🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 10,029
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Catasso dhātuyo— pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu. Anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. Cattāro āhārā— kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ. Catasso viññāṇaṭṭhitiyo. Rūpūpāyaṁ vā, āvuso, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati; vedanūpāyaṁ vā āvuso … saññūpāyaṁ vā, āvuso …pe… saṅkhārūpā
<em>Four elements:</em> earth, water, fire, and air. They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that skillful qualities arise. <em>Four foods:</em> edible food, whether solid or subtle; contact is the second, mental intention the third, and consciousness the fourth. <em>Four grounds for consciousness:</em> As long as consciousness continues, it gets involved with form, supported by form, established on form. And with a sprinkle of relishing, it grows, increases,
四大元素(四大)あり——地(パタヴィー)・水(アーポ)・火(テージョ)・風(ヴァーヨ)これなり。いまだ生じていない善き法(クサラ・ダンマ)を生ぜしめんがために、志欲(チャンダ)を起こし、努め励み、精進(ヴィーリヤ)を奮い起こし、心を堅持して、ひたすら専念する。
四種の食(チャットゥーロ・アーハーラー)あり——粗大なるものまたは微細なるものとしての、段食(カバリーンカーラ・アーハーラ)を第一とし、触(ファッサ)を第二とし、意思(マノサンチェーターナー)を第三とし、識(ヴィンニャーナ)を第四とする。
識の住処(ヴィンニャーナッティティ)は四つあり。友よ、識は色(ルーパ)に寄り添いながら住するとき、色を所縁(アーランマナ)とし、色に依拠して確立し、そこに喜悦(ナンダ)の潤いを帯びて、増長し、成長し、広大となるに至る。また友よ、識が受(ヴェーダナー)に寄り添いながら住するとき……、想(サンニャー)に寄り添いながら住するとき……、行(サンカーラ)に寄り添いながら住するとき……もまた同様である。
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Cattāri agatigamanāni— chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati. Cattāro taṇhuppādā— Uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati; itibhavābhavahetu vā,
<em>Four prejudices:</em> making decisions prejudiced by favoritism, hostility, stupidity, and cowardice. <em>Four things that give rise to craving:</em> They generate enthusiasm, try, make an effort, exert the mind, and strive so that skillful qualities that have arisen remain, are not lost, but increase, mature, and are completed by development. Craving arises in a mendicant for the sake of robes, almsfood, lodgings, or rebirth in this or that state. <em>Four ways of practice:</em> painful pra
四つの邪道(アガティ)——愛着(チャンダ)によって邪道に赴き、瞋恚(ドーサ)によって邪道に赴き、迷妄(モーハ)によって邪道に赴き、畏怖(バヤ)によって邪道に赴く。
四つの渇愛(タンハー)の生起——すでに生じた善き法(クサラ・ダンマ)が持続し、失われることなく、さらに増大し、円熟し、修習によって円満に成就されるよう、意欲(チャンダ)を起こし、励み、精進(ヴィーリヤ)を奮い起こし、心を振い立て、努力する。諸々の比丘(ビク)にあって渇愛の生じるのは、衣(チーヴァラ)のためであり、食(ピンダパータ)のためであり、臥坐具(セーナーサナ)のためであり、あるいは有と非有(イティバヴァービヴァ)のためである。
四つの修行の道——苦なる修行(ドゥッカー・パティパダー)……
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Cattāro oghā— kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho. Cattāro yogā— kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo. Cattāro visaññogā— kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo. Cattāro ganthā— Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti. abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho. Cattāri upādānāni—
<em>Four floods:</em> the floods of sensuality, desire for rebirth, views, and ignorance. <em>Four yokes:</em> the yokes of sensuality, desire for rebirth, views, and ignorance. <em>Four unyokings:</em> unyoking from the yokes of sensuality, desire for rebirth, views, and ignorance. <em>Four ties:</em> They develop the basis of psychic power that has immersion due to energy, and active effort. the personal ties to covetousness, ill will, misapprehension of precepts and observances, and the insis
四つの暴流(おぐ)——欲暴流(かーもーが)、有暴流(ばわおーが)、見暴流(でぃっていおーが)、無明暴流(あびっじゃおーが)。
四つの軛(くびき)——欲の軛(かーまよーが)、有の軛(ばわよーが)、見の軛(でぃっていよーが)、無明の軛(あびっじゃーよーが)。
四つの軛からの解脱(びさんよーが)——欲の軛からの解脱、有の軛からの解脱、見の軛からの解脱、無明の軛からの解脱。
四つの繋縛(けばく)——精進(ヴィーリヤ)を具えた三昧(さまーでぃ)と努力の行(パダーナサンカーラ)とを伴う神足(いっでぃぱーだ)を修習する。すなわち、貪欲(とんよく)は身の繋縛であり、瞋恚(しんい)は身の繋縛であり、戒禁取(かいごんしゅ)は身の繋縛であり、「これのみが真実である」との執著(しゅうじゃく)は身の繋縛である。
四つの取(しゅ)——
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Katamañcāvuso, saṁvarapadhānaṁ? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati. Sotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ. kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … man
And what is the effort to restrain? When a mendicant sees a sight with their eyes, they don’t get caught up in the features and details. If the faculty of sight were left unrestrained, bad unskillful qualities of covetousness and displeasure would become overwhelming. For this reason, they practice restraint, protecting the faculty of sight, and achieving its restraint. When they hear a sound with their ears … When they smell an odor with their nose … When they taste a flavor with their tongue …
では、律儀の精進(サンヴァラ・パダーナ)とは何か。
諸々の比丘よ、ここに比丘が眼をもって色(かたち)を見るとき、その相(そう)に捉われることなく、細部の特徴に執することもない。もし眼根(げんこん)が制御されないままに放置されるならば、貪欲(とんよく)と憂悩(うのう)という悪しき不善の諸法がその者に流れ込んでくるであろう。それゆえに、かれはその律儀のために修行し、眼根を守護し、眼根における律儀を成就する。耳をもって声を聞くときも……鼻をもって香を嗅ぐときも……舌をもって味を味わうときも……身をもって触(そく)を触れるときも……意をもって法を識知するとき、かれは世における貪欲と憂悩とを除いて、熱心に、正知(しょうち)をそなえ、念(ねん)をそなえて、法において法を随観しつつ住する。
これを律儀の精進(サンヴァラ・パダーナ)と呼ぶ。
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
Idaṁ vuccatāvuso, saṁvarapadhānaṁ. Katamañcāvuso, pahānapadhānaṁ? Idha, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti; uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe… uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti. Idaṁ vuccatāvuso, pahānapadhānaṁ. Cattāro sammappadhānā. Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṁ? Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganiss
This is called the effort to restrain. And what is the effort to give up? It’s when a mendicant doesn’t tolerate a sensual, malicious, or cruel thought that’s arisen, but gives it up, gets rid of it, eliminates it, and obliterates it. They don’t tolerate any bad, unskillful qualities that have arisen, but give them up, get rid of them, eliminate them, and obliterate them. This is called the effort to give up. <em>Four right efforts:</em> And what is the effort to develop? It’s when a mendicant d
これを律儀精進(サンヴァラ・パダーナ)と呼ぶ。
では、断断精進(パハーナ・パダーナ)とは何か。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。その比丘は、すでに生じた欲の思い(カーマヴィタッカ)を受け入れず、これを捨て、払い除け、滅し、消滅へと導く。すでに生じた瞋恚の思い(ブヤーパーダヴィタッカ)を……また、すでに生じた害意の思い(ヴィヒンサーヴィタッカ)を……さらに、生じ来たる一切の悪しき不善なる諸法(アクサラ・ダンマ)を受け入れず、これを捨て、払い除け、滅し、消滅へと導く。これを断断精進(パハーナ・パダーナ)と呼ぶ。
これらを四正勤(チャッターロ・サンマッパダーナ)という。
では、修習精進(バーヴァナー・パダーナ)とは何か。比丘たちよ、ここに一人の比丘がいる。その比丘は、念覚支(サティ・サンボッジャンガ)を修習する。それは遠離(ヴィヴェーカ)に依拠し、離欲(ヴィラーガ)に依拠し……
⚠ 出家者向けの文脈
仕事
長部経典
趣旨一致
長
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti … vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti … pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti … passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti … upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. Idaṁ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṁ. Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ? Tena kho pana samayena pāveyyakānaṁ mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena. Assosuṁ kho p
investigation of principles, energy, rapture, tranquility, immersion, and equanimity, which rely on seclusion, fading away, and cessation, and ripen as letting go. This is called the effort to develop. And what is the effort to preserve? Now at that time a new town hall named Ubbhaṭaka had recently been constructed for the Mallas of Pāvā. It had not yet been occupied by an ascetic or brahmin or any human at all. The Mallas of Pāvā also heard that the Buddha had arrived and was staying in Cunda’s
法の探求(ダンマヴィチャヤ)、精進(ヴィーリヤ)、喜悦(ピーティ)、軽安(パッサッディ)、定(サマーディ)、捨(ウペッカー)という覚支(ボッジャンガ)を修習する。それは独処(ヴィヴェーカ)に依り、離欲(ヴィラーガ)に依り、滅(ニローダ)に依り、放捨(ヴォッサッガ)へと熟するものである。友よ、これを修習の勤(パダーナ)と呼ぶ。
友よ、では護持の勤(アヌラッカナー・パダーナ)とは何であるか。そのころ、パーヴァーのマッラ族のために、ウッバタカと名づける新しい集会堂が、ほど近く建てられたばかりであった。いまだ沙門(サマナ)も婆羅門(バラモン)も、いかなる人も、そこに住んだことがなかった。パーヴァーのマッラ族もまた、世尊がチュンダの〔園に〕到着されてとどまっておられるとの報を聞き……
執着
般若心経
直接根拠
短
Apraptitvad bodhisattvo prajnaparamitam asritya.
無所得 以無所得故 菩提薩埵 依般若波羅蜜多
所得なきをもっての故に、菩薩は般若波羅蜜多に依りて住す。
⚠ 宗教色が強い
空
般若心経
直接根拠
短
rupam sunyata, sunyataiva rupam.
色不異空 空不異色 色即是空 空即是色
形あるものは空に異ならず、空は形あるものに異ならない。形あるものはすなわち空であり、空はすなわち形あるものである。
⚠ 宗教色が強い,初学者には難しい
空
般若心経
直接根拠
中
Iha Sariputra, sarvadharmah sunyatalaksana, anutpanna aniruddha, amala avimala, anuna aparipurnah.
是諸法空相 不生不滅 不垢不淨 不增不減
この諸法の空の相は、生ぜず滅せず、垢つかず浄からず、増さず減らず。
⚠ 宗教色が強い,出家者向けの文脈,初学者には難しい
智慧
般若心経
直接根拠
中
Avalokitesvaro bodhisattvo gambhiram prajnaparamitacaryam caramano vyavalokayati sma: panca skandhas tams ca svabhavasunyan pasyati sma.
觀自在菩薩 行深般若波羅蜜多時 照見五蘊皆空 度一切苦厄
観自在菩薩が深い般若波羅蜜多の行を行じたとき、五蘊はすべて空であると照見して、一切の苦厄を度した。
⚠ 宗教色が強い
老い
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Catukkanipāta Brāhmaṇadhammayāgavagga Bahukārasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Bahukārā, bhikkhave, brāhmaṇagahapatikā tumhākaṁ ye vo paccupaṭṭhitā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. Tumhepi, bhikkhave, bahukārā brāhmaṇagahapatikānaṁ yaṁ nesaṁ dhammaṁ desetha ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāsetha. Evamidaṁ, bhikkhave, aññamaññaṁ nissāya brahmacariyaṁ vussati oghassa nitt
# イティヴッタカ 第107経 婆羅門・居士の大いなる益(Bahukārasutta)
これは世尊によって説かれたことであり、阿羅漢によって説かれたことである、と私は聞いた。
「比丘たちよ、婆羅門(brāhmaṇa)や居士(gahapati)たちは、汝らにとって大いなる益をもたらす者である。彼らは汝らに対して、衣(cīvara)・食(piṇḍapāta)・臥坐具(senāsana)・病者のための薬や資具(gilānapaccayabhesajjaparikkhāra)をもって奉仕してくれるのである。
比丘たちよ、汝らもまた、婆羅門や居士たちにとって大いなる益をもたらす者である。汝らが彼らのために、初めも善く、中も善く、終わりも善く(ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ)、意味を具え、文句を具え、円満にして清浄なる梵行(brahmacariya)を説き示すならば。
このようにして、比丘たちよ、互いに依り頼むことによって梵行は営まれ、暴流(ogha)を渡り、苦しみの終滅を実現するために——」
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Ekakanipāta Paṭhamavagga Dosasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Ekadhammaṁ, bhikkhave, pajahatha; ahaṁ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṁ ekadhammaṁ? Dosaṁ, bhikkhave, ekadhammaṁ pajahatha; ahaṁ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Yena dosena duṭṭhāse, sattā gacchanti duggatiṁ; Taṁ dosaṁ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṁ lokaṁ kudācanan”ti. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Dutiyaṁ.
これは世尊によって説かれたことである。阿羅漢によって説かれたと、私は聞いた。
「比丘たちよ、一つの法(ダンマ)を捨てよ。私はそなたたちの不還(アナーガーミン)を保証しよう。いかなる一つの法をか。比丘たちよ、瞋恚(ドーサ)という一つの法を捨てよ。私はそなたたちの不還を保証しよう。」
世尊はこの意義を説かれた。そこで、このように言われる。
瞋恚(ドーサ)によって汚された衆生は
悪しき境涯(ドゥッガティ)へと赴く。
その瞋恚を正しく了知して
智慧ある者(ヴィパッシン)たちはこれを捨てる。
捨て終えて、再び戻ることなく
このような世界に、いかなる時にも。
この意義もまた世尊によって説かれた。かくのごとく私は聞いた。
――第二経――
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Ekakanipāta Paṭhamavagga Kodhasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Ekadhammaṁ, bhikkhave, pajahatha; ahaṁ vo pāṭibhogo anāgāmitāya. Katamaṁ ekadhammaṁ? Kodhaṁ, bhikkhave, ekadhammaṁ pajahatha; ahaṁ vo pāṭibhogo anāgāmitāyā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Yena kodhena kuddhāse, sattā gacchanti duggatiṁ; Taṁ kodhaṁ sammadaññāya, pajahanti vipassino; Pahāya na punāyanti, imaṁ lokaṁ kudācanan”ti. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Catutthaṁ.
これは世尊によって説かれた。「かく世尊・応供(アラハント)によって説かれた」と、わたくしは聞いた。
「比丘たちよ、一つの法を捨てよ。わたくしは汝らの不還(アナーガーミタ―)を保証しよう。いかなる一つの法をか。比丘たちよ、瞋恚(コーダ)という一つの法を捨てよ。わたくしは汝らの不還を保証しよう。」
この意義を世尊は説かれた。ここに、かく説かれる。
怒りによりて怒れる者は、
悪しき境涯(ドゥッガティ)へと赴く。
その瞋恚をよく正しく知りて、
内を観る者(ヴィパッシン)はこれを捨てる。
捨て終えて、再びこの世に
還り来ることなし、いつの世にも。
この意義もまた世尊によって説かれた。かくわたくしは聞いた。
―第四経―
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Dukanipāta Dutiyavagga Vijjāsutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Avijjā, bhikkhave, pubbaṅgamā akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva ahirikaṁ anottappaṁ; vijjā ca kho, bhikkhave, pubbaṅgamā kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā anvadeva hirottappan”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Yā kācimā duggatiyo, asmiṁ loke paramhi ca; Avijjāmūlikā sabbā, icchālobhasamussayā. Yato ca hoti pāpiccho, ahirīko anādaro; Tato pāpaṁ pasavati, apāyaṁ tena gacchati. Tasmā chandañ
これは世尊によって説かれたことであり、阿羅漢によって説かれたと、私は聞いた。
「比丘たちよ、無明(アヴィッジャー)は不善の諸法を成就するにあたって先導者となり、それに随伴して無慚(アヒリカ)と無愧(アノッタッパ)とが生ずる。比丘たちよ、明知(ヴィッジャー)は善の諸法を成就するにあたって先導者となり、それに随伴して慚(ヒリ)と愧(オッタッパ)とが生ずる。」
世尊はこの義(アッタ)を説きたまえり。ここにおいて、かく語られる――
この世においても、また来世においても、\
あらゆる悪趣(ドゥッガティ)は、ことごとく\
無明を根として生じ、\
欲求と貪りとを積み重ねたものである。
邪悪な欲望を持ち、\
無慚にして、畏れなき者は、\
そこより悪を生み出し、\
それゆえに悪趣へと赴く。
それゆえに、欲(チャンダ)を――
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Tikanipāta Dutiyavagga Addhāsutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Tayome, bhikkhave, addhā. Katame tayo? Atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā— ime kho, bhikkhave, tayo addhā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Akkheyyasaññino sattā, akkheyyasmiṁ patiṭṭhitā; Akkheyyaṁ apariññāya, yogamāyanti maccuno. Akkheyyañca pariññāya, akkhātāraṁ na maññati; Phuṭṭho vimokkho manasā, santipadamanuttaraṁ. Sa ve akkheyyasampanno, santo santipade rato; Saṅkhāya sevī dha
これは世尊によって説かれたことである。阿羅漢(あらかん)によって説かれたことを、わたくしはこのように聞いた。
「比丘たちよ、三つの時(addhā)がある。その三つとは何か。過去の時、未来の時、現在の時——比丘たちよ、これが三つの時である。」
世尊はこの意義を説かれた。そこで次のように言われる——
語られうるものを実体と思い込み、\
語られうるものの上に立ちて、\
語られうるものを究め知らず、\
衆生(しゅじょう)は死魔(まccuno)の軛(くびき)に繋がれる。
語られうるものを余すところなく知り、\
語る者なりとは思わず、\
心は解脱(vimokkha)に触れたれば、\
無上なる寂静の境地(santipadaṁ)を得る。
まことに語られうるものを具足したその者は、\
寂静なる者として、寂静の境地に喜びをもち、\
世において[法を]熟慮して行じ、\
……
⚠ 希死念慮の場面では使わない
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Tikanipāta Dutiyavagga Dutiyarāgasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo appahīno, doso appahīno, moho appahīno— ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘atiṇṇo samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ’. Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā rāgo pahīno, doso pahīno, moho pahīno— ayaṁ vuccati, bhikkhave, ‘atari samuddaṁ saūmiṁ savīciṁ sāvaṭṭaṁ sagahaṁ sarakkhasaṁ, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇo’”ti.
これは世尊によって説かれたものであり、阿羅漢によって説かれたものであると、わたくしは聞いた。
「比丘たちよ、いかなる比丘であれ比丘尼であれ、貪(ラーガ)を断じ去らず、瞋(ドーサ)を断じ去らず、痴(モーハ)を断じ去っていない者——この者は、比丘たちよ、『波濤あり、怒涛あり、渦巻きあり、鮫あり、羅刹あるその大海を渡り切れぬ者』と呼ばれる。
比丘たちよ、いかなる比丘であれ比丘尼であれ、貪を断じ去り、瞋を断じ去り、痴を断じ去った者——この者は、比丘たちよ、『波濤あり、怒涛あり、渦巻きあり、鮫あり、羅刹あるその大海を渡り越え、彼岸に至り、陸地に立つバラモン』と呼ばれる」と。
⚠ 出家者向けの文脈
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Tikanipāta Tatiyavagga Dhātusosaṁsandanasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Dhātuso, bhikkhave, sattā sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti, kalyāṇādhimuttikā sattā kalyāṇādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandanti samenti. Atītampi, bhikkhave, addhānaṁ dhātusova sattā sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttikehi sattehi saddhiṁ saṁsandiṁsu samiṁsu, kalyāṇādhimuttikā sattā kaly
これは世尊によって説かれたことであり、阿羅漢によって説かれたことである。かくのごとく私は聞いた。
「比丘たちよ、衆生は界(ダートゥ)によって、互いに相応し、相集まるものである。劣った志向(ヒーナーディムッティカ)をもつ衆生は、劣った志向をもつ衆生と相応し、相集まる。善き志向(カリャーナーディムッティカ)をもつ衆生は、善き志向をもつ衆生と相応し、相集まる。
比丘たちよ、過去の長き時においても、衆生は界によって互いに相応し、相集まったのである。劣った志向をもつ衆生は、劣った志向をもつ衆生と相応し、相集まった。善き志向をもつ衆生は、善き志向をもつ衆生と相応し、相集まった。
怒り
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Tikanipāta Catutthavagga Andhakaraṇasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Tayome, bhikkhave, akusalavitakkā andhakaraṇā acakkhukaraṇā aññāṇakaraṇā paññānirodhikā vighātapakkhikā anibbānasaṁvattanikā. Katame tayo? Kāmavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṁvattaniko. Byāpādavitakko, bhikkhave, andhakaraṇo acakkhukaraṇo aññāṇakaraṇo paññānirodhiko vighātapakkhiko anibbānasaṁvattaniko. Vihiṁsāvitakko, bhikkhave, andhakar
# イティヴッタカ 第三集 第四章 闇をなす経(アンダカラナ・スッタ)
これは世尊によって説かれたものであり、阿羅漢(アラハン)によって説かれたものであると、わたしは聞いた。
「比丘たちよ、三つの不善なる思念(アクサラヴィタッカ)がある。闇をなし、眼をなくし、智をなくし、慧(パンニャー)を閉ざし、悩乱の側にあり、涅槃(ニッバーナ)へと導かないものである。その三つとは何か。
比丘たちよ、欲の思念(カーマヴィタッカ)は、闇をなし、眼をなくし、智をなくし、慧を閉ざし、悩乱の側にあり、涅槃へと導かないものである。
比丘たちよ、瞋恚の思念(ビャーパーダヴィタッカ)は、闇をなし、眼をなくし、智をなくし、慧を閉ざし、悩乱の側にあり、涅槃へと導かないものである。
比丘たちよ、害の思念(ヴィヒンサーヴィタッカ)は、闇をなし、眼をなくし、智をなくし、慧を閉ざし、悩乱の側にあり、涅槃へと導かないものである。」
執着
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Tikanipāta Paṭhamavagga Dutiyaāsavasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Tayome, bhikkhave, āsavā. Katame tayo? Kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo— ime kho, bhikkhave, tayo āsavā”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Yassa kāmāsavo khīṇo, avijjā ca virājitā; Bhavāsavo parikkhīṇo, vippamutto nirūpadhi; Dhāreti antimaṁ dehaṁ, jetvā māraṁ savāhinin”ti. Ayampi attho vutto bhagavatā, iti me sutanti. Aṭṭhamaṁ.
# イティヴッタカ 三集・第一品・第二漏経
これは世尊によって説かれたことである。阿羅漢にして世尊によって説かれたと、私は聞いた。
「比丘たちよ、三つの漏(āsava)がある。いかなる三つであるか。欲漏(kāmāsava)、有漏(bhavāsava)、無明漏(avijjāsava)——比丘たちよ、これが三つの漏である」と。
この意義を世尊は説かれた。ここにおいて、次のように説かれる。
欲漏はすでに滅し尽くされ、
無明もまた離れ去り、
有漏も余すところなく尽きて、
〔煩悩の〕依処(upadhi)なく、解き放たれた者——
その者は最後の身体を保ちつつ、
眷属を率いるマーラ(māra)を打ち破っている。
この意義もまた世尊によって説かれた。このように私は聞いた。
——第八経——
執着
イティヴッタカ
趣旨一致
長
Ekakanipāta Dutiyavagga Taṇhāsaṁyojanasutta Vuttañhetaṁ bhagavatā vuttamarahatāti me sutaṁ: “Nāhaṁ, bhikkhave, aññaṁ ekasaṁyojanampi samanupassāmi yena saṁyojanena saṁyuttā sattā dīgharattaṁ sandhāvanti saṁsaranti yathayidaṁ, bhikkhave, taṇhāsaṁyojanaṁ. Taṇhāsaṁyojanena hi, bhikkhave, saṁyuttā sattā dīgharattaṁ sandhāvanti saṁsarantī”ti. Etamatthaṁ bhagavā avoca. Tatthetaṁ iti vuccati: “Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṁsaraṁ; Itthabhāvaññathābhāvaṁ, saṁsāraṁ nātivattati. Etamādīnavaṁ ñatvā,
これは世尊によって説かれ、阿羅漢によって説かれたと、かくのごとく私は聞いた。
「比丘たちよ、私は、これ以外に、いかなる一つの結縛(サンヨージャナ)をも見出さない。この結縛によって繋がれた衆生たちが、長い時をかけて流れ転じ、輪廻するものを。すなわち、比丘たちよ、この渇愛の結縛(タンハーサンヨージャナ)こそがそれである。渇愛の結縛によって繋がれた衆生たちは、まことに、長い時をかけて流れ転じ、輪廻するのである。」
世尊はこの義(こころ)を説かれた。そこにおいて、かくのごとく語られる――
渇愛を伴侶として、人は
長き時を輪廻し続け、
この世の姿、かの世の姿と
流転して、輪廻を超え出ることができない。
この危難(アーディーナヴァ)を知りて、
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)