🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 10,029
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
vinaya 2606 中部経典 2117 長部経典 1357 相応部経典 1136 増支部経典 857 jataka 563 スッタニパータ 522 ダンマパダ(法句経) 426 テーラガーター 211 テーリーガーター 68 クッダカパータ 57 イティヴッタカ 54 ウダーナ 34 金剛経 5 維摩経 5 般若心経 4 法華経 4 涅槃経 2 AN 1
正念 中部経典 趣旨一致
dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ pucchanti, tesāhaṁ dukkhanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi, tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena. Yampudāyi, mama sāvakā yena dukkhena dukkhotiṇṇā dukkhaparetā te maṁ upasaṅkamitvā dukkhaṁ ariyasaccaṁ pucchanti, tesāhaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ puṭṭho byākaromi, tesāhaṁ cittaṁ ārādhemi pañhassa veyyākaraṇena. Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāro satipaṭṭhāne bhāventi. Idhudāyi, b
and the practice that leads to the cessation of suffering apply to the suffering in which they are swamped and mired. And I provide them with satisfying answers to their questions. Since this is so, Furthermore, I have explained to my disciples a practice that they use to develop the four kinds of mindfulness meditation. It’s when a mendicant meditates by observing an aspect of the body—keen, aware, and mindful, rid of covetousness and displeasure for the world. They meditate observing an aspec
苦の滅に至る道という聖諦(アリヤサッチャ)について問う者あれば、その問いに応じて、苦の滅に至る道という聖諦を説き示し、問いへの解答をもって彼らの心を満たす。またウダーイよ、わが弟子たちのなかに、ある苦によって苦に沈み、苦に覆われた者があり、その者たちがわがもとに来たりて苦という聖諦を問うならば、その問いに応じて苦という聖諦を説き示し、問いへの解答をもって彼らの心を満たすのである。 さらにまたウダーイよ、わたしは弟子たちのために修行の道を説き示した。その道に従って修行する者は、四種の念処(サティパッターナ)を修習する。 ウダーイよ、ここにおいて比丘は、身体に関して身体を観察しながら(観身)、精励し、正知あり、念(サティ)あって、世における貪欲と憂いを離れて住する。また、感受に関して感受を観察しながら——
副テーマ: suffering,mindfulness,wisdom
導線タグ: 苦しみ,悩み,心の重さ,修行,気づき,観察,道を求める
正念 中部経典 趣旨一致
Seyyathāpi, bhikkhave, gimhānaṁ pacchime māse sabbasassesu gāmantasambhatesu gopālako gāvo rakkheyya, tassa rukkhamūlagatassa vā abbhokāsagatassa vā satikaraṇīyameva hoti: ‘etā gāvo’ti. Evamevaṁ kho, bhikkhave, satikaraṇīyameva ahosi: ‘ete dhammā’ti. Āraddhaṁ kho pana me, bhikkhave, vīriyaṁ ahosi asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ. So kho ahaṁ, bhikkhave, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ pa
Suppose it’s the last month of summer, when all the crops have been gathered within a village, and a cowherd must take care of the cattle. While at the root of a tree or in the open he need only be mindful that the cattle are there. In the same way I needed only to be mindful that those things were there. My energy was roused up and unflagging, my mindfulness was established and lucid, my body was tranquil and undisturbed, and my mind was immersed in samādhi and unified. Quite secluded from sens
夏の最後の月、村の作物がすべて刈り入れられた頃、牛飼いは牛の群れを世話しなければならない。木の根元に座るにせよ、野原に出るにせよ、ただ牛たちがそこにいることを念じていれば足りる。それと同じように、私もただそれらのことが存在することを念じていれば足りたのである。私の精進は奮い起こされ、弛むことなく、私の念(ねん)は確立され、明晰であり、私の身体は寂静にして乱れなく、私の心は三昧(さんまい)に没入し、一境に統一されていた。そして、諸々の感官的欲楽から完全に離れ——
副テーマ: mindfulness,wisdom,happiness,self
導線タグ: 集中力,雑念,心の落ち着き,瞑想,精神統一,マインドフルネス,心の乱れ
正念 中部経典 趣旨一致
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Ayaṁ kho me, aggivessana, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati. “Santi, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kāyabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti, no cittabhāvanaṁ. Tassa kh
I recollected my many kinds of past lives, with features and details. This was the first knowledge, which I achieved in the first watch of the night. Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute. But even such pleasant feeling did not occupy my mind. “Worthy Gotama, there are some ascetics and brahmins who live committed to the practice of developing physical endurance, without developing the min
私は、さまざまな過去世を、その様相と詳細とともに想い起こした。 これこそが、夜の初更(しょこう)において私が得た最初の明知(ヴィッジャー)であった。無明(アヴィッジャー)は打ち砕かれ、明知が生じた。闇は滅し、光明が現れた――これはまさに、放逸なく、熱心に、ひたすら努め修行する者に訪れるがごとくである。 しかしアッギヴェッサナよ、かくのごとき喜びの感受(スカー・ヴェーダナー)が生じてもなお、それは私の心を覆い尽くすことなかった。 「尊いゴータマよ、世には、身体の鍛錬(カーヤ・バーヴァナー)の実践にのみ励み、心の修養(チッタ・バーヴァナー)を顧みずして住する沙門・婆羅門たちが存在します……」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 瞑想,集中力,精神修養,心の鍛錬,自己修行,気づき,内省
正念 中部経典 趣旨一致
So anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Ayaṁ kho me, bhikkhave, rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. “Pubbeva me, bhikkhave, sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi: ‘yannūnāhaṁ dvidhā katvā dvidhā katvā vitakke vihareyyan’ti. So kho ahaṁ, bhikkhave, yo cāyaṁ kāmavitakko
I recollected many kinds of past lives, with features and details. This was the first knowledge, which I achieved in the first watch of the night. Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute. “Mendicants, before my awakening—when I was still unawakened but intent on awakening—I thought: ‘Why don’t I meditate by continually dividing my thoughts into two classes?’ So I assigned sensual, malicious,
私は、過去世の様々な生涯を、その相貌と細部に至るまで想起した。これが初夜に証得した最初の智慧であった。無明は退けられ、智慧が生じ、暗闇は退けられ、光明が生じた――これは、精励し、鋭敏にして、堅固なる意志をもって瞑想に励む者に訪れる境地である。「比丘たちよ、私が覚りを開く以前――いまだ覚りを得ぬ身でありながら、覚りを求めて精進していたころ――私はこう思った。『思惟を二種に分かちて観察する瞑想を、絶えず修習するとしたらどうであろうか』と。」かくして私は、欲念・瞋念・
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 瞑想,気づき,内省,精神修養,覚り,思考の観察,自己探求
正念 中部経典 趣旨一致
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. Tatra ca pana me sāvakā bahū abhiññāvosānapāramippattā viharanti. Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu sammādiṭṭhiṁ bhāveti, sammāsaṅkappaṁ bhāveti, sammāvācaṁ bhāveti, sammākammantaṁ bhāveti, sammāājīvaṁ bhāveti, samm
rapture, tranquility, immersion, and equanimity, which rely on seclusion, fading away, and cessation, and ripen as letting go. And many of my disciples meditate on that having attained perfection and consummation of insight. Furthermore, I have explained to my disciples a practice that they use to develop the noble eightfold path. It’s when a mendicant develops right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion. And many
喜(ピーティ)、軽安(パッサッディ)、三昧(サマーディ)、そして捨(ウペッカー)――これらは遠離に依り、離欲に依り、滅に依って、放捨へと成熟するものである――を修習する。そして、この修習において、わが多くの弟子たちは、勝智を究め、その完成と極致に達して住している。 さらにまた、ウダーイよ、わたしは弟子たちのために修行の道を説き示した。その道に従って修行することにより、わが弟子たちは聖なる八支の道(アリヤ・アッタンギカ・マッガ)を修習する。すなわち、比丘はここにおいて、正見(サンマー・ディッティ)を修し、正思惟(サンマー・サンカッパ)を修し、正語(サンマー・ヴァーチャー)を修し、正業(サンマー・カンマンタ)を修し、正命(サンマー・アージーヴァ)を修し、正精進(サンマー・ヴァーヤーマ)を修し、正念(サンマー・サティ)を修し、正定(サンマー・サマーディ)を修する。そして、わが多くの弟子たちは……
副テーマ: mindfulness,wisdom
導線タグ: 集中力が続かない,瞑想,心の平静,修行,精神的な成長,道を歩む,内なる平和
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
ayaṁ kho me, aggivessana, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā, vijjā uppannā; tamo vihato, āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. Evarūpāpi kho me, aggivessana, uppannā sukhā vedanā cittaṁ na pariyādāya tiṭṭhati. So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṁ khayañāṇāya cittaṁ abhininnāmesiṁ. So ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ
This was the second knowledge, which I achieved in the middle watch of the night. Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute. But even such pleasant feeling did not occupy my mind. When my mind had immersed in samādhi like this—purified, bright, flawless, rid of corruptions, pliable, workable, steady, and imperturbable—I extended it toward knowledge of the ending of defilements. I truly underst
これがアッギヴェッサナよ、夜の中更(ちゅうこう)において私が証得した第二の智慧( vijjā)である。無明(avijjā)は打ち破られ、智慧は生じた。暗闇は滅し、光明が現れた——それは怠ることなく、熱誠をもって、ひたすら精進する修行者に起こるがごとくに。しかもかくのごとき生じたる楽の感受(sukkhā vedanā)も、私の心を捉えて離さぬことはなかった。 このように心が三昧(samādhi)に入り、清浄にして、明澄にして、汚れなく、煩悩を離れ、柔軟にして、堪能にして、安定し、動揺なき境地に至ったとき、私はその心を諸々の漏(āsava)の滅尽の智(khayañāṇa)へと向けた。 私は「これが苦(dukkha)である」と、ありのままに知った。「これが苦の生起(dukkhasamudaya)である」と、ありのままに知った。
副テーマ: mindfulness,wisdom,suffering,attachment
導線タグ: 心の迷い,雑念,集中できない,瞑想,精神的な明晰さ,苦しみの原因,執着を手放す
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
正念 中部経典 趣旨一致
yvāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ rukkhamūlaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati— “Yvāyaṁ, bhante, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati— “Taṁ kiṁ maññasi, āvuso kaccāna, yvāyaṁ bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, yo cāyaṁ bhikkhu yāvatā ekaṁ gāmakkhettaṁ ‘mahaggatan’ti pharitvā adhimuccitvā
Which of these two kinds of mental development is more expansive: when a mendicant meditates focused on pervading as expansive the extent of a single tree root, or two or three tree roots?” “When a mendicant meditates on two or three tree roots.” “What do you think, Reverend Kaccāna? Which of these two kinds of mental development is more expansive: when a mendicant meditates focused on pervading as expansive the extent of two or three tree roots, or a single village district … “Good, Honorable A
「カッチャーナ師よ、一本の樹の根元を『広大なり』と遍満(へんまん)して、その広がりに心を確立して住する比丘と、二、三本の樹の根元を『広大なり』と遍満して、その広がりに心を確立して住する比丘と、この二種の心の修習(修習)のうち、いずれがより広大なりや」 「尊者よ、二、三本の樹の根元を『広大なり』と遍満して住する比丘の修習こそ、より広大にございます」 「カッチャーナ師よ、いかに思うや。二、三本の樹の根元を『広大なり』と遍満して、その広がりに心を確立して住する比丘と、一つの村落の田地(でんち)を『広大なり』と遍満して住する比丘と、この二種の修習のうち、いずれがより広大なりや」 「善いかな、尊き方よ……」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 集中力,瞑想,心の広がり,段階的な成長,修行,意識の拡張,精神的発展
⚠ 出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
Khemo maggo sovatthiko pītigamanīyoti kho, bhikkhave, ariyassetaṁ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṁ, seyyathidaṁ— sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa sammāvāyāmassa sammāsatiyā sammāsamādhissa. Iti kho, bhikkhave, vivaṭo mayā khemo maggo sovatthiko pītigamanīyo, pihito kummaggo, ūhato okacaro, nāsitā okacārikā. Ayaṁ cevettha attho— mahantaṁ ninnaṁ pallalanti kho, bhikkhave, kāmānametaṁ adhivacanaṁ. Mahāmigasaṅghoti kho, bhikkhave, sattānametaṁ adhivacanaṁ.
‘The safe, secure path that leads to happiness’ is a term for the noble eightfold path, that is: right view, right thought, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, and right immersion. So, mendicants, I have opened up the safe, secure path to happiness and closed off the wrong path. And I have got rid of the male and female decoys. And this is what it means. ‘An expanse of low-lying marshes’ is a term for sensual pleasures. ‘A large herd of deer’ is a term
「安穏にして安楽に至る道」とは、すなわち八聖道のことである。正見、正思惟、正語、正業、正命、正精進、正念、正定がそれである。比丘たちよ、かくして我は安穏にして安楽に至る道を開き、邪道を塞いだ。また、雌雄の囮をも除き去った。これはいかなる意味を持つものであるか。「広大なる低湿の沼沢地」とは、感官的欲楽のことを指す。「大いなる鹿の群れ」とは……
副テーマ: mindfulness,wisdom,craving,attachment
導線タグ: 正しい生き方,道を見失う,欲望に負ける,修行,自己コントロール,迷い,精神的な安定
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
正念 中部経典 趣旨一致
“Abhijānāmahaṁ, aggivessana, gimhānaṁ pacchime māse pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapetvā dakkhiṇena passena sato sampajāno niddaṁ okkamitā”ti. “Etaṁ kho, bho gotama, eke samaṇabrāhmaṇā sammohavihārasmiṁ vadantī”ti? “Na kho, aggivessana, ettāvatā sammūḷho vā hoti asammūḷho vā. Api ca, aggivessana, yathā sammūḷho ca hoti asammūḷho ca, taṁ suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi, bhāsissāmī”ti. “Evaṁ, bho”ti kho saccako nigaṇṭhaputto bhagavato paccassosi. Bhagavā etadavoca: “Yas
“I do recall that in the last month of the summer, I have spread out my outer robe folded in four and lain down in the lion’s posture—on the right side, placing one foot on top of the other—mindful and aware.” “Some ascetics and brahmins call that a deluded abiding.” “That’s not how to define whether someone is deluded or not. But as to how to define whether someone is deluded or not, listen and apply your mind well, I will speak.” “Yes, worthy sir,” replied Saccaka. The Buddha said this: “Anyon
「アッギヴェッサナよ、私はよく憶えている――夏の最後の月、食後に托鉢(ピンダパータ)より戻り、四つ折りにした上衣(サンガーティ)を敷いて、右脇を下にして獅子臥(ししが)の姿勢をとり、一方の足をもう一方の足の上に重ね、正念(サティ)正知(サンパジャンニャ)のうちに睡眠に入ったことを。」 「ゴータマよ、それこそをまさに、ある沙門・婆羅門たちは『迷乱の住(サンモーハヴィハーラ)』と呼んでいるのではありませんか。」 「アッギヴェッサナよ、そのような基準によって、人が迷乱しているかどうかが定まるわけではない。では、いかにして人が迷乱しているか、あるいは迷乱していないかが定まるのか――よく聴き、よく心に作意(マナシカーラ)せよ。私は説き明かすであろう。」 「はい、尊者よ」と、サッカカ・ニガンタプッタは世尊にお答えした。 世尊はこのように仰せられた―― 「およそ誰であれ……」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 批判される,誤解される,他者の目,自分の行動を疑う,正念,判断基準,自分軸
正念 中部経典 趣旨一致
So telassapi parisuddhattā vaṭṭiyāpi parisuddhattā na andhandhaṁ viya jhāyati; evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘parisuddhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. Tassa kāyaduṭṭhullampi suppaṭippassaddhaṁ hoti, thinamiddhampi susamūhataṁ hoti, uddhaccakukkuccampi suppaṭivinītaṁ hoti. So kāyaduṭṭhullassapi suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi suppaṭivinītattā na andhandhaṁ viya jhāyati. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parisuddhābhānaṁ devānaṁ sahabya
Because of the purity of the oil and the wick it doesn’t burn dimly, as it were. In the same way, take some mendicant who meditates focused on pervading ‘pure radiance’. Their physical discomfort is completely settled, their dullness and drowsiness is completely eradicated, and their restlessness and remorse is completely eliminated. Because of this they don’t practice absorption dimly, as it were. When their body breaks up, after death, they’re reborn in the company of the gods of pure radiance
油の清浄さと芯の清浄さゆえに、灯火はぼんやりと燃えることなく輝く。それと同じように、比丘のうちある者は、「清浄なる光明(パリスッダーバー)」と観じて、その光明に心を満たし遍く行きわたらせ(pharitvā)、そこに心を集中して住する。かかる比丘においては、身の粗重さ(kāyaduṭṭhulla)もよく静まり、昏沈・睡眠(thinamiddha)もよく除かれ、掉挙・悔恨(uddhaccakukkucca)もよく取り除かれる。身の粗重さのよく静まれるがゆえに、昏沈・睡眠のよく除かれるがゆえに、掉挙・悔恨のよく取り除かれるがゆえに、その者は灯火のごとくぼんやりと禅定(jhāna)に入ることなく、清澄な光明のうちに瞑想する。そして身の滅するとき、死後にはかの清浄光天(パリスッダーバー)の神々と同じ境涯に生まれるのである。
副テーマ: mindfulness,wisdom,death,happiness
導線タグ: 集中力,瞑想,心の曇り,眠気,散漫,精神統一,死後の世界
⚠ 出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
Okacārikāti kho, bhikkhave, avijjāyetaṁ adhivacanaṁ. Yaṁ, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṁ sāvakānaṁ hitesinā anukampakena anukampaṁ upādāya, kataṁ vo taṁ mayā. Etāni, bhikkhave, rukkhamūlāni, etāni suññāgārāni; jhāyatha, bhikkhave, mā pamādattha; mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha. Ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī”ti. Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti. Tassa mayhaṁ, bhikkhave, evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati kāmavitakko. So evaṁ pajānāmi: ‘upp
‘A domesticated female deer’ is a term for ignorance. Out of sympathy, I’ve done what a teacher should do who wants what’s best for their disciples. Here are these roots of trees, and here are these empty huts. Practice absorption, mendicants! Don’t be negligent! Don’t regret it later! This is my instruction to you.” That is what the Buddha said. Satisfied, the mendicants approved what the Buddha said. Then, as I meditated—diligent, keen, and resolute—a sensual thought arose. I understood: ‘This
「飼い慣らされた雌鹿」とは、無明を指す言葉である。弟子たちの利益を願う師として、なすべきことを、慈悲の心をもって私はすでになし終えた。ここに樹木の根があり、ここに空屋がある。比丘たちよ、禅定を修めよ。放逸であってはならぬ。後に悔いることのなきようにせよ。これが汝らへの私の教えである」と。かく世尊は説き給うた。比丘たちは歓喜し、世尊の御言葉を奉じた。そして私が精勤し、熱誠をもって、堅固な意志のもとに瞑想に住していたとき、欲念の思いが起こった。私はそれを了知した。「この
副テーマ: mindfulness,craving,wisdom,compassion
導線タグ: 瞑想,修行,怠惰,集中力,精神修養,自己鍛錬,放逸
正念 中部経典 趣旨一致
evameva kho, āvuso kaccāna, idhekacco bhikkhu ‘saṅkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati, tassa kāyaduṭṭhullampi na suppaṭippassaddhaṁ hoti, thinamiddhampi na susamūhataṁ hoti, uddhaccakukkuccampi na suppaṭivinītaṁ hoti. So kāyaduṭṭhullassapi na suppaṭippassaddhattā thinamiddhassapi na susamūhatattā uddhaccakukkuccassapi na suppaṭivinītattā andhandhaṁ viya jhāyati. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati. Evaṁ vutte, āyasmā sabhiyo kaccāno āyasmantaṁ
In the same way, take some mendicant who meditates focused on pervading ‘corrupted radiance’. Their physical discomfort is not completely settled, their dullness and drowsiness is not completely eradicated, and their restlessness and remorse are not completely eliminated. Because of this they practice absorption dimly, as it were. When their body breaks up, after death, they’re reborn in the company of the gods of corrupted radiance. When he had spoken, Venerable Sabhiya Kaccāna said to Venerabl
「それと同じように、カッチャーナ尊者よ、ここにある比丘が『濁れる光明あり』(saṅkiliṭṭhābhā)と遍満して、それに心を傾注して住するとします。その者は、身の粗重(kāyaduṭṭhulla)もいまだ十分に寂静せられず、惛沈・睡眠(thinamiddha)もいまだ十分に除滅せられず、掉挙・悪作(uddhaccakukkucca)もいまだ十分に退治せられていません。かくして、身の粗重の十分に寂静せられざるがゆえに、惛沈・睡眠の十分に除滅せられざるがゆえに、掉挙・悪作の十分に退治せられざるがゆえに、その者はあたかも暗闇の中にあるかのごとく、禅定(jhāna)を修します。その者は、身の壊滅ののち、死後において、濁れる光明の神々(saṅkiliṭṭhābhānaṁ devā)の仲間に生まれるのです。」 こう説かれたとき、サビヤ・カッチャーナ尊者は、尊者に向かって……
副テーマ: mindfulness,karma,suffering,death
導線タグ: 集中できない,瞑想,眠気,心の濁り,修行,精神的な重さ,死後
⚠ 出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
“Taṁ kiṁ maññasi, ānanda, ye vo mayā dhammā abhiññā desitā, seyyathidaṁ— cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, passasi no tvaṁ, ānanda, imesu dhammesu dvepi bhikkhū nānāvāde”ti? “Ye me, bhante, dhammā bhagavatā abhiññā desitā, seyyathidaṁ— Ye ca kho, bhante, puggalā bhagavantaṁ patissayamānarūpā viharanti tepi bhagavato accayena saṅghe vivādaṁ janeyyuṁ ajjhājīve vā adhipātimokkhe vā. Svāssa vivādo bahujanāh
“What do you think, Ānanda? Do you see even two mendicants whose opinion differs regarding the things I have taught from my direct knowledge, that is, the four kinds of mindfulness meditation, the four right efforts, the four bases of psychic power, the five faculties, the five powers, the seven awakening factors, and the noble eightfold path?” “No, sir, I do not. Nevertheless, there are some individuals who appear to live obedient to the Buddha, but when the Buddha has passed away they might cr
「アーナンダよ、汝はどう思うか。わたしが直接の知慧(abhiññā)によって説き示した諸法、すなわち四念処(cattāro satipaṭṭhānā)・四正勤(cattāro sammappadhānā)・四神足(cattāro iddhipādā)・五根(pañcindriyāni)・五力(pañca balāni)・七覚支(satta bojjhaṅgā)・八聖道(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)について、これらの法に関して異なる見解を持つ比丘が、二人たりとも存在するとおもうか」と。 「世尊よ、わたしはそのような者を見ておりません。されど世尊よ、世尊に随順して住しているかに見える人々のなかにも、世尊の滅後には、戒律の日常の行持(ajjhājīva)についてあるいは波羅提木叉(pātimokkha)の根本規定についてのことがらを巡り、僧伽(saṅgha)のなかに諍い(vivāda)を生じさせる者が出てくるかもしれません。そのような諍いは、多くの人々にとって……」
副テーマ: mindfulness,wisdom,relationship
導線タグ: 仏法の実践,修行の道,僧団の和合,戒律,対立と諍い,共同体の分裂,教えの継承
正念 中部経典 趣旨一致
lohitakasiṇameko sañjānāti … odātakasiṇameko sañjānāti … Puna caparaṁ, udāyi, akkhātā mayā sāvakānaṁ paṭipadā, yathāpaṭipannā me sāvakā cattāri jhānāni bhāventi. Idhudāyi, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati. So imameva kāyaṁ vivekajena pītisukhena abhisandeti parisandeti paripūreti parippharati, nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṁ hoti. Seyyathāpi, udāyi, dakkho nhāpako vā nh
the meditation on universal red … the meditation on universal white … Furthermore, I have explained to my disciples a practice that they use to develop the four absorptions. It’s when a mendicant, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unskillful qualities, enters and remains in the first absorption, which has the rapture and bliss born of seclusion, while placing the mind and keeping it connected. They drench, steep, fill, and spread their body with rapture and bliss born of seclu
遍赤(へんじゃく)の禅定を修し……遍白(へんびゃく)の禅定を修する。 さらにまた、ウダーインよ、わたしは弟子たちに修行の道を説き示した。その道にしたがって修行する弟子たちは、四つの禅定(ジャーナ)を修め育てるのである。 ウダーインよ、ここにひとりの比丘がいる。彼はまさしく諸々の欲望から離れ、不善なる諸々の法から離れて、尋(ヴィタッカ)あり伺(ヴィチャーラ)あり、遠離より生じた喜悦(ピーティ)と安楽(スカ)を具えた初禅(パタマ・ジャーナ)に入り、そこに住する。 彼はこの身を、遠離より生じた喜悦と安楽によって、あまねく浸し、あまねく満たし、あまねく充溢させ、あまねく行き渡らせる。その身のいかなる部分も、遠離より生じた喜悦と安楽によって触れられないところは少しもない。 ウダーインよ、たとえば巧みな沐浴師、あるいは沐浴師の弟子が……
副テーマ: mindfulness,happiness,self,wisdom
導線タグ: 集中力,瞑想,心の安定,雑念,内省,リラックス,精神統一
⚠ 出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
Taṁ kissa hetu? Passati hi so, bhikkhave, gopālako tatonidānaṁ vadhaṁ vā bandhanaṁ vā jāniṁ vā garahaṁ vā. Evameva kho ahaṁ, bhikkhave, addasaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, kusalānaṁ dhammānaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ vodānapakkhaṁ. Tassa mayhaṁ, bhikkhave, evaṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato uppajjati nekkhammavitakko. Ūhate citte ārā cittaṁ samādhimhāti. So kho ahaṁ, bhikkhave, ajjhattameva cittaṁ saṇṭhapemi sannisādemi ekodiṁ karomi samādahāmi. Taṁ kissa hetu? ‘Mā m
Why is that? For he sees that if they wander into the crops he could be executed, imprisoned, fined, or condemned. In the same way, I saw that unskillful qualities have the drawbacks of sordidness and corruption, and that skillful qualities have the benefit and cleansing power of renunciation. Then, as I meditated—diligent, keen, and resolute—a thought of renunciation arose. And when the mind is stressed, it’s far from immersion. So I stilled, settled, unified, and immersed my mind internally. W
なぜそうなのか。彼は、もし牛が作物の中に迷い込めば、自分は処刑され、投獄され、罰金を科され、あるいは譴責されるであろうことを知っているからである。それと同じように、私は不善の諸法には卑劣と穢濁という過患があり、善の諸法には出離という功徳と清浄の力があることを見た。かくして、私が精勤し、鋭敏に、不退の決意をもって禅思惟していたとき、出離の尋が生じた。そして心が動揺しているとき、それは定から遠く隔たっている。そこで私は内に心を静め、安定させ、統一し、三昧に住せしめた。
副テーマ: discipline
正念 中部経典 趣旨一致
Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā samuddapariyantaṁ pathaviṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayampi vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Iminā kho etaṁ, gahapati, pariyāyena veditabbaṁ yathā ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca. Idha, gahapati, bhikkhu yāvatā ekaṁ rukkhamūlaṁ mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati. Ayaṁ vuccati, gahapati, mahaggatā cetovimutti. Idha pana, gahapati, bhikkhu yāvatā dve vā tīṇi vā rukkhamūlāni mahaggatanti pharitvā adhimuccitvā viharati
this land surrounded by ocean. This too is called the expansive release of the heart. This is a way to understand how these things differ in both meaning and phrasing. It’s when a mendicant meditates focused on pervading the extent of a single tree root as expansive. This is called the expansive release of the heart. Also, a mendicant meditates focused on pervading the extent of two or three tree roots … a single village district … two or three village districts … Householder, there are these fo
「大海に囲まれたこの大地を、広大なるもの(mahaggatā)として遍く満たしながら、そのように心を定めて住する」——これもまた、在家の方よ、広大なる心解脱(cetovimutti)と呼ばれるものであります。 在家の方よ、これらの事柄がいかに意味においても文言においても異なるかは、まさにこの道理によって知られるべきであります。 すなわち在家の方よ、ここにある比丘が、ただ一本の樹の根もとほどの範囲を、広大なるものとして遍く満たしながら、そのように心を定めて住する——これが、在家の方よ、広大なる心解脱(cetovimutti)と呼ばれるものであります。 また在家の方よ、ある比丘が、二つあるいは三つの樹の根もとほどの範囲を……一つの村落の区域を……二つあるいは三つの村落の区域を……広大なるものとして遍く満たしながら、そのように心を定めて住する。 在家の方よ、以上のような諸々の……
副テーマ: mindfulness,wisdom,self,happiness
導線タグ: 心の広がり,瞑想,集中力,心の平和,内面の安定,精神統一,解放感
⚠ 出家者向けの文脈
正念 中部経典 趣旨一致
Imā kho, gahapati, catasso bhavūpapattiyo. Katamā catasso? Idha, gahapati, ekacco ‘parittābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā parittābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati. Idha pana, gahapati, ekacco ‘appamāṇābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā appamāṇābhānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati. Idha pana, gahapati, ekacco ‘saṅkiliṭṭhābhā’ti pharitvā adhimuccitvā viharati. So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā saṅkiliṭṭhābhānaṁ devānaṁ sahabyata
These are the four kinds of rebirth in a future life. What four? Take someone who meditates focused on pervading ‘limited radiance’. When their body breaks up, after death, they’re reborn in the company of the gods of limited radiance. Next, take someone who meditates focused on pervading ‘limitless radiance’. When their body breaks up, after death, they’re reborn in the company of the gods of limitless radiance. Next, take someone who meditates focused on pervading ‘corrupted radiance’. When th
これらが、来世における再生(輪廻転生)の四つの在り方(bhavūpapatti)である。いかなる四つであるか。 ここに、ある者は「限られた光輝(parittābhā)」を遍満させることに専念し、それに心を向けて住する。その者は、身体の壊れるとともに、死後、限られた光輝を持つ神々(devā)の仲間に生まれる。 また、ここに、ある者は「無量の光輝(appamāṇābhā)」を遍満させることに専念し、それに心を向けて住する。その者は、身体の壊れるとともに、死後、無量の光輝を持つ神々の仲間に生まれる。 また、ここに、ある者は「汚れた光輝(saṅkiliṭṭhābhā)」を遍満させることに専念し、それに心を向けて住する。その者は、身体の壊れるとともに、死後、汚れた光輝を持つ神々の仲間に生まれる。
副テーマ: karma,death,mindfulness,impermanence
導線タグ: 来世,輪廻転生,死後の世界,瞑想,心の在り方,再生,光の境地
正念 中部経典 趣旨一致
So sabbaṁ dhammaṁ abhijānāti, sabbaṁ dhammaṁ abhiññāya sabbaṁ dhammaṁ parijānāti, sabbaṁ dhammaṁ pariññāya yaṁ kiñci vedanaṁ vedeti sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā. So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharati, virāgānupassī viharati, nirodhānupassī viharati, paṭinissaggānupassī viharati. So tāsu vedanāsu aniccānupassī viharanto, virāgānupassī viharanto, nirodhānupassī viharanto, paṭinissaggānupassī viharanto na kiñci loke upādiyati, anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parini
they directly know all things. Directly knowing all things, they completely understand all things. Having completely understood all things, when they experience any kind of feeling—pleasant, unpleasant, or neutral— they meditate observing impermanence, dispassion, cessation, and letting go in those feelings. Meditating in this way, they don’t grasp at anything in the world. Not grasping, they’re not anxious. Not being anxious, they personally become extinguished. Moggallāna approved and agreed w
彼はあらゆる法(ダンマ)を直接知る。あらゆる法を直接知ることによって、あらゆる法を完全に了知する。あらゆる法を完全に了知し終えて、いかなる感受(ヴェーダナー)を感受するにせよ——楽なるものであれ、苦なるものであれ、苦でも楽でもないものであれ——、それらの感受において無常(アニッチャ)を観察しつつ住し、離欲(ヴィラーガ)を観察しつつ住し、滅尽(ニローダ)を観察しつつ住し、捨離(パティニッサッガ)を観察しつつ住する。かくのごとくそれらの感受において無常を観察しつつ住し、離欲を観察しつつ住し、滅尽を観察しつつ住し、捨離を観察しつつ住しながら、世において何ものをも執取(うしゅ)することなく、執取せざるがゆえに不安なく、不安なきがゆえに、みずから涅槃(ニッバーナ)に入る。モッガッラーナはこれを是認し、賛意を表した。
副テーマ: mindfulness,impermanence,attachment,suffering
導線タグ: 執着を手放す,不安が消えない,感情に振り回される,無常を受け入れる,心の平静,苦しみからの解放,悟り
正念 中部経典 趣旨一致
So kho ahaṁ, anuruddhā, appamatto ātāpī pahitatto viharanto obhāsañceva sañjānāmi dassanañca rūpānaṁ. So kho pana me obhāso nacirasseva antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ. Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi: ‘ko nu kho hetu ko paccayo yena me obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānan’ti? Tassa mayhaṁ, anuruddhā, etadahosi: ‘amanasikāro kho me udapādi, amanasikārādhikaraṇañca pana me samādhi cavi. Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ. Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicc
While meditating diligent, keen, and resolute, I perceived light and vision of forms. But before long my light and vision of forms vanished. It occurred to me: ‘What’s the cause, what’s the reason why my light and vision of forms vanish?’ It occurred to me: ‘Loss of focus arose in me, and because of that my immersion fell away. When immersion falls away, the light and vision of forms vanish. I’ll make sure that neither doubt nor loss of focus will arise in me again.’ While meditating … ‘Dullness
 アヌルッダよ、このように、わたしは不放逸(ふほうい)にして、熱心に、精励して住しながら、光明(こうみょう)を知覚し、また諸々の色(しき)を見ていた。しかるに、程なくして、その光明も、色を見ることも、ともに消え失せてしまうのであった。  そこでわたしに、かくの思いが起こった。 「いかなる原因、いかなる縁(えん)によって、わたしの光明と色の見えることとは消え失せてしまうのであろうか」と。  やがてわたしに、かくの思いが起こった。 「わたしに不作意(ふさい)が生じたのである。不作意を因として、わたしの三昧(さんまい)が退転(たいてん)した。三昧が退転したとき、光明も消え、色を見ることも消えるのである。されば、わたしは、もはや疑惑(ぎわく)も不作意も、再びわたしのうちに生じることのなきよう、そのように努めるであろう」と。  かくして、不放逸にして、熱心に、精励して住しながら……「惛沈(こんちん)が……」
副テーマ: mindfulness,wisdom,self
導線タグ: 集中力が続かない,瞑想が深まらない,注意散漫,精神的な修行,自己観察,内省,努力と継続
正念 中部経典 趣旨一致
Sohaṁ tathā karissāmi yathā me puna na vicikicchā uppajjissati, na amanasikāro, na thinamiddhan’ti. So kho ahaṁ, anuruddhā …pe… ‘chambhitattaṁ kho me udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi. Samādhimhi cute obhāso antaradhāyati dassanañca rūpānaṁ. Seyyathāpi, anuruddhā, puriso addhānamaggappaṭipanno, tassa ubhatopasse vaṭṭakā uppateyyuṁ, tassa tatonidānaṁ chambhitattaṁ uppajjeyya; evameva kho me, anuruddhā, chambhitattaṁ udapādi, chambhitattādhikaraṇañca pana me samādhi cavi. Soha
I’ll make sure that neither doubt nor loss of focus nor dullness and drowsiness will arise in me again.’ While meditating … ‘Terror arose in me, and because of that my immersion fell away. When immersion falls away, the light and vision of forms vanish. Suppose a person was traveling along a road, and killers were to spring out at them from both sides. They’d feel terrified because of that. In the same way, terror arose in me … I’ll make sure that neither doubt nor loss of focus nor dullness and
「私はこのように修めよう。二度と疑惑(vicikicchā)も、不作意(amanasikāra)も、惛沈睡眠(thinamiddha)も生じることのないように」と。 かくてアヌルッダよ、私は……〔中略〕……「おそれおののき(chambhitatta)が私のうちに生じた。そしてそのおそれおののきのゆえに、私の三昧(samādhi)は壊れ失せた。三昧が壊れたとき、光明は消え失せ、諸々の色形を見る眼もまた消え失せてしまった。 アヌルッダよ、ちょうどある人が遠路を行くとき、その道の両側から曲者どもが躍り出たとすれば、その人はそのことゆえにおそれおののくであろう。まさにそのように、アヌルッダよ、私のうちにおそれおののきが生じ、そのおそれおののきのゆえに三昧は壊れ失せた。 私はこのように修めよう。二度と疑惑も、不作意も、惛沈睡眠も生じることのないように」と。
副テーマ: mindfulness,anxiety,suffering,wisdom
導線タグ: 恐怖,集中力の乱れ,瞑想の妨げ,不安,精神的動揺,修行の障害,心の安定
← 前197198199200201202203次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ