🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 10,029
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. “Samaṇā samaṇāti vo, bhikkhave, jano sañjānāti. Tumhe ca pana ‘ke tumhe’ti puṭṭhā samānā ‘samaṇāmhā’ti paṭijānātha; tesaṁ vo, bhikkhave, evaṁsamaññānaṁ sataṁ evaṁpaṭiññānaṁ sataṁ ‘ye dhammā samaṇakaraṇā ca brāhmaṇakaraṇā ca te dhamme samādāya vattissāma, evaṁ no ayaṁ amhākaṁ samaññā ca saccā bhavissati paṭiññā ca bhūtā. Yesañ
In the same way, a mendicant recollects their many kinds of past lives, with features and details. “Mendicants, people label you as ascetics. And when they ask you what you are, you claim to be ascetics. Given this label and this claim, you should train like this: ‘We will undertake and follow the things that make one an ascetic and a brahmin. That way our label will be accurate and our claim correct. The services of those whose robes, almsfood, lodgings, and medicines and supplies for the sick
「比丘たちよ、これと同じように、比丘は自らの種々なる前世(ぷぶべにわーさ)を憶念(おくねん)する。すなわち、一生涯、二生涯……というように、その相(そう)と詳細とをともなって、種々なる前世を憶念するのである。
比丘たちよ、世人はなんじらを『沙門(さもん)』と呼ぶ。またなんじらも、『汝らは何者か』と問われたならば、『われらは沙門である』と答えるであろう。比丘たちよ、かくのごとく呼ばれ、かくのごとく答えるからには、なんじらはこのように修学すべきである。
『われらは、人を沙門(さもん)たらしめ、婆羅門(ばらもん)たらしめる諸法(しょほう)を受持(じゅじ)し、それに従って行じるであろう。そのようにしてこそ、われらに対するこの称呼(しょうこ)は真実となり、われらの答えは正しきものとなるであろう。
衣(え)・食(じき)・臥具(がぐ)・病者のための医薬資具(いやくしぐ)を施してくださる人々の……』」
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Puna caparaṁ, ānanda, bhikkhuno manasā dhammaṁ viññāya uppajjati manāpaṁ, uppajjati amanāpaṁ, uppajjati manāpāmanāpaṁ. Dandho, ānanda, udakaphusitānaṁ nipāto, atha kho naṁ khippameva parikkhayaṁ pariyādānaṁ gaccheyya; evameva kho, ānanda, yassa kassaci evaṁsīghaṁ evaṁtuvaṭaṁ evaṁappakasirena uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati, upekkhā saṇṭhāti— ayaṁ vuccatānanda, ariyassa vinaye anuttarā indriyabhāvanā manoviññeyyesu dhammesu. Evaṁ kho, ānanda, ariyassa vinaye a
Furthermore, when a mendicant knows a thought with their mind, the agreeable, the disagreeable, and the both agreeable and disagreeable arise in them. The drops would be slow to fall, but they’d quickly dry up and evaporate. Such is the speed, the swiftness, the ease with which anything agreeable, disagreeable, and both agreeable and disagreeable that arose in them cease, and equanimity becomes stabilized. In the training of the Noble One this is called the supreme development of the faculties r
さらにまた、アーナンダよ、比丘が意(マナス)によって法(ダンマ)を識るとき、快(マナーパ)なるものが生じ、不快(アマナーパ)なるものが生じ、快・不快(マナーパーマナーパ)なるものが生じる。水滴の落ちるのは遅くとも、それはたちまち乾き消えてしまうであろう。それとちょうど同じように、アーナンダよ、かくも速やかに、かくも迅速に、かくも難なく、生じたる快なるもの、生じたる不快なるもの、生じたる快・不快なるものが滅し、捨(ウペッカー)が安立する者——アーナンダよ、これこそが聖者の律(アリヤ・ヴィナヤ)において、意によって識られる法(ダンマ)に関する、無上の根(インドリヤ)の修習(バーヴァナー)と呼ばれるものである。アーナンダよ、これが聖者の律における根の修習である。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā dassanā pahātabbā. 2. Saṁvarāpahātabbaāsava Katame ca, bhikkhave, āsavā saṁvarā pahātabbā? Yañhissa, bhikkhave, saṁvaraṁ asaṁvutassa viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, saṁvaraṁ saṁvutassa viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhave, āsavā saṁvarā pahātabbā. Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso cakkhundriyasaṁvarasaṁvuto viharati. Yañhissa, bhikkhave, cakkhundriyasaṁvaraṁ asaṁvutassa viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapar
These are called the defilements that should be given up by seeing. 2. Defilements Given Up by Restraint And what are the defilements that should be given up by restraint? For the distressing and feverish defilements that might arise in someone who lives without restraint do not arise when there is such restraint. These are called the defilements that should be given up by restraint. Take a mendicant who, reflecting rationally, lives restraining the faculty of the eye. For the distressing and fe
以下は、見ることによって断ぜられるべき煩悩と呼ばれるものである。
二、制御によって断ぜられるべき煩悩
では、制御によって断ぜられるべき煩悩とは何か。制御なく暮らす者に生じるであろう苦悩と熱悩の煩悩は、かかる制御があるときには生じない。これらを、制御によって断ぜられるべき煩悩と呼ぶ。
ここに一人の比丘がいる。正しく如理に思惟しつつ、眼根を制御して暮らす者において、苦悩と熱悩の煩悩は……
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
“Evaṁ, bhante”. “Tatra, gahapatayo, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṁvādino evaṁdiṭṭhino: ‘natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe… ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti tesametaṁ pāṭikaṅkhaṁ—yamidaṁ kāyasucaritaṁ, vacīsucaritaṁ, manosucaritaṁ—ime tayo kusale dhamme abhinivajjetvā yamidaṁ kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ—ime tayo akusale dhamme samādāya vattissanti. Taṁ kissa hetu? Na hi te bhonto samaṇabrāhmaṇā passanti akusalānaṁ dhammānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkile
“Yes, sir.” “Since this is so, consider those ascetics and brahmins whose view is that there’s no meaning in giving, etc. You can expect that they will shun good conduct by way of body, speech, and mind, and undertake and implement bad conduct by way of body, speech, and mind. Why is that? Because those ascetics and brahmins don’t see that unskillful qualities are full of drawbacks, sordidness, and corruption, or that skillful qualities have the benefit and cleansing power of renunciation. Moreo
「はい、世尊よ。」
「そうであるならば、居士たちよ、次のような見解を抱き、次のような主張をする沙門・婆羅門たちのことを考えてみなさい。すなわち、『布施には意義なく、供養には意義なく……(乃至)……この世とかの世とを自ら直接知って説き示す者などいない』と主張する者たちのことを。
かかる者たちについては、こう予期されるのである――彼らは、身(カーヤ)による善き行い、語(ヴァチー)による善き行い、意(マノ)による善き行い、これら三つの善法(クサラ・ダンマ)を斥けて、身による悪しき行い、語による悪しき行い、意による悪しき行い、これら三つの不善法(アクサラ・ダンマ)を受け取り、それに従って生きるであろう、と。
それは何故であるか。それらの沙門・婆羅門たちは、不善法(アクサラ・ダンマ)のうちに潜む危難(アーディーナヴァ)と、卑しさと、汚染とを見ておらず、また善法(クサラ・ダンマ)のうちに宿る、出離(ネッカンマ)の功徳と清浄の力とを、見ることがないからである。」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
“evameva panidhekacce samaṇabrāhmaṇā ajānantā pubbantaṁ, apassantā aparantaṁ atha ca pana ‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti—pajānāmā’ti—paṭijānanti. Tesamidaṁ bhāsitaṁ hassakaṁyeva sampajjati, nāmakaṁyeva sampajjati, rittakaṁyeva sampajjati, tucchakaṁyeva sampajjatī”ti. “Ye kho te, kaccāna, samaṇabrāhmaṇā ajānantā pubbantaṁ, apassantā aparantaṁ, so mokkhomhīti kho jāneyya no ca bandhanaṁ. Evameva kho, kaccāna, etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, aha
“This is exactly what happens with some ascetics and brahmins. Not knowing the first beginning or seeing the final end, they nevertheless claim: ‘We understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.”’ Their statement turns out to be a joke—mere words, vacuous and hollow.” “Kaccāna, there are some ascetics and brahmins who, not knowing the first beginning or seeing the final end, nevertheless claim:
「これはまさに、一部の沙門(さもん)・婆羅門(ばらもん)たちに起こることである。彼らは過去の始まり(前際・ぜんざい)を知らず、未来の終わり(後際・ござい)を見ることもなく、しかるに『我らは了知せり——「生(しょう)は尽き、梵行(ぼんぎょう)は完成し、なすべきことはなされた、もはやこの境涯に戻ることはない」と』と言い張るのである。彼らの言葉は、ただの笑い草となり、空名(くうみょう)となり、虚ろなものとなり、むなしいものとなってしまうのである。」
「カッチャーナよ、過去の始まりを知らず、未来の終わりを見ることもなく、それでもなお『我は解脱せり』と主張する沙門・婆羅門たちがいる。しかし彼らは、縛り(束縛)のことを知らずして解脱を語っているのである。カッチャーナよ、そこで聡明なる人、諂(へつら)いなく、偽りなく、素直なる性質の者は、まさにこのように来たるべきである——」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
“ayaṁ, bho assalāyana, samaṇo gotamo cātuvaṇṇiṁ suddhiṁ paññapeti. Etu bhavaṁ assalāyano samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetu. Caritaṁ kho pana bhotā assalāyanena paribbājakaṁ. “ayaṁ, bho assalāyana, samaṇo gotamo cātuvaṇṇiṁ suddhiṁ paññapeti. Mā bhavaṁ assalāyano ayuddhaparājitaṁ parājayī”ti. Evaṁ vutte, assalāyano māṇavo te brāhmaṇe etadavoca: “addhā kho ahaṁ bhavanto na labhāmi. Samaṇo khalu, bho, gotamo dhammavādī; dhammavādino ca pana duppaṭimantiyā bhavanti. Nāhaṁ sakkomi sam
“This ascetic Gotama advocates purification for all four classes. Please, worthy Assalāyana, debate with the ascetic Gotama about this. For you have lived as a wanderer. “This ascetic Gotama advocates purification for all four classes. Don’t admit defeat before going into battle!” When they said this, Assalāyana said to them, “Clearly, good fellows, I’m not getting through to you when I say: ‘They say that the ascetic Gotama is a speaker of principle. But speakers of principle are hard to debate
「アッサラーヤナよ、かの沙門ゴータマは、四姓(しせい)すべてに清浄(しょうじょう)の道があると説いておられる。どうかあなたが、沙門ゴータマとこの問題について論議なさってください。あなたはかつて遍歴行者(へんれきぎょうじゃ)として修行されたではありませんか。アッサラーヤナよ、沙門ゴータマは四姓すべてに清浄があると説いておられる。どうか、戦いもせずに敗れるようなことはなさいますな」と。
このように言われたとき、マーナヴァのアッサラーヤナは、かのバラモンたちにこう言った。「諸君、わたしがいくら申し上げても、おわかりいただけないようです。『かの沙門ゴータマは真理を語る者(法語者・ほうごしゃ)であると聞いております。しかるに、真理を語る者とは、論議において言い負かしがたいものです。わたしには到底——』」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Atha rājā majjhanhikasamayaṁ evaṁ vadeyya: ‘ambho, kathaṁ so puriso’ti? ‘Tatheva, deva, jīvatī’ti. Atha kho bhagavā parittaṁ pāṇimattaṁ pāsāṇaṁ gahetvā bhikkhū āmantesi: “Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, katamo nu kho mahantataro—yo cāyaṁ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito, yo ca himavā pabbatarājā”ti? “Appamattako ayaṁ, bhante, bhagavatā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito, himavantaṁ pabbatarājānaṁ upanidhāya saṅkhampi na upeti, kalabhāgampi na upeti, upanidhampi na upe”ti. “Evameva kho, bhikkhave,
Then at midday the king would say, ‘Look here, how is that man?’ ‘He’s still alive, Your Majesty.’ Then the Buddha, picking up a stone the size of his palm, addressed the mendicants, “What do you think, mendicants? Which is bigger: the stone the size of my palm that I’ve picked up, or the Himalayas, the king of mountains?” “Sir, the stone you’ve picked up is tiny. Compared to the Himalayas, it doesn’t count, it’s not worth a fraction, there’s no comparison.” “In the same way, compared to the suf
そのとき、正午になると、王はこう言うであろう。「おい、あの男はどうしておるか」と。「陛下、まだ生きております」と。
そこで世尊は、手のひらほどの小石をひとつ取り上げ、比丘たちに告げられた。
「比丘たちよ、どう思うか。いま余が取り上げた、この手のひらほどの小石と、山の王たるヒマラヤと、いずれが大きいか」
「尊き師よ、世尊がお取り上げになったその小石は、いかにも小さきものでございます。山の王ヒマラヤと比べるならば、算(かず)にも入らず、その幾分の一にも及ばず、およそ比較の対象にもなりませぬ」
「比丘たちよ、まさにそのごとくであるぞ――」
智慧
中部経典
趣旨一致
中
Tassa taṁ uppannaṁ manāpaṁ uppannaṁ amanāpaṁ uppannaṁ manāpāmanāpaṁ nirujjhati; upekkhā saṇṭhāti. Seyyathāpi, ānanda, balavā puriso divasaṁsantatte ayokaṭāhe dve vā tīṇi vā udakaphusitāni nipāteyya.
Then the agreeable, the disagreeable, and the both agreeable and disagreeable that arose in them cease, and equanimity becomes stabilized. It’s like how a strong person could let two or three drops of water fall onto an iron cauldron that had been heated all day.
そのとき、彼らのうちに生じた好ましきもの、好ましからざるもの、好ましくもあり好ましからずもあるものは、ことごとく滅し去り、捨(うペッカー)はしっかりと安定する。アーナンダよ、それはちょうど、力ある壮士が、一日中熱せられた鉄の鍋の上に、二、三滴の水を落とすようなものである。
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Saññā, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha; Saṅkhārā, bhikkhave, na tumhākaṁ, te pajahatha; Evaṁ svākkhāto, bhikkhave, mayā dhammo uttāno vivaṭo pakāsito chinnapilotiko. Evaṁ svākkhāte, bhikkhave, mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike ye te bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā, vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya. Evaṁ svākkhāte, bhikkhave, mayā dhamme uttāne vivaṭe pakāsite chinnapilotike yesaṁ bhik
perception … choices … The teaching well-explained thus by me is clarified, revealed, illuminated, and stripped of patchwork. In this teaching thus well-explained, for those mendicants who are perfected, who have ended the defilements, completed the spiritual journey, done what had to be done, laid down the burden, achieved their heart’s goal, utterly ended the fetter of continued existence, and are rightly freed through enlightenment, there is no cycle of rebirths to be found. … In this teachin
想念……意志的形成……このように私によって善く説かれた教えは、明らかにされ、顕わにされ、照らし出され、継ぎはぎの一切を取り除かれたものである。このように善く説かれた教えにおいて、煩悩を滅し尽くし、梵行を完成し、なすべきことをなし終え、重荷を下ろし、心の目標を成就し、有の結縛を余すことなく断ち切り、正しく智慧によって解脱した、かの阿羅漢の比丘たちには、輪廻転生は見出されない。……このように善く説かれた教えにおいて……
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Santaṁyeva kho pana paraṁ lokaṁ ‘natthi paro loko’ti paraṁ saññāpeti; sāssa hoti asaddhammasaññatti. Tāya ca pana asaddhammasaññattiyā attānukkaṁseti, paraṁ vambheti. Iti pubbeva kho panassa susīlyaṁ pahīnaṁ hoti, dussīlyaṁ paccupaṭṭhitaṁ— ayañca micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā ariyānaṁ paccanīkatā asaddhammasaññatti attukkaṁsanā paravambhanā. Evamassime aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti micchādiṭṭhipaccayā. Tatra, gahapatayo, viññū puriso iti paṭisañcikkhati: ‘sace kho natthi paro
Since there actually is another world, in persuading another that there is no other world they are persuading them to accept an untrue teaching. And on account of that they glorify themselves and put others down. So they give up their former ethical conduct and are established in unethical conduct. And that is how these many bad, unskillful qualities come to be with wrong view as condition—wrong view, wrong thought, wrong speech, contradicting the noble ones, persuading others to accept untrue t
実際には来世(パロ・ローカ)が存在するにもかかわらず、「来世は存在しない」と他者を説得することによって、その者は邪なる教え(アサッダンマ)を受け入れるよう他者を誘惑することになる。そしてかかる邪なる教えの流布によって、自らを高く持ち上げ、他者を卑しめるのである。かくして彼はすでに以前から持っていた善き戒(スシーリャ)を捨て去り、悪しき戒(ドゥッシーリャ)のうちに安住することとなる。
すなわち、この邪見(ミッチャーディッティ)と邪思惟(ミッチャーサンカッパ)と邪語(ミッチャーヴァーチャー)と、聖者たちへの反逆と、邪なる教えの流布と、自己への讃嘆と他者への誹謗と——このようにして、邪見を縁(パッチャヤ)として、これら数多くの悪しき不善の法(アクサラ・ダンマ)どもが生じてくるのである。
ここにおいて、諸々の居士(ガハパティ)よ、智慧ある人(ヴィンニュー・プリサ)はかく省察する。「もし来世が存在しないとすれば……」と。
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Api ca, kaccāna, tiṭṭhatu pubbanto, tiṭṭhatu aparanto. Etu viññū puriso asaṭho amāyāvī ujujātiko, ahamanusāsāmi ahaṁ dhammaṁ desemi. Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamāno nacirasseva sāmaññeva ñassati sāmaṁ dakkhiti— evaṁ kira sammā bandhanā vippamokkho hoti, yadidaṁ avijjā bandhanā. Seyyathāpi, kaccāna, daharo kumāro mando uttānaseyyako kaṇṭhapañcamehi bandhanehi baddho assa suttabandhanehi; tassa vuddhimanvāya indriyānaṁ paripākamanvāya tāni bandhanāni mucceyyuṁ; Evaṁ vutte, vekhanaso paribbājako
Nevertheless, Kaccāna, leave aside the first beginning and the final end. Let a sensible person come—neither devious nor deceitful, a person of integrity. I teach and instruct them. Practicing as instructed they will soon know and see for themselves, ‘So this is how to be rightly released from the bond, that is, the bond of ignorance.’ Suppose there was a little baby bound with swaddling up to the neck. As they grow up and their senses mature, they’re accordingly released from those bonds. When
しかしながら、カッチャーナよ、過去の始まりのことはさておき、未来の終わりのこともさておくがよい。ここに一人の賢明な人がいるとしよう――狡猾でなく、偽りなく、実直な生まれながらの人が。私はその人を教え導き、法(ダンマ)を説く。説かれたとおりに実践するならば、その人はほどなくして自ら知り、自ら見るであろう――「これが、まさしく束縛からの正しき解脱の在り方である。すなわち、無明(アヴィッジャー)という束縛からの解脱である」と。
カッチャーナよ、たとえば幼い赤子が、布の帯によって首のあたりまでぐるぐると縛られていたとしよう。その子が成長し、諸々の感官(インドリヤ)が成熟するにつれて、その縛りは自ずと解けてゆくであろう。
このように説かれたとき、ヴェーカナサという遍歴行者(パリッバージャカ)は――
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Api cāhaṁ bhavantānaṁ vacanena gamissāmī”ti. Etu bhavaṁ assalāyano samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetū”ti. Evaṁ vutte, assalāyano māṇavo te brāhmaṇe etadavoca: “samaṇo khalu, bho, gotamo dhammavādī; dhammavādino ca pana duppaṭimantiyā bhavanti. Nāhaṁ sakkomi samaṇena gotamena saddhiṁ asmiṁ vacane paṭimantetun”ti. Dutiyampi kho te brāhmaṇā assalāyanaṁ māṇavaṁ etadavocuṁ: “ayaṁ, bho assalāyana, samaṇo gotamo cātuvaṇṇiṁ suddhiṁ paññapeti. Atha kho assalāyano māṇavo mahatā brāhmaṇagaṇ
Nevertheless, I shall go at your bidding.” Please, worthy Assalāyana, debate with the ascetic Gotama about this.” When they said this, Assalāyana said to them, “They say that the ascetic Gotama is a speaker of principle. But speakers of principle are hard to debate. I’m not capable of debating with the ascetic Gotama about this.” For a second time, those brahmins said to him “This ascetic Gotama advocates purification for all four classes. Then Assalāyana together with a large group of brahmins
「それでも、皆さまのお言葉に従って参りましょう」
「どうかアッサラーヤナ殿よ、沙門ゴータマとこの問題について論議していただきたい」
このように言われると、アッサラーヤナ青年はかの婆羅門たちにこう言った。
「そもそも、諸賢よ、沙門ゴータマは法(ダンマ)を説く者であると言われております。しかるに、法を説く者とは論議し難いものであります。わたくしには沙門ゴータマとこの問題について論議することは、とうていできかねます」
二度目もまた、かの婆羅門たちはアッサラーヤナ青年にこのように言った。
「アッサラーヤナ殿よ、この沙門ゴータマは、四姓(チャートゥヴァンニャ)すべてに清浄(スッディ)を説いているのです」
かくしてアッサラーヤナ青年は、多くの婆羅門の群れとともに——
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti? Viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sottiyo hoti? Nissutāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhavikā, sadarā, dukkhavipākā, āyatiṁ, jātijarāmaraṇiyā. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sottiyo hoti. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu ariyo hoti? Ārakāssa honti pāpakā akusalā dhammā, saṅkilesikā, ponobbhav
And how is a mendicant a knowledge master? They have known the bad, unskillful qualities. That’s how a mendicant is a knowledge master. And how is a mendicant a scholar? They have scoured off the bad, unskillful qualities. That’s how a mendicant is a scholar. And how is a mendicant a noble one? They have nobbled their foes, the bad, unskillful qualities. That’s how a mendicant is a noble one. And how is a mendicant a perfected one?
では、比丘たちよ、いかにして比丘は明知者(ヴェーダグー)となるのか。悪しき不善の諸法——煩悩を生じ、再生をもたらし、苦悩を伴い、苦の果報を招き、未来において生・老・死の因となる——それらを、かの者はよく知り見極めたのである。比丘たちよ、かくのごとく比丘は明知者となるのである。
では、比丘たちよ、いかにして比丘は真の学者(ソッティヤ)となるのか。悪しき不善の諸法——煩悩を生じ、再生をもたらし、苦悩を伴い、苦の果報を招き、未来において生・老・死の因となる——それらを、かの者はことごとく洗い清め、流れ去らせたのである。比丘たちよ、かくのごとく比丘は真の学者となるのである。
では、比丘たちよ、いかにして比丘は聖者(アリヤ)となるのか。悪しき不善の諸法——煩悩を生じ、再生をもたらし、苦悩を伴い、苦の果報を招き、未来において生・老・死の因となる——それらの敵を、かの者ははるか遠くに退けたのである。比丘たちよ、かくのごとく比丘は聖者となるのである。
では、比丘たちよ、いかにして比丘は阿羅漢(アラハン)となるのか。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
“Yasmā, bho gotama, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo”ti. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho vekhanaso paribbājako bhagavato santike udānaṁ udānesi: “ayaṁ paramo vaṇṇo, ayaṁ paramo vaṇṇo”ti. “Kiṁ pana tvaṁ, kaccāna, evaṁ vadesi: ‘ayaṁ paramo vaṇṇo, ayaṁ paramo vaṇṇo’ti? Katamo, kaccāna, so paramo vaṇṇo”ti? “Yasmā, bho gotama, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo”ti. “Katamo pana so, kac
“Worthy Gotama, the ultimate splendor is the splendor compared to which no other splendor is finer.” When the greetings and polite conversation were over, he stood to one side, and expressed this heartfelt sentiment: “This is the ultimate splendor, this is the ultimate splendor.” “But Kaccāna, why do you say: ‘This is the ultimate splendor, this is the ultimate splendor.’ What is that ultimate splendor?” “Worthy Gotama, the ultimate splendor is the splendor compared to which no other splendor is
「ゴータマ尊者よ、いかなる光輝もそれより勝れず、またそれより優れたものなき、その光輝こそが最上の光輝(パラモ・ヴァンノ)にございます。」
挨拶と親しみある言葉を交わし終えると、ヴェーカナサ遊行者(パリッバージャカ)は傍らに立ちて、世尊の御前においてこの感懐を高らかに述べた。
「これぞ最上の光輝、これぞ最上の光輝なり」と。
〔世尊は問われた。〕「しかしカッチャーナよ、そなたはなにゆえに『これぞ最上の光輝、これぞ最上の光輝なり』と言うのか。カッチャーナよ、その最上の光輝とはいかなるものであるか。」
「ゴータマ尊者よ、いかなる光輝もそれより勝れず、またそれより優れたものなき、その光輝こそが最上の光輝にございます。」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo; brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’”ti. Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho assalāyano māṇavo bhagavantaṁ etadavoca: “brāhmaṇā, bho gotama, evamāhaṁsu: ‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo; brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo; brāhmaṇova sujjhanti, no abrāhmaṇā; brāhmaṇāva bra
‘Only brahmins are the best class; other classes are inferior. Only brahmins are the light class; other classes are dark. Only brahmins are purified, not others. Only brahmins are true-born sons of divinity, born from his mouth, born of divinity, created by divinity, heirs of divinity.’” When the greetings and polite conversation were over, he sat down to one side and said to the Buddha: “Worthy Gotama, the brahmins say: ‘Only brahmins are the best class; other classes are inferior. Only brahmin
「バラモンこそが最上の階級(ヴァルナ)であり、他の階級はすべて劣れるものである。バラモンこそが清浄なる白き種姓であり、他の種姓は暗黒である。バラモンのみが清められた者であり、バラモンならざる者はそうではない。バラモンのみが梵天(ブラフマー)の真の子息であり、その御口より生まれ、梵天より生まれ、梵天によりて造られ、梵天の遺産を継ぐ者である』と。」
こうして挨拶と儀礼の言葉を交わし終えて、アッサーラーヤナは一方の座に着いた。そして一方に座したアッサーラーヤナ青年は、世尊に対してこのように申し上げた。「ゴータマ尊者よ、バラモンたちはこのように説いております。『バラモンこそが最上の階級(ヴァルナ)であり、他の階級はすべて劣れるものである。バラモンこそが清浄なる白き種姓であり、他の種姓は暗黒である。バラモンのみが清められた者であり——」
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā mayā … maṁsapesūpamā kāmā vuttā mayā … tiṇukkūpamā kāmā vuttā mayā … aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā mayā … supinakūpamā kāmā vuttā mayā … yācitakūpamā kāmā vuttā mayā … Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi: “Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, api nāyaṁ ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo usmīkatopi imasmiṁ dhammavinaye”ti? “Kiñhi siyā, bhante;
With the similes of a skeleton … a scrap of meat … a grass torch … a pit of glowing coals … a dream … borrowed goods … Then the Buddha said to the mendicants, “What do you think, mendicants? Has this mendicant Ariṭṭha kindled even a spark of ardor in this teaching and training?” “How could that be, sir?
「比丘たちよ、そなたらはいかに思うか。この比丘アリッタは、この法と律において、わずかな熱意の火花すら燃やしたと言えようか」と、世尊は比丘たちに告げられた。「どうしてそのようなことがありましょうか、世尊よ。
骸骨の譬え……肉片の譬え……草の松明の譬え……赤々と燃える炭火の穴の譬え……夢の譬え……借り物の譬え……
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Idha bhavaṁ gotamo kimāhā”ti? “Dissanti kho pana, assalāyana, brāhmaṇānaṁ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi. “Kiñcāpi bhavaṁ gotamo evamāha, atha khvettha brāhmaṇā evametaṁ maññanti: “Taṁ kiṁ maññasi, assalāyana, sutaṁ te: ‘yonakambojesu aññesu ca paccantimesu janapadesu dveva vaṇṇā—ayyo ceva dāso ca; ayyo hutvā dāso hoti, dāso hutvā ayyo hotī’”ti? “Evaṁ, bho, sutaṁ taṁ me: ‘yonakambojesu aññesu ca paccantimesu janapadesu dveva vaṇṇā—ayyo ceva dāso ca; ayyo hutvā dāso hot
What do you say about this?” “But Assalāyana, brahmin women are seen menstruating, being pregnant, giving birth, and breastfeeding. “Even though you say this, still the brahmins maintain their belief.” “What do you think, Assalāyana? Have you heard that in Greece and Persia and other foreign lands there are only two classes, masters and bonded servants; and that masters may become servants, and servants masters?” “Yes, I have heard that.” “Then what is the source of the brahmins’ certainty and f
「では、ゴータマ尊者はこの点についていかにお説きになりますか」
「アッサラーヤナよ、バラモンの女たちも月のもの(月経)があり、身ごもり、子を産み、乳を与えているではないか」
「ゴータマ尊者がそのようにおっしゃるとはいえ、バラモンたちはなおそのように信じて疑わないのです」
「アッサラーヤナよ、そなたはこのようなことを聞いたことがあるか。ヨーナカ(ギリシャ)やカンボージャ、またその他の辺境の国々においては、階級はただ二つ——主人と奴隷(ダーサ)のみであり、主人であった者が奴隷となり、奴隷であった者が主人となることもある、と」
「はい、さようなことを聞き及んでおります。ヨーナカやカンボージャ、その他の辺境の諸国においては、階級はただ二つ——主人と奴隷のみであり、主人が奴隷となり、奴隷が主人となることもある、と」
「しからば、バラモンたちが確信をもって語るその根拠は、いったいどこにあるのか」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Hoti kho so, bhikkhave, samayo yaṁ kadāci karahaci dīghassa addhuno accayena tassa mahānirayassa puratthimaṁ dvāraṁ apāpurīyati. So tattha sīghena javena dhāvati. Tassa sīghena javena dhāvato chavimpi ḍayhati, cammampi ḍayhati, maṁsampi ḍayhati, nhārumpi ḍayhati, aṭṭhīnipi sampadhūpāyanti, ubbhataṁ tādisameva hoti. So tena dvārena nikkhamati. “Seyyathāpi, bhikkhave, dve agārā sadvārā, tattha cakkhumā puriso majjhe ṭhito passeyya manusse gehaṁ pavisantepi nikkhamantepi anucaṅkamantepi anuvicarant
There comes a time when, after a very long period has passed, the eastern gate of the Great Hell is opened. So they run there as fast as they can. And as they run, their outer skin, inner skin, flesh, and sinews burn and even their bones smoke. Such is their escape; and they make it out that door. “Mendicants, suppose there were two houses with doors. A person with clear eyes standing in between them would see humans entering and leaving a house and wandering to and fro. In the same way, with cl
比丘たちよ、はるかな長い時が経った後、ある時、その大地獄(マハーニラヤ)の東の門が開かれることがある。すると彼らは、そこへ向かって全力で駆け出す。その全力の疾走の中で、皮膚も焼け、真皮も焼け、肉も焼け、筋(ナール)も焼け、骨までもが煙を上げる。それでも脱出は果たされ、彼らはその門をくぐり抜けるのである。
「比丘たちよ、たとえばここに、双方に扉を持つ二つの家があるとしよう。眼ある人(チャックマー・プリサ)がその中間に立てば、家に入る者も出る者も、また行き来して歩き回る者をも見ることができる。それと同じように、清浄なる眼をもって……」
智慧
中部経典
趣旨一致
長
6. Vinodanāpahātabbaāsava Katame ca, bhikkhave, āsavā vinodanā pahātabbā? Idha, bhikkhave, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti. Yañhissa, bhikkhave, avinodayato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, vinodayato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti. Ime vuccanti, bhikkhav
6. Defilements Given Up by Dispelling And what are the defilements that should be given up by dispelling? Take a mendicant who, reflecting rationally, doesn’t tolerate a sensual, malicious, or cruel thought that has arisen, but gives it up, gets rid of it, eliminates it, and obliterates it. They don’t tolerate any bad, unskillful qualities that have arisen, but give them up, get rid of them, eliminate them, and obliterate them. For the distressing and feverish defilements that might arise in som
6.駆除によって断ぜられる煩悩
では、駆除によって断ぜられるべき煩悩とは何か。
ここに一人の比丘がいる。正しく如理作意しつつ、生起した欲尋・瞋尋・害尋を忍受せず、これを捨断し、除去し、滅尽し、消滅せしめる。生起したあらゆる不善の諸法を忍受せず、これを捨断し、除去し、滅尽し、消滅せしめる。かくして、もし忍受するならば生じたであろう苦悩と熱悩の煩悩は、驱除することによって生じることなきに至る。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
中部経典
趣旨一致
長
Kiñca, bhikkhave, uttariṁ karaṇīyaṁ? ‘Parisuddho no kāyasamācāro bhavissati uttāno vivaṭo na ca chiddavā saṁvuto ca. Tāya ca pana parisuddhakāyasamācāratāya nevattānukkaṁsessāma na paraṁ vambhessāmā’ti evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ. Siyā kho pana, bhikkhave, tumhākaṁ evamassa: ‘hirottappenamha samannāgatā, parisuddho no kāyasamācāro; alamettāvatā katamettāvatā, anuppatto no sāmaññattho, natthi no kiñci uttariṁ karaṇīyan’ti tāvatakeneva tuṭṭhiṁ āpajjeyyātha. Ārocayāmi vo, bhikkhave, paṭiveda
What more is there to do? You should train like this: ‘Our bodily behavior will be pure, clear, open, neither inconsistent nor secretive. And we won’t glorify ourselves or put others down on account of our pure bodily behavior.’ Now, mendicants, you might think, ‘We have conscience and prudence, and our bodily behavior is pure. This is sufficient …’ I declare this to you, mendicants, I announce this to you: ‘You who seek to be true ascetics, do not lose sight of the goal of the ascetic life whil
さらに何をなすべきか。比丘たちよ、汝らはこのように学ぶべきである。「われらの身による行い(身業)は、清浄であり、明らかであり、開かれており、欠けたるところなく、よく制御されたものとなるであろう。そして、この清浄なる身業(kāyasamācāra)をもって、みずからを高く称えることなく、また他者を蔑むことなく。」——比丘たちよ、汝らはかくのごとく修行すべきである。
しかるに、比丘たちよ、汝らのうちにこのような思いが起こるかもしれない。「われらは慚愧(hirottappa)を具えており、身による行いも清浄である。これをもって十分であり、これをもって足れり。われらはすでに沙門としての目的を達成した。もはやなすべきことは何もない」と。そうして、ただそれだけのことをもって満足に至るかもしれない。
比丘たちよ、われはこのことを汝らに告げ、汝らに宣言する。「まことの沙門(samaṇa)たらんと求める汝らよ、沙門たる生の目的を見失うことなかれ……」
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)