🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 10,029
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
智慧
長部経典
趣旨一致
中
bhikkhūnaṁ samitiṁ vanaṁ. āguṁ veghanasā saha; Odātagayhā pāmokkhā, āguṁ devā vicakkhaṇā. Sadāmattā hāragajā, missakā ca yasassino; Thanayaṁ āga pajjunno, yo disā abhivassati. Dasete dasadhā kāyā, Khemiyā tusitā yāmā,
to the meeting of mendicants in the wood. came along with those from Saturn. And the gods of the white globe came leading the brilliant gods. The Sadāmattas and Hāragajas, and assorted glorious ones; Pajjuna came thundering, he who rains on all quarters. These ten hosts of gods The Khemiyas from the realms of Tusita and Yama,
森の中なる比丘(びく)たちの集いへと、
ヴェーガナサーの神々とともに来たれり。
白光の天界(おどーたがいやー)の輝ける神々は、
英知ある諸天(しょてん)を率いて参じたり。
サダーマッタとハーラガジャの神々、
そして栄光に満ちた種々の諸天も集い来たり。
四方に雨をもたらすパッジュナ(雷神)は、
轟く雷鳴とともに現れたり。
これら十の神々の群れ(くれ)、
トゥシタ(兜率天)とヤーマ(夜摩天)の境域より来たれる
ケーミヤの神々もまた、
智慧
長部経典
趣旨一致
長
Te tiṇagahanaṁ vā vanagahanaṁ vā rukkhagahanaṁ vā nadīviduggaṁ vā pabbatavisamaṁ vā pavisitvā sattāhaṁ vanamūlaphalāhārā yāpessanti. Te tassa sattāhassa accayena tiṇagahanā vanagahanā rukkhagahanā nadīviduggā pabbatavisamā nikkhamitvā aññamaññaṁ āliṅgitvā sabhāgāyissanti samassāsissanti: ‘diṭṭhā, bho, sattā jīvasi, diṭṭhā, bho, sattā jīvasī’ti. Atha kho tesaṁ, bhikkhave, sattānaṁ evaṁ bhavissati: samphappalāpā virameyyāma … abhijjhaṁ pajaheyyāma … byāpādaṁ pajaheyyāma … micchādiṭṭhiṁ pajaheyyāma
So that’s what they do. When those seven days have passed, having emerged from their hiding places and embraced each other, they will come together and cry in one voice, ‘Fantastic, dear foe, you live! Fantastic, dear foe, you live!’ Then those beings will think, and talking nonsense. Why don’t we give up covetousness … ill will … wrong view … three things: illicit desire, immoral greed, and wrong custom.
かくして、彼らはそのようにするのである。七日が過ぎ去った後、彼らは草の茂み、森の茂み、樹木の陰、川の難所、山の険しき処より出でて、互いに抱き合い、ひとつの声をあわせて呼びかけるであろう。「ああ、友よ、あなたは生きておられた!ああ、友よ、あなたは生きておられた!」と。
そのとき、比丘たちよ、それらの衆生には、かくなる思いが生じるであろう。「われらは無益な語り(妄語)を離れよう……貪り(貪欲)を捨てよう……瞋り(瞋恚)を捨てよう……邪見(micchādiṭṭhi)を捨てよう」と。かくして彼らは、邪な欲望、不浄なる貪り、よこしまなる習わしという、この三つのものを離れるべきことを、みずから心に誓うのである。
智慧
長部経典
趣旨一致
長
Iddhimanto jutimanto, Saṭṭhete devanikāyā, sabbe nānattavaṇṇino; Nāmanvayena āgacchuṁ, ye caññe sadisā saha. ‘Pavuṭṭhajātimakhilaṁ, oghatiṇṇamanāsavaṁ; Dakkhemoghataraṁ nāgaṁ, candaṁva asitātigaṁ’. Atha kho catunnaṁ suddhāvāsakāyikānaṁ devatānaṁ etadahosi:
They’re powerful and brilliant, These sixty hosts of gods shone in all different colors. They came organized by name, these and others likewise, thinking: ‘They who have shed rebirth, the kindly ones, the undefiled ones who have crossed the flood— let us see them, <j>with the dragon who brought them across, who like the Moon has overcome darkness.’ Then four deities of the Pure Abodes, aware of what was happening, thought:
彼らは神通(iddhi)をそなえ、光輝(juti)を放ちて、
六十の神々の群れは、それぞれに異なる色彩に輝けり。
名によって組みをなして集いきたり、その他の同類もまた共にあり、
思いを抱きて——
「輪廻(saṃsāra)を脱し、慈悲にみち、煩悩(āsava)なく、
激流(ogha)を渡り終えたる者たちを、
われらは見まつらん。
闇を超えたる月のごとく、
彼らを渡らしめたる龍(nāga)とともに」と。
さて、浄居天(Suddhāvāsa)に宿る四柱の天神たちは、
このことを知るや、こう思いを起こしたり——
智慧
長部経典
趣旨一致
長
Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantaṁyeva purakkhatvā. Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi: “abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti. Yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho
The Saṅgha of mendicants also washed their feet, entered the town hall, and sat against the west wall facing east, with the Buddha right in front of them. The Mallas of Pāvā also washed their feet, entered the town hall, and sat against the east wall facing west, with the Buddha right in front of them. The Buddha spent much of the night educating, encouraging, firing up, and inspiring the Mallas with a Dhamma talk. Then he sent them off, “The night is getting late, Vāseṭṭhas. Please go at your c
比丘(びく)の僧団もまた足を洗い、集会堂(さんがら)に入り、西の壁を背にして東に向かい、世尊をまさに正面に仰ぎながら座した。パーヴァーのマッラ族の人々もまた足を洗い、集会堂に入り、東の壁を背にして西に向かい、世尊をまさに正面に仰ぎながら座した。
そこで世尊は、パーヴァーのマッラ族の人々に対して、夜の大半をダンマ(法)の教えをもって開示し、勧め励まし、奮い立たせ、喜ばせ給うた。やがて彼らに告げられた。
「ヴァーセッタたちよ、夜はすでに更けました。今こそ、汝らが時宜と思うことをなされよ。」
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
長部経典
趣旨一致
長
“Evaṁ, bhante”ti kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu. Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmikesu upāsakesu suññāgāraṁ pāvisi. 7. Pāṭaliputtanagaramāpana Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya. Tena samayena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti. Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ
“Yes, sir,” replied the lay followers of Pāṭali Village. They got up from their seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on their right, before leaving. Soon after they left the Buddha entered a private cubicle. 7. Building a Citadel Now at that time the Magadhan ministers Sunidha and Vassakāra were building a citadel at Pāṭali Village to keep the Vajjis out. At that time thousands of deities were taking possession of building sites in Pāṭali Village. Illustrious rulers or r
「かしこまりました、尊き師よ」と、パーターリ村の在家信者たちは世尊のお言葉を謹んで受け賜り、座より立ち上がって世尊を礼拝し、右遶(うぎょう)して退去した。やがて在家信者たちが去って間もなく、世尊は閑静な房室にお入りになった。
七 パーターリプッタ城の建設
そのころ、マガダ国の大臣スニーダとヴァッサカーラは、ヴァッジ族を防ぐために、パーターリ村に城塞を築いておった。折しもそのとき、幾千もの神霊(デーヴァター)たちが、パーターリ村の各所の地にそれぞれ拠り所を占めていた。威力ある神霊たちが地を占める場所には、威力ある王侯や
智慧
長部経典
趣旨一致
長
Yannūna mayampi yena bhagavā tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā bhagavato santike paccekaṁ gāthaṁ bhāseyyāmā”ti. Subrahmā paramatto ca, paccekavasavattino; Tesañca majjhato āga, hārito parivārito. puttā iddhimato saha; Sanaṅkumāro tisso ca, sopāga samitiṁ vanaṁ. Sahassaṁ brahmalokānaṁ, mahābrahmābhitiṭṭhati;
“Why don’t we go to the Buddha and each recite a verse in his presence?” Subrahmā and Paramatta came, each one of them wielding power, and in the middle of them came Hārita with his following.” with sons of those powerful ones. Sanaṅkumāra and Tissa also came to the meeting in the wood. Of a thousand realms of divinity, the Great Divinity stands forth.
「われらもまた、世尊のもとへ赴き、御前にてそれぞれ偈(げ)を唱えようではないか」と。
スブラフマー(Subrahmā)とパラマッタ(Paramatta)とが来たり、それぞれ自在の力をふるう者どもにして、その中央にはハーリタ(Hārita)が、従者たちを引き連れて現れた。神通ある者たちの子息らとともに、サナンクマーラ(Sanaṅkumāra)とティッサ(Tissa)もまた、森の集会へと参じたのである。千の梵天世界(ブラフマーローカ)を統べる大梵天(マハーブラフマー)は、その中心に毅然とそびえ立てり。
智慧
長部経典
趣旨一致
長
dvevassasahassāyukānaṁ manussānaṁ cattārivassasahassāyukā puttā bhavissanti … cattārivassasahassāyukānaṁ manussānaṁ aṭṭhavassasahassāyukā puttā bhavissanti … aṭṭhavassasahassāyukānaṁ manussānaṁ vīsativassasahassāyukā puttā bhavissanti … Yannūna mayaṁ bhiyyoso mattāya kusalaṁ kareyyāma. Kiṁ kusalaṁ kareyyāma? Yannūna mayaṁ adinnādānā virameyyāma … kāmesumicchācārā virameyyāma … musāvādā virameyyāma … pisuṇāya vācāya virameyyāma … pharusāya vācāya virameyyāma …
4,000 years, 8,000 years, 20,000 years, Why don’t we do even more skillful things? What skillful thing should we do? Why don’t we refrain from stealing … sexual misconduct … lying … backbiting … harsh speech …
四千歳、八千歳、二万歳。
われらはいっそう善きこと(クサラ)を行うべきではないか。いかなる善きことを行うべきであろうか。われらは偸盗(ちゅうとう)を離れるべきではないか……邪淫(じゃいん)を離れるべきではないか……妄語(もうご)を離れるべきではないか……両舌(りょうぜつ)を離れるべきではないか……悪口(あっく)を離れるべきではないか……
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Samatho ca vipassanā ca. Samathanimittañca paggahanimittañca. Paggaho ca avikkhepo ca. Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca. Katame dve? Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca. Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca. Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṁ. Saṁvego ca saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁviggassa ca yoniso padhānaṁ. Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṁ.
Serenity and discernment. The basis of serenity and the basis of exertion. Exertion, and not being scattered. Failure in ethics and failure in view. What are the teachings grouped by two? Accomplishment in ethics and accomplishment in view. Purification of ethics and purification of view. Purification of view and making an effort in line with that view. Inspiration, and making a suitable effort when inspired by inspiring places. To never be content with skillful qualities, and to never stop tryi
止(サマタ)と観(ヴィパッサナー)。止の所縁(ニミッタ)と精進の所縁。精進と散乱なきこと。戒の失敗と見の失敗。いかなるものが二法であるか。戒の具足(シーラサンパダー)と見の具足(ディッティサンパダー)。戒の清浄(シーラヴィスッディ)と見の清浄(ディッティヴィスッディ)。見の清浄と、その見に随順した精進。厭離(サンヴェーガ)を起こすべき事柄における厭離と、厭離を生じた者の如理なる精進。善法(クサラ・ダンマ)に対して満足することなく、精進を休むことなきこと。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. So imesaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvitattā bahulīkatattā ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā. Idaṁ kho, bhikkhave, bhikkhuno āyusmiṁ. Atha kho, bhikkhave, rājā daḷhanemi bahunnaṁ vassānaṁ bahunnaṁ vassasatānaṁ bahunnaṁ vassasahassānaṁ accayena aññataraṁ purisaṁ āmantesi: Bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, samayo dāni me dibbe kāme pariyesituṁ. Ehi tvaṁ, tāta kumāra, imaṁ samuddapariyantaṁ pathaviṁ paṭipajja. Ahaṁ pana kesam
They develop the basis of psychic power that has immersion due to inquiry, and active effort. Having developed and cultivated these four bases of psychic power they may, if they wish, live for the proper lifespan or what’s left of it. This is long life for a mendicant. Then, after many years, many hundred years, many thousand years had passed, King Daḷhanemi addressed one of his men, I have enjoyed human pleasures. Now it is time for me to seek heavenly pleasures. Come, dear prince, rule this la
彼は、推察(ヴィマンサー)を伴う三昧(サマーディ)と精励(パダーナ)と行(サンカーラ)とを具えた神足(イッディパーダ)を修習する。かくして四つの神足を修習し、繰り返し実践することによって、望むならば一劫(カッパ)の間、あるいは一劫の残りの間、この世に住することができる。比丘たちよ、これこそ比丘にとっての長命というものである。
さて比丘たちよ、ダッラネーミ王は、幾多の年月、幾百年、幾千年が経ちゆいた後、ある臣下の者を呼び寄せてこう告げた。「我はすでに人間の欲楽を十分に享受した。今こそ天上の欲楽を求めるべき時が来た。さあ、汝よ、愛しき王子よ、この海を境とする大地を治めよ。我は今より……」
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Saṁvegamāpādu samecca gopakaṁ. ‘Handa viyāyāma byāyāma, Mā no mayaṁ parapessā ahumhā’; Tesaṁ duve vīriyamārabhiṁsu, Saṅghañcupaṭṭhāsiṁ pasannacittā. Anussaraṁ gotamasāsanāni. Idheva cittāni virājayitvā, Kāmesu ādīnavamaddasaṁsu; Te kāmasaṁyojanabandhanāni, Pāpimayogāni duraccayāni.
comprehending Gopaka, <j>they were struck with urgency. “Let’s strive, let’s try hard— we won’t serve others any more!” Two of them roused up energy, and I faithfully served the Saṅgha. recalling the Buddha’s instructions. Right away they became dispassionate, seeing the drawbacks in sensual pleasures. The fetters and bonds of sensual pleasures— the ties of the Wicked One so hard to break—
ゴーパカ(Gopaka)の真意を悟り、彼らは深い感動(saṁvega・厭離の情)に打たれた。「さあ、励もう、精進しよう――もはや他者に仕える身となるまい」と。そのうちの二人は奮い起こして精進(vīriya)に励み、わたしは清らかな心をもってサンガ(Saṅgha・僧伽)に仕え奉った。ゴータマ(Gotama・釈尊)の教えを心に憶念(anussara)しながら。その場において彼らは心の汚れを離れ(virājayitvā・離欲して)、欲楽(kāma)のうちに潜む過患(ādīnava・禍)を見極めた。欲楽の結縛(saṁyojana)と絆――それは悪しき者(Pāpimā・魔)の繋ぎの縄にして、いかにも断ちがたいものであった。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Ayaṁ dutiyo sassatavādo. Puna caparaṁ, bhante, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ—dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukk
This is the second eternalist doctrine. Furthermore, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect their past lives for as many as forty eons of the expansion and contraction of the cosmos, with features and details. There are these three eternalist doctrines. They say, ‘I know that in the past the cosmos expanded or contracted. I don’t know whether in the f
これが第二の常住論(sassatavāda)である。
さらにまた、尊者よ、ここにある沙門(さもん)あるいは婆羅門(ばらもん)が、熱烈なる努力(ātappa)と、決意と、専心と、不放逸とをもって、心の正しき作意(manasikāra)によって、かかる心の三昧(cetosamādhi)に達する。その心が三昧に入ったとき、彼は四十劫(こう)にわたる世界の成劫(saṁvaṭṭa)と壊劫(vivaṭṭa)を、詳細にわたって憶念する。
すなわち彼はかく憶念する——「かの処において、われはかかる名をもち、かかる姓族をもち、かかる容貌をもち、かかる食を受け、かかる苦楽を受け、かかる寿命を全うした。そこより没して、またかの処に生まれた。その処においても、われはかかる名をもち、かかる姓族をもち、かかる容貌をもち、かかる食を受け、かかる苦楽を受け……」と。
これが第二の常住論である。かの沙門・婆羅門たちはかく言う——「過去において、世界が成劫し壊劫したることをわれは知る。しかし未来において……」と。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
etadānuttariyaṁ, bhante, sassatavādesu. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekānipi jātisatāni anekānipi jātisahassāni anekānipi jātisatasahassāni, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo
This is unsurpassable when it comes to eternalist doctrines. Firstly, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect many hundreds of thousands of past lives, with features and details. They say, ‘I know that in the past the cosmos expanded or contracted. I don’t know whether in the future the cosmos will expand or contract. The self and the cosmos are eterna
これは、常住論(sassatavāda)の中にあって無上のものであります。
尊師よ、ここにある沙門(samaṇa)あるいは婆羅門(brāhmaṇa)が、精励し、決意し、専心し、怠らず努力することによって、また正しく心を用いることによって、かくのごとき心の三昧(cetosamādhi)に達します。その心が三昧に入ったとき、彼は数多くの前世(pubbenivāsa)を、その様相と細部とともに、つぶさに憶念(anussati)するのであります。
すなわち、一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生、さらには幾百生、幾千生、幾十万生にわたって、「かの世においてかくかくの名をもち……」と。
彼はこのように語ります。「わたしは、過去において世界が展開し、あるいは収縮したことを知っております。しかし、未来において世界が展開するか収縮するかは、わたしの知るところではありません。自己(attā)と世界(loka)とは、常住(sassata)であります」と。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya …pe… tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati. Seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe, ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhad
It’s when some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an immersion of the heart of such a kind that they recollect their many kinds of past lives. That is: one, two, three, four, five, ten, twenty, thirty, forty, fifty, a hundred, a thousand, a hundred thousand rebirths; many eons of the world contracting, many eons of the world expanding, many eons of the world contracting and expanding. They remember: ‘There, I wa
ここに、ある沙門(しゃもん)あるいは婆羅門(ばらもん)が、鋭く、堅固にして、専心たゆまぬ努力と、正しき心の集中(マナシカーラ)とによって、かくのごとき心の三昧(チェートサマーディ)に達する。その三昧に住する心において、かれはあまたの過去世(プッベニワーサ)を憶念(おくねん)する。
すなわち、一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生、また幾多の世界が収縮する劫(サンワッタカッパ)、幾多の世界が展開する劫(ウィワッタカッパ)、幾多の世界が収縮し展開する劫を、つぶさに憶念するのである。
かれはかく想念する。「かの世において、われはかくの名を持ち、かくの姓族に属し、かくの容色を有し、かくの食を摂り、かくの楽苦を受け……」と。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Atikkamma ca purisassa chavimaṁsalohitaṁ aṭṭhiṁ paccavekkhati. Purisassa ca viññāṇasotaṁ pajānāti, ubhayato abbocchinnaṁ idha loke appatiṭṭhitañca paraloke appatiṭṭhitañca. Ayaṁ catutthā dassanasamāpatti. Catasso imā, bhante, dassanasamāpattiyo. Etadānuttariyaṁ, bhante, dassanasamāpattīsu. Idha, bhante, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusati, yathāsamāhite citte imameva kāyaṁ uddhaṁ pādatalā
Going further, they examine a person’s bones with skin, flesh, and blood. They understand of a person that their stream of consciousness is consistent on both sides: not established in either this world or the next. This is the fourth attainment of vision. There are these four attainments of vision. This is unsurpassable when it comes to attainments of vision. Firstly, some ascetic or brahmin—by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind—experiences an
さらに進んで、人の皮膚・肉・血液を超え越えて、骨(アッティ)をつぶさに観察する。そして、その人の識の流れ(ヴィンニャーナソータ)が両岸において連続していること——すなわち、この世においても確立されず、かの世においても確立されていないことを、如実に了知する。これが第四の見至(ダッサナサマーパッティ)である。
尊者よ、以上の四つの見至がございます。尊者よ、見至においてはこれが無上のものであります。
さて、尊者よ、ここに一部の沙門あるいは婆羅門が、熱心な努力(アータッパ)をもって、精励(パッダーナ)をもって、専念(アヌヨーガ)をもって、不放逸(アッパマーダ)をもって、正しき作意(サンマーマナシカーラ)をもって、かくのごとき心の三昧(チェートサマーディ)に触れるに至る。その心が正しく定まれるとき、まさにこの身体を足の裏より上に向かって……
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Idha, bhikkhave, ariyasāvako micchāājīvaṁ pahāya sammāājīvena jīvitaṁ kappeti. Ayaṁ vuccati, bhikkhave, sammāājīvo. Katamo ca, bhikkhave, sammāvāyāmo? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo seyyathidaṁ— Idha, bhikkhave, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati; uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati; anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ upp
It’s when a noble disciple gives up wrong livelihood and earns a living by right livelihood. This is called right livelihood. And what is right effort? It is simply this noble eightfold path, that is: It’s when a mendicant generates enthusiasm, tries, makes an effort, exerts the mind, and strives so that bad, unskillful qualities don’t arise. They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that bad, unskillful qualities that have arisen are given up. They generate en
ここに、聖なる弟子は邪命(じゃみょう)を捨て、正命(しょうみょう)によって生計を立てる。比丘たちよ、これを正命と呼ぶ。
では比丘たちよ、正精進(しょうしょうじん)とは何であるか。それはまさにこの聖なる八支の道(はっしのみち)に他ならない。すなわち——
比丘たちよ、ここに比丘は、いまだ生じていない悪しき不善の諸法(しょほう)が生じることなからしめんがために、意欲(チャンダ)を起こし、努め、精進(ヴィーリヤ)を発し、心を奮い起こし、励む。すでに生じた悪しき不善の諸法を捨断(しゃだん)せんがために、意欲を起こし、努め、精進を発し、心を奮い起こし、励む。いまだ生じていない善の諸法を生ぜしめんがために、意欲を起こし、努め、精進を発し、心を奮い起こし、励む。
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Taṁ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusāmi yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Seyyathidaṁ—ekampi saṁvaṭṭavivaṭṭaṁ dvepi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tīṇipi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattāripi saṁvaṭṭavivaṭṭāni pañcapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni: “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ ev
Why is that? Because by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind I experience an immersion of the heart of such a kind that I recollect my many kinds of past lives, with features and details. And what is the third ground on which they rely? Because of this I know: “The self and the cosmos are eternal, barren, steady as a mountain peak, standing firm like a pillar. They remain the same for all eternity, while these sentient beings wander and transmigra
それはいかなる理由によるのか。まさに私は、熱烈なる努力(ātappa)をもって、精進(padhāna)をもって、専心修行(anuyoga)をもって、不放逸(appamāda)をもって、そして正しき作意(sammāmanasikāra)をもって、かくのごとき心の三昧(cetosamādhi)に達するのである。その心が三昧に入ったとき、私はさまざまな過去世を、その相と細部とともに想い起こす。すなわち、一劫の成壊(saṁvaṭṭavivaṭṭa)、二劫の成壊、三劫の成壊、四劫の成壊、五劫の成壊、十劫の成壊を想い起こすのである。「かの処において、かくのごとき名をもち、かくのごとき姓をもち、かくのごとき容色をもち、かくのごとき食を受け、かくのごとき苦楽を感受し、かくのごとく寿命の尽きるまで生きた。その者はかの処より没して、この処に生まれた」と。
さて、第三の拠り所とは何か。これにより私は次のように知る。「我(attā)と世界(loka)とは常住であり、不毛にして、山の頂のごとく動じることなく、柱のごとくに屹立している。それらは永劫にわたり同一のままにあり、その間、これらの衆生(sattā)は流転し輪廻する」と。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
‘sassato attā ca loko ca vañjho kūṭaṭṭho esikaṭṭhāyiṭṭhito; te ca sattā sandhāvanti saṁsaranti cavanti upapajjanti, atthi tveva sassatisamaṁ. Taṁ kissa hetu? Ahañhi ātappamanvāya padhānamanvāya anuyogamanvāya appamādamanvāya sammāmanasikāramanvāya tathārūpaṁ cetosamādhiṁ phusāmi, yathāsamāhite citte anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarāmi. Seyyathidaṁ—dasapi saṁvaṭṭavivaṭṭāni vīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni tiṁsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni cattālīsampi saṁvaṭṭavivaṭṭāni: “amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo
‘The self and the cosmos are eternal, barren, steady as a mountain peak, standing firm like a pillar. They remain the same for all eternity, while these sentient beings wander and transmigrate and pass away and rearise. Why is that? Because by dint of keen, resolute, committed, and diligent effort, and right application of mind I experience an immersion of the heart of such a kind that I recollect my many kinds of past lives, with features and details. And what is the fourth ground on which they
「自己(アッター)と世界(ローカ)は常住(サッサタ)にして、不毛にして、山の頂のごとく堅固に、柱のごとく揺るぎなく立っている。そしてこの常住なるものと等しくあり続けながら、諸々の有情(サッタ)は流転し、輪廻し、死没し、再生する。それはなぜか。わたしは、熱誠(アーダッパ)をもって、精励(パダーナ)をもって、専修(アヌヨーガ)をもって、不放逸(アッパマーダ)をもって、正しく意に作為すること(サンマーマナシカーラ)をもって、かくのごとき心の三昧(チェートサマーディ)に達する。その心が三昧に入るとき、わたしは無数の種々なる前世の住処(プッベニヴァーサ)を、その様相と細部とともに憶念する。すなわち、十の成劫・壊劫(サンヴァッタヴィヴァッタ)をも、二十の成劫・壊劫をも、三十の成劫・壊劫をも、四十の成劫・壊劫をも。『かの処にてわれはかかる名を持ち、かかる姓族に生まれ、かかる容色を具えていた』と——」
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Katame dasa dhammā abhiññeyyā? Dasa nijjaravatthūni— sammādiṭṭhissa micchādiṭṭhi nijjiṇṇā hoti. Ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, te cassa nijjiṇṇā honti. Sammāsaṅkappassa micchāsaṅkappo …pe… sammāvācassa micchāvācā … sammākammantassa micchākammanto … sammāājīvassa micchāājīvo … sammāvāyāmassa micchāvāyāmo … Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
<em>What ten things should be directly known?</em> Ten grounds for wearing away. For one of right view, wrong view is worn away. And the many bad, unskillful qualities that arise because of wrong view are worn away. For one of right intention, wrong intention is worn away. … For one of right speech, wrong speech is worn away. … For one of right action, wrong action is worn away. … For one of right livelihood, wrong livelihood is worn away. … For one of right effort, wrong effort is worn away. …
何が、直接知られるべき十の法(ダンマ)であるか。
十の消耗の根拠(nijjaravatthū)がある。
正見(sammādiṭṭhi)を具える者には、邪見(micchādiṭṭhi)は消耗し尽くされる。また、邪見を縁として生じるところの、多くの悪しき不善の法どもも、その者において消耗し尽くされる。
正思惟(sammāsaṅkappa)を具える者には、邪思惟(micchāsaṅkappa)は消耗し尽くされる。……
正語(sammāvācā)を具える者には、邪語(micchāvācā)は消耗し尽くされる。……
正業(sammākammanta)を具える者には、邪業(micchākammanta)は消耗し尽くされる。……
正命(sammāājīva)を具える者には、邪命(micchāājīva)は消耗し尽くされる。……
正精進(sammāvāyāma)を具える者には、邪精進(micchāvāyāma)は消耗し尽くされる。……
この法もまた、依処をなすものである(nāthakaraṇo)。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. Idhāvuso, bhikkhu uppannaṁ bhadrakaṁ samādhinimittaṁ anurakkhati—aṭṭhikasaññaṁ, puḷuvakasaññaṁ, vinīlakasaññaṁ, vicchiddakasaññaṁ, uddhumātakasaññaṁ. Idaṁ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ. Cattāri ñāṇāni— dhamme ñāṇaṁ, anvaye ñāṇaṁ, pariye ñāṇaṁ, sammutiyā ñāṇaṁ. Aparānipi cattāri ñāṇāni— dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirod
A mendicant generates enthusiasm, tries, makes an effort, exerts the mind, and strives so that bad, unskillful qualities don’t arise. It’s when a mendicant preserves a meditation subject that’s a fine basis of immersion: the perception of a skeleton, a worm-infested corpse, a livid corpse, a split open corpse, or a bloated corpse. This is called the effort to preserve. <em>Four knowledges:</em> knowledge of the teaching, inferential knowledge, knowledge of encompassing, and conventional knowledg
比丘(びく)は、いまだ生じていない悪しき不善の諸法が生じないように、意欲(チャンダ)を起こし、努め、精進(ヴィーリヤ)を発し、心を励まし、力を尽くす。また比丘は、善き三昧(サマーディ)の所縁(しょえん)として、次の観想を護り保つ——骨想(アッティカサンニャー)、蛆虫に食われた死骸の想(プルヴァカサンニャー)、青黒く変色した死骸の想(ヴィニーラカサンニャー)、四散した死骸の想(ヴィッチッダカサンニャー)、膨脹した死骸の想(ウッドゥマータカサンニャー)。これを護持の精進(アヌラッカナーパダーナ)と呼ぶ。
四つの智(ニャーナ): 法の智(ダンマニャーナ)・推理による智(アンヴァヤニャーナ)・摂知の智(パリヤニャーナ)・世俗諦の智(サンムティニャーナ)。
さらに別の四つの智として——苦(ドゥッカ)の智・苦の集(サムダヤ)の智・苦の滅(ニローダ)の智・苦の滅に至る道(マッガ)の智。
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti: Uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. ‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho, bhagavā’ti. Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti: ‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti. Saṅghe aveccappasādena saman
A noble disciple has experiential confidence in the Buddha: They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that bad, unskillful qualities that have arisen are given up. ‘That Blessed One is perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.’ They have experiential confidence in the teaching: ‘The teaching is well explained by th
ここに、或る聖なる弟子(アリヤサーヴァカ)は、仏(ブッダ)に対して揺るぎなき浄信(アヴェッチャッパサーダ)を具えている。すなわち、すでに生じたる悪しき不善の諸法を捨断せんがために、意欲(チャンダ)を起こし、努め、精進(ヴィーリヤ)を奮い起こし、心を励まし、力を尽くすのである。
「かの世尊(バガヴァー)は、まことに阿羅漢(アラハン)にして、正しく覚れる仏陀(サンマーサンブッダ)、明知と行いを具えた方(ヴィッジャーチャラナサンパンナ)、善逝(スガタ)、世を知れる方(ローカヴィドゥー)、調御されるべき人々の無上の御者(アヌッタロー・プリサダンマサーラティ)、神々と人々の師(サッター・デーヴァマヌッサーナン)、目覚めたる方(ブッダ)、世尊(バガヴァー)である」と。
また、法(ダンマ)に対して揺るぎなき浄信を具えている。すなわち、「世尊によって善く説かれたる法(スヴァーッカートー・バガヴァター・ダンモー)は、現に見られるものであり(サンディッティコー)、時を超えたものであり(アカーリコー)、来たりて見よと招くものであり(エーヒパッシコー)、
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)