえた者となるのか。友よ、ここに比丘は、よく審察(サンカーヤ)したうえで或るものを受用し、或るものを忍受し、或るものを遠離し、或るものを除滅する。友よ、かくのごとく比丘は四つの依処をそなえた者となる。
副テーマ: mindfulness,wisdom,self,anxiety
導線タグ: 感情の波,動揺,平静心,気づき,心の安定,自己観察,判断力
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Evampi kho, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati. 2. Vedanānupassanā Kathañca pana, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu vedanānupassī viharati? Nirāmisaṁ vā adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayamāno ‘nirāmisaṁ adukkhamasukhaṁ vedanaṁ vedayāmī’ti pajānāti. Iti ajjhattaṁ vā vedanāsu vedanānupassī viharati, bahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā vedanāsu vedanānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, vayadhammānupassī vā vedanāsu viharati, samudayavayadhammān
That too is how a mendicant meditates by observing an aspect of the body. 2. Observing the Feelings And how does a mendicant meditate observing an aspect of feelings? When they feel a neutral feeling not of the flesh, they know: ‘I feel a neutral feeling not of the flesh.’ And so they meditate observing an aspect of feelings internally, externally, and both internally and externally. They meditate observing feelings as liable to originate, as liable to fall, and as liable to both originate and v
このようにして、比丘たちよ、比丘は身(かだら)において身を観察しながら住する。 ## 二、受随観(ヴェーダナーヌパッサナー) では、比丘たちよ、比丘はいかにして受(ヴェーダナー)において受を観察しながら住するのか。 肉欲を離れた不苦不楽の受(ニラーミサ・アドゥッカマスカ・ヴェーダナー)を感受するとき、「われは肉欲を離れた不苦不楽の受を感受している」とよく知る。 かくして、内なる受において受を観察しながら住し、あるいは外なる受において受を観察しながら住し、あるいは内外ともに受において受を観察しながら住する。 受において生起の法(サムダヤ・ダンマ)を観察しながら住し、受において滅尽の法(ヴァヤ・ダンマ)を観察しながら住し、受において生起と滅尽の両法を観察しながら住する。
副テーマ: mindfulness,impermanence,suffering,wisdom
導線タグ: 感情に振り回される,気持ちの整理,内省,自己観察,感覚への気づき,心の安定,瞑想
⚠ 出家者向けの文脈
正念 長部経典 趣旨一致
Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi. 25. Pukkusamallaputtavatthu Tena kho pana samayena pukkuso mallaputto āḷārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti. Addasā kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca: “acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, santena vata, bhante, pabbajitā vihārena viharanti. Bhūta
So the Buddha drank the water. 25. On Pukkusa the Malla Now at that time Pukkusa the Malla, a disciple of Āḷāra Kālāma, was traveling along the road from Kusinārā to Pāvā. He saw the Buddha sitting at the root of a certain tree. He went up to him, bowed, sat down to one side, and said, “It’s incredible, sir, it’s amazing! Those who have gone forth remain in such peaceful meditations. Once it so happened that Āḷāra Kālāma, while traveling along a road, left the road and sat at the root of a nearb
そのとき、世尊は水をお飲みになった。 ## 第二十五節 マッラ族のプックサのこと さてそのころ、アーラーラ・カーラーマ(Āḷāra Kālāma)の弟子であるマッラ族のプックサ(Pukkusa)が、クシナーラーからパーヴァーへと続く街道を旅していた。プックサは、ある樹の根もとに坐しておられる世尊のお姿を見た。そこで世尊のもとへと近づき、礼拝して、かたわらに坐した。かたわらに坐したマッラ族のプックサは、世尊にこのように申し上げた。 「驚くべきことでございます、尊師よ。まことに不思議なことでございます、尊師よ。出家した方々は、なんと静寂な(santa)境地に住しておられることでしょう。かつてアーラーラ・カーラーマは、街道を旅している途中、道を外れてある樹の根もとに坐されたことがございました——」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 集中力,瞑想,静けさ,心の平静,雑念,精神統一,内なる平和
正念 長部経典 趣旨一致
Sauttaraṁ vā cittaṁ ‘sauttaraṁ cittan’ti pajānāti. Anuttaraṁ vā cittaṁ ‘anuttaraṁ cittan’ti pajānāti. Samāhitaṁ vā cittaṁ ‘samāhitaṁ cittan’ti pajānāti. Asamāhitaṁ vā cittaṁ ‘asamāhitaṁ cittan’ti pajānāti. Vimuttaṁ vā cittaṁ ‘vimuttaṁ cittan’ti pajānāti. Avimuttaṁ vā cittaṁ ‘avimuttaṁ cittan’ti pajānāti. Iti ajjhattaṁ vā citte cittānupassī viharati, bahiddhā vā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vā citte cittānupassī viharati. Samudayadhammānupassī vā cittasmiṁ viharati, vayadhammānup
They know mind that is not supreme as ‘mind that is not supreme,’ and mind that is supreme as ‘mind that is supreme.’ They know mind immersed in samādhi as ‘mind immersed in samādhi,’ and mind not immersed in samādhi as ‘mind not immersed in samādhi.’ They know freed mind as ‘freed mind,’ and unfreed mind as ‘unfreed mind.’ And so they meditate observing an aspect of the mind internally, externally, and both internally and externally. They meditate observing the mind as liable to originate, as l
かくして、彼は卑しき心(サウッタラ・チッタ)を「卑しき心なり」と知り、勝れた心(アヌッタラ・チッタ)を「勝れた心なり」と知る。定に入りたる心(サマーヒタ・チッタ)を「定に入りたる心なり」と知り、定に入らざる心を「定に入らざる心なり」と知る。解脱せる心(ヴィムッタ・チッタ)を「解脱せる心なり」と知り、解脱せざる心を「解脱せざる心なり」と知る。 かくのごとく、彼は内なる心において心を観察しつつ住し(チッターヌパッシー・ヴィハラティ)、または外なる心において心を観察しつつ住し、または内外ともに心を観察しつつ住する。心において生起する法(サムダヤ・ダンマ)を観察しつつ住し、滅尽する法を観察しつつ住し……
副テーマ: mindfulness,wisdom,self,impermanence
導線タグ: 心の状態,自己観察,集中できない,心が乱れる,自分を見つめる,瞑想,内省
← 前87888990919293次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ