🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 346
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṁ, pacchimena vā purimaṁ. “Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, “Manasi karohi, gahapati, manasi karitvā kho, gahapati, byākarohi. Na kho te sandhiyati purimena vā pacchimaṁ, pacchimena vā purimaṁ. Bhāsitā kho pana te, gahapati, esā vācā: “Kiñcāpi, bhante, bhagavā evamāha, atha kho kāyadaṇḍova mahāsāvajjataro pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, no tathā vacīdaṇḍo, no tathā manodaṇḍo”ti. idhassa nigaṇṭho nāṭaputto cātuyāmasaṁvarasaṁvuto sabbavārivā
What you said before and what you said after don’t match up. “What do you think, householder? “Think about it, householder! You should think before answering. What you said before and what you said after don’t match up. But you said that you would debate on the basis of truth.” “Even though the Buddha says this, still the physical rod is the most blameworthy for performing bad deeds, not so much the verbal rod or the mental rod.” Take a Jain ascetic who is restrained in all that is to be restrai
「汝が先に言えることと、後に言えることとは、相互に矛盾しておる。居士よ、よく考えよ。居士よ、よく考えてから答えるがよい。汝が先に言えることと、後に言えることとは、相互に矛盾しておる。しかるに汝はかつてこう述べた——『たとえ世尊がそのように説かれるとしても、悪しき業(カルマ)を為し、悪しき業を積み重ねるにあたって、最も大いなる罪咎(とが)をもたらすのは身罰(カーヤダンダ)であり、語罰(ヴァチーダンダ)もそのごとくならず、意罰(マノーダンダ)もそのごとくならず』と。ここに一人のニガンタ(尼乾陀)の修行者あり——ナータプッタ(尼乾陀・若提子)を師と仰ぐ者——四律儀(チャートゥヤーマサンヴァラ)によりて自ら律し、すべての防護(サッバヴァーリ)をもって身を守る者あり……」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“āyasmatā, bhante, channena satthaṁ āharitaṁ. Tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti? “Nanu te, sāriputta, channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā”ti? “Atthi, bhante, pubbajiraṁ nāma vajjigāmo. Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī”ti. “Honti hete, sāriputta, channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni. Nāhaṁ, sāriputta, ettāvatā ‘saupavajjo’ti vadāmi. Yo kho, sāriputta, imañca kāyaṁ nikkhipati aññañca kāyaṁ upādiyati tamahaṁ ‘saupavajjo’ti va
“Sir, Venerable Channa has committed suicide. Where has he been reborn in his next life?” “Sāriputta, didn’t the mendicant Channa declare his blamelessness to you personally?” “Sir, there is a Vajjian village named Pubbajira. There Channa had families who were friendly, intimate, and hospitable.” “The mendicant Channa did indeed have such families. But this is not enough for me to call someone ‘blameworthy’. When someone lays down this body and takes up another body, I call them ‘blameworthy’. N
「尊師よ、尊者チャンナは刀を手にとりました(自ら命を絶てり)。彼の行方(趣)はいかに、来世(後有)はいかなるものでありましょうか。」「サーリプッタよ、チャンナ比丘は汝に対して、みずから面前にて無咎(アヌパヴァッジャ)を宣言したのではなかったか。」「尊師よ、プッバジラという名のヴァッジー族の村がございます。そこにはチャンナ尊者の親しき家々、友誼ある家々、往来ある家々がございました。」「サーリプッタよ、チャンナ比丘にそのような親しき家々、友誼ある家々、往来ある家々のあったことは事実である。しかしながら、それをもってわれは彼を『有咎(サウパヴァッジャ)』と呼ぶものではない。サーリプッタよ、この身(カーヤ)を捨て去りて、さらに別の身を取りうける者、そのような者をこそ、われは『有咎』と呼ぶのである。」
⚠ 出家者向けの文脈
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, sutaṁ te daṇḍakīraññaṁ kāliṅgāraññaṁ majjhāraññaṁ mātaṅgāraññaṁ araññaṁ araññabhūtan”ti? “Evaṁ, bhante, sutaṁ me daṇḍakīraññaṁ kāliṅgāraññaṁ majjhāraññaṁ mātaṅgāraññaṁ araññaṁ araññabhūtan”ti. “Evaṁ, bhante, ayaṁ nāḷandā iddhā ceva phītā ca bahujanā ākiṇṇamanussā”ti. “Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, idha puriso āgaccheyya ukkhittāsiko. So evaṁ vadeyya: ‘ahaṁ yāvatikā imissā nāḷandāya pāṇā te ekena khaṇena ekena muhuttena ekaṁ maṁsakhalaṁ ekaṁ maṁsapuñjaṁ karissāmī’ti. Taṁ
“What do you think, householder? Have you heard how the wildernesses of Daṇḍaka, Kaliṅga, Mejjha, and Mātaṅga came to be that way?” “I have, sir.” “Indeed it is, sir.” “What do you think, householder? Suppose a man were to come along with a drawn sword and say: ‘In one hour I will reduce all the living creatures within the bounds of Nāḷandā to one heap and mass of flesh!’ What do you think, householder? Could he do that?”
「居士よ、そなたはいかに思うか。ダンダカの森、カリンガの森、メッジャの森、マータンガの森が、かつてどのようにして荒野となったか、そなたはそのことを聞き及んでいるか。」
「はい、尊者よ、確かに聞き及んでおります。ダンダカの森、カリンガの森、メッジャの森、マータンガの森が、荒野となったことを。」
「然り、尊者よ。このナーランダーはまことに繁栄し、富み栄えており、人々が多く、人の往来も絶えることがございません。」
「居士よ、そなたはいかに思うか。ここに一人の男がやって来て、抜き身の剣を手に持ち、こう言ったとする。『われはこのナーランダーの境内に生きとし生けるものを、一刻のうち、一瞬のうちに、ことごとく一つの肉の塊、一つの肉の山と成してみせよう』と。居士よ、そなたはいかに思うか。果たしてその男に、そのようなことができようか。」
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Bhagavato tassa sāvakohamasmi. Akathaṅkathissa tusitassa, Evaṁ vutte, dīghatapassī nigaṇṭho aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi. “Aññadeva, āvuso gotama, kāyadaṇḍaṁ, aññaṁ vacīdaṇḍaṁ, aññaṁ manodaṇḍan”ti. “Imesaṁ pana, tapassi, tiṇṇaṁ daṇḍānaṁ evaṁ paṭivibhattānaṁ evaṁ paṭivisiṭṭhānaṁ katamaṁ daṇḍaṁ nigaṇṭho nāṭaputto mahāsāvajjataraṁ paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, yadi vā kāyadaṇḍaṁ, yadi vā vacīdaṇḍaṁ, yadi vā manodaṇḍan”ti? “Imesaṁ kho, āvuso gotam
he is the Buddha, and I am his disciple. He has no indecision, he’s content, When he said this, Dīgha Tapassī took a low seat and sat to one side. “Yes, each is quite distinct.” “Of the three rods thus analyzed and differentiated, which rod does the Jain Ñātika describe as being the most blameworthy for performing bad deeds: the physical rod, the verbal rod, or the mental rod?” “The Jain Ñātika describes the physical rod as being the most blameworthy for performing bad deeds, not so much the ver
「彼こそは世尊(ブッダ)にましまし、われはその弟子なり。世尊は疑惑なく、満ち足りておられる」
かく語り終えると、長苦行者ディーガタパッシンはひとつの低い座を取り、かたわらに坐した。
「友よ、ゴータマよ、身の罰(カーヤダンダ)はそれ自体として別なるものであり、語の罰(ヴァチーダンダ)もまた別なるものであり、意の罰(マノーダンダ)もまたそれぞれ別なるものにして、おのおのはっきりと区別されます」
「されば、タパッシよ、かくのごとく分析され、かくのごとく区別されたる三つの罰のうち、ニガンタ・ナータプッタは、悪しき業(カンマ)を行じ、悪しき業を生ずるに際して、いずれの罰をもって最も大いなる咎あるものと説くや――身の罰にや、語の罰にや、はたまた意の罰にや」
「友よ、ゴータマよ、これら三つの罰のうち、ニガンタ・ナータプッタは身の罰をもって、悪しき業を行ずるに最も大いなる咎あるものと説き、語の罰はそれほどのものにあらずと……」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Taggha tvaṁ, bhūmija, evaṁ puṭṭho evaṁ byākaramāno vuttavādī ceva me hosi, na ca maṁ abhūtena abbhācikkhasi, dhammassa cānudhammaṁ byākarosi, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṁ ṭhānaṁ āgacchati. Ye hi keci, bhūmija, samaṇā vā brāhmaṇā vā micchādiṭṭhino micchāsaṅkappā micchāvācā micchākammantā micchāājīvā micchāvāyāmā micchāsatī micchāsamādhino te āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya; anāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti, abhabbā phalassa adhigamāya; ā
“Indeed, Bhūmija, in answering this way you repeated what I’ve said, and didn’t misrepresent me with an untruth. Your explanation was in line with the teaching, and there are no legitimate grounds for rebuttal or criticism. There are some ascetics and brahmins who have wrong view, wrong thought, wrong speech, wrong action, wrong livelihood, wrong effort, wrong mindfulness, and wrong immersion. If they lead the spiritual life, they can’t win the fruit, regardless of whether they make a wish, they
「まことに、ブーミジャよ、そなたはこのように問われてこのように答えた。それはよく私の説いたところを述べたものであり、事実に反することをもって私を誹謗するものではない。そなたの解釈は法(ダンマ)に随順するものであり、道理をわきまえた者からの反駁や批難を受けるいわれは何もない。
およそ、ブーミジャよ、沙門(サマナ)あるいは婆羅門(バラモン)にして、邪見(ミッチャーディッティ)あり、邪思惟(ミッチャーサンカッパ)あり、邪語(ミッチャーワーチャー)あり、邪業(ミッチャーカンマンタ)あり、邪命(ミッチャーアージーワ)あり、邪精進(ミッチャーワーヤーマ)あり、邪念(ミッチャーサティ)あり、邪定(ミッチャーサマーディ)あるもの、彼らは願いを起こして梵行(ブラフマチャリヤ)を修めようとも、果(ファラ)を証得することあたわず。また願いを起こさずして梵行を修めようとも、果を証得することあたわず。」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Kāyadaṇḍanti, tapassi, vadesi”? “Kāyadaṇḍanti, āvuso gotama, vadāmī”ti. Itiha bhagavā dīghatapassiṁ nigaṇṭhaṁ imasmiṁ kathāvatthusmiṁ yāvatatiyakaṁ patiṭṭhāpesi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho dīghatapassiṁ nigaṇṭhaṁ bhagavā etadavoca: “kati pana, tapassi, nigaṇṭho nāṭaputto kammāni paññapeti pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā”ti? “Na kho, āvuso gotama, āciṇṇaṁ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ‘kammaṁ, kamman’ti paññapetuṁ; ‘daṇḍaṁ, daṇḍan’ti kho, āvuso gotama, āciṇṇaṁ nigaṇṭhassa nāṭaputtass
“Do you say the physical rod, Tapassī?” “I say the physical rod, Reverend Gotama.” Thus the Buddha made Dīgha Tapassī stand by this point up to the third time. The Buddha said to him, “Tapassī, how many kinds of deed does the Jain ascetic of the Ñātika clan describe for performing bad deeds?” “Reverend Gotama, the Jain Ñātika doesn’t usually speak in terms of ‘deeds’. He usually speaks in terms of ‘rods’.” “Then how many kinds of rod does the Jain Ñātika describe for performing bad deeds?” “The
「タパッシーよ、あなたは身の杖(kāyadaṇḍa)と言われるのですか」「友ゴータマよ、わたくしは身の杖と申します」かくして世尊は、ニガンタのディーガタパッシーをして、この問いの事柄において三度にわたりその立場に据えしめた。
かたわらに座したニガンタのディーガタパッシーに、世尊はこのように仰せられた。
「タパッシーよ、ではニガンタのナータプッタ(Nigaṇṭha Nāṭaputta)は、悪業(pāpa-kamma)を行い、悪業を積み重ねることについて、いくつの業(kamma)を説かれるのですか」
「友ゴータマよ、ニガンタのナータプッタは『業、業』という言葉でお説きになるのが常ではございません。友ゴータマよ、ニガンタのナータプッタがお説きになるのが常であるのは、『杖(daṇḍa)、杖』という言葉でございます」
「されば、タパッシーよ、ニガンタのナータプッタは悪業を行うことについて、いくつの杖を説かれるのですか」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne …pe… ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā …pe… iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate, yathākammūpage satte pajānāmi. Ayaṁ kho me, bhikkhave, rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā; avijjā vihatā vijjā uppannā; tamo vihato āloko uppanno; yathā taṁ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato. So evaṁ sa
With clairvoyance that is purified and superhuman, I saw sentient beings passing away and being reborn—inferior and superior, beautiful and ugly, in a good place or a bad place. I understood how sentient beings pass on according to their deeds. This was the second knowledge, which I achieved in the middle watch of the night. Ignorance was banished and knowledge arose; darkness was banished and light arose, as happens for a meditator who is diligent, keen, and resolute. When my mind had become im
清浄にして超人的な天眼をもって、私は衆生が死し転生する様を見た。劣れる者と優れる者、美しき者と醜き者、善趣に生まれる者と悪趣に生まれる者を。私は衆生がその業に従いて逝く様を了知した。これが夜の中夜に証得した第二の智慧である。無明は滅し、智慧は生じ、暗闇は消え、光明は現れた。これは精励し、熱心に、堅固に禅定に住する者に起こることである。かくして私の心は、
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Manokammanti, tapassi, vadāmi”. “Manokammanti, āvuso gotama, vadesi”? “Manokammanti, tapassi, vadāmi”. “Manokammanti, āvuso gotama, vadesi”? “Manokammanti, tapassi, vadāmī”ti. Itiha dīghatapassī nigaṇṭho bhagavantaṁ imasmiṁ kathāvatthusmiṁ yāvatatiyakaṁ patiṭṭhāpetvā uṭṭhāyāsanā yena nigaṇṭho nāṭaputto tenupasaṅkami. “tvaṁ panāvuso gotama, kati daṇḍāni paññapesi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā”ti? “Na kho, tapassi, āciṇṇaṁ tathāgatassa ‘daṇḍaṁ, daṇḍan’ti paññapetuṁ; ‘kammaṁ
“I say mental deeds, Tapassī.” “Do you say mental deeds, Reverend Gotama?” “I say mental deeds, Tapassī.” “Do you say mental deeds, Reverend Gotama?” “I say mental deeds, Tapassī.” Thus the Jain ascetic Dīgha Tapassī made the Buddha stand by this point up to the third time, after which he got up from his seat and went to see the Jain Ñātika. “But Reverend Gotama, how many kinds of rod do you describe for performing bad deeds?” “Tapassī, the Realized One doesn’t usually speak in terms of ‘rods’.
「わたしは意業(いごう)を説くのです、タパッシンよ」
「ゴータマ尊者よ、あなたは意業を説くとおっしゃるのですか」
「わたしは意業を説くのです、タパッシンよ」
「ゴータマ尊者よ、あなたは意業を説くとおっしゃるのですか」
「わたしは意業を説くのです、タパッシンよ」
かくして、ジャイナ教の修行者ディーガ・タパッシンは、この論点について世尊を三度にわたって同じ立場に立たせた後、座より立ち上がって、ジャイナ教徒ナータプッタ(Nigaṇṭha Nāṭaputta)のもとへと赴いた。
「しかしゴータマ尊者よ、あなたは悪業(あくごう)を行い、悪業を生じせしめるために、いくつの杖(daṇḍa)を説かれるのですか」
「タパッシンよ、如来(にょらい)はつねに『杖』『杖』という言葉で説くことはしておりません。如来は『業(ごう)』という言葉で説くのです」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Tīṇi kho ahaṁ, tapassi, kammāni paññapemi pāpassa kammassa kiriyāya pāpassa kammassa pavattiyā, seyyathidaṁ— kāyakammaṁ, vacīkammaṁ, manokamman”ti. “Kiṁ panāvuso gotama, aññadeva kāyakammaṁ, aññaṁ vacīkammaṁ, aññaṁ manokamman”ti? “Aññadeva, tapassi, kāyakammaṁ, aññaṁ vacīkammaṁ, aññaṁ manokamman”ti. Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto mahatiyā gihiparisāya saddhiṁ nisinno hoti bālakiniyā parisāya upālipamukhāya. Addasā kho nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṁ nigaṇṭhaṁ dūratova āgacchantaṁ; d
“I describe three kinds of deed for performing bad deeds: physical deeds, verbal deeds, and mental deeds.” “But are these kinds of deed all distinct from each other?” “Yes, each is quite distinct.” Now at that time the Jain Ñātika was sitting together with a large assembly of Bālaki laypeople headed by Upāli. The Jain Ñātika saw Dīgha Tapassī coming off in the distance and said to him, “So, Tapassī, where are you coming from in the middle of the day?” “Just now, sir, I’ve come from the presence
「タパッシよ、わたしは悪しき業(カルマ)を行い、悪しき業を積み重ねるにあたって、三種の業を説く。すなわち、身業(しんごう)・口業(くごう)・意業(いごう)の三つがそれである。」「しかしながら、友ゴータマよ、身業と口業と意業とは、それぞれ別個のものでありましょうか。」「タパッシよ、それらはまったく別個のものである。」
さてそのとき、ニガンタ・ナータプッタ(尼乾陀若提子)は、ウパーリを筆頭とするバーラキの在家信者たちよりなる大きな集会とともに座っていた。ニガンタ・ナータプッタは、ニガンタのディーガ・タパッシがはるか遠方からやってくるのを目にした。これを見て彼はタパッシに向かって言った。「タパッシよ、日中にいったいどこからおいでになったのか。」「尊者よ、ただいまわたしは、かの沙門ゴータマのもとよりまいったところでございます。」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Ahu kho me, bhante, samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti. “Yathā kathaṁ pana te, tapassi, ahu samaṇena gotamena saddhiṁ kocideva kathāsallāpo”ti? Atha kho dīghatapassī nigaṇṭho yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ nigaṇṭhassa nāṭaputtassa ārocesi. Evaṁ vutte, nigaṇṭho nāṭaputto dīghatapassiṁ nigaṇṭhaṁ etadavoca: “sādhu sādhu, tapassi. Yathā taṁ sutavatā sāvakena sammadeva satthusāsanaṁ ājānantena evameva dīghatapassinā nigaṇṭhena samaṇassa gotamassa byākataṁ. K
“I did.” “And what kind of discussion did you have with him?” Then Dīgha Tapassī informed the Jain Ñātika of all they had discussed. When he had spoken, the Jain Ñātika said to him, “Good, good, Tapassī! Dīgha Tapassī has answered the ascetic Gotama like a learned disciple who rightly understands their teacher’s instructions. For how impressive is the measly mental rod when compared with the solid physical rod? Rather, the physical rod is the most blameworthy for performing bad deeds, not so muc
「はい、ございました。」「では、タパッシーよ、そなたはかの沙門ゴータマといかなる語らいをなされたのか。」そこでジャイナ教の行者ディーガ・タパッシーは、世尊との間に交わされた語らいのすべてを、ジャイナ教徒ナータプッタに告げ知らせた。かく語り終えると、ジャイナ教徒ナータプッタはディーガ・タパッシーにこう言った。「よきかな、よきかな、タパッシーよ。まことに、師の教え(さとし)を正しく了解したる多聞の弟子にふさわしく、ディーガ・タパッシーは沙門ゴータマに対して答えられた。そもそも、か細き意(こころ)の棒(こん)が、堅固なる身(からだ)の棒(こん)と比べていかほどのものであろうか。身の棒こそが、悪しき行為をなすにあたって最も責められるべきものであり、意の棒はそれほどでは……」
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Upapannamenaṁ phassā phusanti. Evampāhaṁ, puṇṇa, ‘kammadāyādā sattā’ti vadāmi. Katamañca, puṇṇa, kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ, kammakkhayāya saṁvattati? Tatra, puṇṇa, yamidaṁ kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā, yamidaṁ kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā, yamidaṁ kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ tassa pahānāya yā cetanā— idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ, kammakkhayāya saṁvattatīti. Imāni kho, puṇṇa, cattāri kammāni
and when you’re reborn contacts strike you. This is why I say that sentient beings are heirs to their deeds. And what are neither dark nor bright deeds with neither dark nor bright results, which lead to the ending of deeds? It’s the intention to give up dark deeds with dark results, bright deeds with bright results, and both dark and bright deeds with both dark and bright results. These are called neither dark nor bright deeds with neither dark nor bright results, which lead to the ending of de
そして、再生を受けた者には、触(パッサ)が触れてくる。それゆえに、わたしは「衆生は業(カンマ)を相続する者である」と説くのである。
では、プンナよ、黒でもなく白でもなく、黒白いずれの果報(ヴィパーカ)ももたらさず、業の滅尽(カンマッカヤ)へと導く業とは、いかなるものであるか。
すなわち、プンナよ、黒くして黒き果報をもたらす業を捨断せんとする思(チェータナー)、白くして白き果報をもたらす業を捨断せんとする思、黒白相まって黒白の果報をもたらす業を捨断せんとする思——これこそが、プンナよ、黒でもなく白でもなく、黒白いずれの果報ももたらさず、業の滅尽へと導く業と呼ばれるものである。
プンナよ、これらが四種の業(カンマ)である。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca: “kacci vo, anuruddhā, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci piṇḍakena na kilamathā”ti? “Kacci pana vo, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharathā”ti? “Taggha mayaṁ, bhante, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharāmā”ti. “Yathā kathaṁ pana tumhe, anuruddhā, samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi s
The Buddha said to Anuruddha, “I hope you’re keeping well, Anuruddha and friends; I hope you’re all right. And I hope you’re having no trouble getting almsfood.” “I hope you’re living in harmony, appreciating each other, without quarreling, blending like milk and water, and regarding each other with kindly eyes?” “Indeed, sir, we live in harmony as you say.” “But how do you live this way?” “In this case, sir, I think: Though we’re different in body, sir, we’re one in mind, it seems to me.” And t
世尊はアヌルッダ長老に向かって、こうおっしゃった。
「アヌルッダたちよ、体は健やかであるか。暮らしに不自由はないか。托鉢(たくはつ)の食を得るに苦労はないか」
「アヌルッダたちよ、汝らは和合(わごう)し、喜び合い、諍(いさか)いなく、水と乳とが混じり合うように(khīrodakībhūtā)、互いに慈しみの眼差しをもって共に住しているか」
「まことにそのとおりでございます、師よ。わたくしどもは和合し、喜び合い、諍いなく、水と乳とが混じり合うように、互いに慈しみの眼差しをもって共に住しております」
「しかし、アヌルッダたちよ、汝らはいかにして、そのように和合して住することができるのか」
「師よ、わたくしはかく思います。身体(からだ)はそれぞれ異なりますが、心は一つであると。」
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
mayametaṁ jānāma, amhe etamatthaṁ pucchatha; mayametaṁ bhavantānaṁ byākarissāmā”ti. Bhūtapubbaṁ pūraṇo kassapo bāhā paggayha kandanto na labhati: “appasaddā bhonto hontu, mā bhonto saddamakattha. Nete, bhavante, pucchanti, amhe ete pucchanti; mayametesaṁ byākarissāmā”ti. Purimāni, bhante, divasāni purimatarāni nānātitthiyānaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ kutūhalasālāyaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi: Bahū kho pana pūraṇassa kassapassa sāvakā vādaṁ āropetvā apakkantā: “na tvaṁ imaṁ dh
I know it. Ask me about it, and I’ll answer you.” Once it so happened that Pūraṇa Kassapa didn’t get his way, though he called out with raised arms, “Be quiet, good fellows, don’t make a sound. They’re not asking you, they’re asking me! I’ll answer you!” Sir, a few days ago several ascetics and brahmins who follow various other religions were sitting together at the debating hall, and this discussion came up among them: Indeed, many of his disciples have left him after refuting his doctrine: “Yo
「私はこれを知っております。どうぞ私にお尋ねください。私がお答えいたしましょう」と言うのです。かつてこのようなことがございました。プーラナ・カッサパ(Pūraṇa Kassapa)は、両腕を高く上げて叫びながらも、思うようにはいかなかったのです。「皆さん、静かにしてください。どうか声を立てないでください。彼らはあなたがたに尋ねているのではありません。私に尋ねているのです。私がお答えいたしましょう」と。
尊師よ、数日前のことでございます。様々な外道(tīrthiya)の沙門(samaṇa)・婆羅門(brāhmaṇa)たちが、論議堂(kutūhalasālā)に集い座しておりましたところ、彼らの間にこのような話題が起こりました。
「まことに、プーラナ・カッサパの弟子たちの多くは、その教説(dhamma)を論破したうえで彼のもとを去って行った。『あなたはこの法(dhamma)を……』」と。
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Idaṁ vuccati, puṇṇa, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ. Idha, puṇṇa, ekacco abyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, abyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, abyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti. So abyābajjhaṁ kāyasaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, abyābajjhaṁ vacīsaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā, abyābajjhaṁ manosaṅkhāraṁ abhisaṅkharitvā abyābajjhaṁ lokaṁ upapajjati. Tamenaṁ abyābajjhaṁ lokaṁ upapannaṁ samānaṁ abyābajjhā phassā phusanti. So abyābajjhehi phassehi phuṭṭho samāno abyābajjhaṁ vedanaṁ vedeti ekant
These are called bright deeds with bright results. It’s when someone makes pleasing choices by way of body, speech, and mind. Having made these choices, they are reborn in a pleasing world, where pleasing contacts strike them. Touched by pleasing contacts, they experience pleasing feelings of perfect happiness—like the gods of universal beauty. This is how a being is born from a being. For your deeds determine your rebirth, and when you’re reborn contacts strike you. This is why I say that senti
これを、プンナよ、白い業(カンマ)にして白い果報をもたらす業と呼ぶ。
すなわちここに、ある者は、害なき身の行(カーヤサンカーラ)を形成し、害なき語の行(ヴァチーサンカーラ)を形成し、害なき意の行(マノサンカーラ)を形成する。かくして害なき身・語・意の行を形成し終えて、その者は害なき世界に生まれる。害なき世界に生まれたるその者に、害なき触(パッサ)が触れる。害なき触に触れられたるその者は、純一なる安楽の害なき感受(ヴェーダナー)を感受する――あたかも遍浄天(アーバッサラ)の神々のごとく。
かくして、ある有情(サッタ)は有情より生まれる。業によって生まれ、生まれたる者には触が触れる。それゆえわたしは説く――
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Bahū kho pana nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā vādaṁ āropetvā apakkantā: “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi. Kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi? Micchāpaṭipanno tvamasi. Ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me asahitaṁ te, purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahitosi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti. Iti nigaṇṭho nāṭaputto sāvakānaṁ na sakkato na garukato na mānito na pūjito, n
Indeed, many of his disciples have left him after refuting his doctrine: “You don’t understand this teaching and training. I understand this teaching and training. What, you understand this teaching and training? You’re practicing wrong. I’m practicing right. I stay on topic, you don’t. You said last what you should have said first. You said first what you should have said last. What you’ve thought so much about has been disproved. Your doctrine is refuted. Go on, save your doctrine! You’re trap
実に、ニガンタ・ナータプッタ(Nigaṇṭha Nāṭaputta)の多くの弟子たちは、師の教えを論破したのち、師のもとを去って行った。彼らはこう言い放ったのである。
「あなたはこの法と律(ダンマヴィナヤ)を理解していない。私こそがこの法と律を理解している。いったい何を以て、あなたがこの法と律を理解していると言えるのか。あなたの修行は邪(よこしま)なものである。正しく修行しているのは私である。私の言葉は筋が通っているが、あなたの言葉は筋が通っていない。先に言うべきことを後に言い、後に言うべきことを先に言っている。あなたが長年にわたって抱いてきた見解は、すでに論駁されてしまった。あなたの主張は打ち砕かれ、あなたは論争に敗れたのだ。さあ、自らの説を救うことができるなら救ってみよ。もはや、この矛盾から抜け出すがよい」と。
かくして、ニガンタ・ナータプッタは弟子たちから尊敬されず、重んじられず、敬われず、供養されることもなかった。
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya …pe… uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati. Evaṁ paṭipanno kho, thapati, kusalānaṁ sīlānaṁ nirodhāya paṭipanno hoti. Kusalaṁ kāyakammaṁ, kusalaṁ vacīkammaṁ, ājīvaparisuddhampi kho ahaṁ, thapati, sīlasmiṁ vadāmi. Ime vuccanti, thapati, kusalā sīlā. Ime ca, thapati, kusalā sīlā kiṁsamuṭṭhānā? Samuṭṭhānampi nesaṁ vuttaṁ. ‘Cittasamuṭṭh
so that skillful qualities arise … so that skillful qualities that have arisen remain, are not lost, but increase, mature, and are fulfilled by development. Someone practicing like this is practicing for the cessation of skillful behaviors. Skillful deeds by way of body and speech, and purified livelihood are included in behavior, I say. These are called skillful behaviors. And where do these skillful behaviors stem from? Where they stem from has been stated. You should say that they stem from t
未だ生じていない善き諸法(クサラ・ダンマ)を生ぜしめ、すでに生じた善き諸法が失われることなく、むしろ増大し、成熟し、修習によって円満に至るよう、意欲(チャンダ)を起こし、努め励み、精進(ヴィーリヤ)を発し、心を奮い起こし、力を尽くす。大工よ、かくのごとく実践する者は、善き戒(クサラ・シーラ)の完成に向かって実践している者である。
身による善き業(カーヤ・カンマ)と、語による善き業(ヴァチー・カンマ)、そして清浄な生活(アージーヴァ・パリスッダ)もまた、わたしは戒(シーラ)のうちに数えるのである。大工よ、これらが善き諸戒と呼ばれるものである。
しからば大工よ、これらの善き諸戒はいずこより生ずるのか。その起源についてはすでに説かれた。それらは心(チッタ)より生ずる、と答えるべきである。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Katame ca, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā? Hatthī assā goṇā gadrabhā ajā migā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā tiṇabhakkhā. Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni kammāni karitvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā tesaṁ sattānaṁ sahabyataṁ upapajjati ye te sattā tiṇabhakkhā. Santi, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā. Kukkuṭā sūkarā soṇā siṅgālā, ye vā panaññepi keci tiracchānagatā pāṇā gūthabhakkhā. Sa kho so, bhikkhave, bālo idha pubbe rasādo idha pāpāni
And what animals feed on grass? Elephants, horses, cattle, donkeys, goats, deer, and various others. A fool who used to be a glutton here and did bad deeds here, when their body breaks up, after death, is reborn in the company of those sentient beings who feed on grass. There are animals that feed on dung. Chickens, pigs, hounds, jackals, and various others. A fool who used to be a glutton here and did bad deeds here, after death is reborn in the company of those sentient beings who feed on dung
草を食べる動物とは何か。象、馬、牛、驢馬、山羊、鹿、およびその他もろもろの、草を食とする畜生(ティラッチャーナガタ)の類である。かつてここにおいて飽食を貪り(ラサーダ)、悪しき業(カンマ)を積んだ愚者は、身体の滅壊ののち、死後において、かの草を食とする衆生(サッタ)たちと同じ境涯に生まれ出でる。
また、糞を食べる動物というものがある。鶏、豚、犬、野干(やかん)、およびその他もろもろの、糞を食とする畜生の類である。かつてここにおいて飽食を貪り、悪しき業を積んだ愚者は、身体の滅壊ののち、死後において、かの糞を食とする衆生たちと同じ境涯に生まれ出でる。
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
Atha kho pañcakaṅgo thapati uggāhamānassa paribbājakassa samaṇamuṇḍikāputtassa bhāsitaṁ neva abhinandi nappaṭikkosi. Anabhinanditvā appaṭikkositvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi: “bhagavato santike etassa bhāsitassa atthaṁ ājānissāmī”ti. Atha kho pañcakaṅgo thapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pañcakaṅgo thapati yāvatako ahosi uggāhamānena paribbājakena samaṇamuṇḍikāputtena saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ bhagavato ārocesi. Evaṁ v
Then Pañcakaṅga neither approved nor rejected the wanderer Uggāhamāna’s statement. He got up from his seat, thinking, “I will learn the meaning of this statement from the Buddha himself.” Then he went to the Buddha, bowed, sat down to one side, and informed the Buddha of all that had been discussed. When he had spoken, the Buddha said to him, It’s when they do no bad deeds with their body; speak no bad words; think no bad thoughts; and don’t earn a living by bad livelihood. When an individual po
そのとき、工匠(たくみ)パンチャカンガは、遍歴行者(へんれきぎょうじゃ)ウッガーハマーナ・サマナムンディカープッタの言葉を、肯定もせず、否定もしなかった。肯定せず否定せぬまま、座より立ち上がり、こう思いながらその場を去った。
「この言葉の意味を、世尊(せそん)みずからのもとにおいて、しかと理解しよう」と。
そこでパンチャカンガ工匠は、世尊のおられるところへと赴いた。赴いて、世尊を礼拝し奉り、かたわらに座した。かたわらに座したパンチャカンガ工匠は、遍歴行者ウッガーハマーナ・サマナムンディカープッタとのあいだに交わされたすべての論議を、世尊に申し上げた。
このように申し上げたとき、世尊はかれにこう仰せになった。
「身(しん)をもって悪しき行いをなさず、口(く)をもって悪しき言葉を語らず、意(い)をもって悪しき思いを抱かず、また邪なる生業(なりわい)によって命をつなぐことなき――このような者こそが……」
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
‘akataṁ vata me pāpaṁ, akataṁ luddaṁ, akataṁ kibbisaṁ; kataṁ kalyāṇaṁ, kataṁ kusalaṁ, kataṁ bhīruttāṇaṁ. Yāvatā, bho, akatapāpānaṁ akataluddānaṁ akatakibbisānaṁ katakalyāṇānaṁ katakusalānaṁ katabhīruttāṇānaṁ gati taṁ gatiṁ pecca gacchāmī’ti. So na socati, na kilamati, na paridevati, na urattāḷiṁ kandati, na sammohaṁ āpajjati. Idampi, bhikkhave, paṇḍito tatiyaṁ diṭṭheva dhamme sukhaṁ somanassaṁ paṭisaṁvedeti. Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito kāyena sucaritaṁ caritvā vācāya sucaritaṁ caritvā manasā s
‘Well, I haven’t done bad things, violence and sin. And I have done good and skillful deeds that keep me safe. When I pass away, I’ll go to the place where people who’ve done such things go.’ So they don’t sorrow and wail and lament, beating their breast and falling into confusion. This is the third kind of pleasure and happiness that an astute person experiences in this very life. When their body breaks up, after death, they’re reborn in a good place, a heavenly realm. And if there’s anything o
「われは悪しきことをなさず、粗暴なることをなさず、罪過(きびさ)をなさなかった。善きことをなし、功徳(くさら)をなし、おのれを守る功徳をなした。この世を去りたるのち、われは、悪をなさず、粗暴をなさず、罪過をなさず、善をなし、功徳をなし、おのれを守る功徳をなした人々の赴くところへと赴くであろう」と。
かくて彼は、悲しまず、疲れ苦しまず、嘆かず、胸を叩いて泣き叫ばず、迷乱に陥ることもない。
比丘たちよ、これが、賢者(パンディタ)がまさにこの現世において体験する第三の楽(たのしみ)と喜悦(そうまなっさ)である。
比丘たちよ、その賢者は、身(み)をもって善き行いをなし、語(ことば)をもって善き行いをなし、意(こころ)をもって善き行いをなして、身体の壊れるにしたがい、死後には、善き境涯(ぜんき)、天上の世界に生まれ出るのである。
業・因果
中部経典
趣旨一致
長
“Katamaṁ taṁ, sāti, viññāṇan”ti? “Yvāyaṁ, bhante, vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṁ kammānaṁ vipākaṁ paṭisaṁvedetī”ti. “Kassa nu kho nāma tvaṁ, moghapurisa, mayā evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāsi? Nanu mayā, moghapurisa, anekapariyāyena paṭiccasamuppannaṁ viññāṇaṁ vuttaṁ, aññatra paccayā natthi viññāṇassa sambhavoti? Atha ca pana tvaṁ, moghapurisa, attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhasi, attānañca khaṇasi, bahuñca apuññaṁ pasavasi. Tañhi te, moghapurisa, bhavissati dīgharattaṁ ahitāya duk
“Sāti, what is that consciousness?” “Sir, he is the one who speaks, the one who knows, who experiences the results of good and bad deeds in all the different realms.” “Futile man, who on earth have you ever known me to teach in that way? Haven’t I said in many ways that consciousness is dependently originated, since consciousness does not arise without a cause? But still you misrepresent me by your wrong grasp, harm yourself, and brim with much wickedness. This will be for your lasting harm and
「サーティよ、その識(ヴィンニャーナ)とはいかなるものか」と。「尊師よ、それはすなわち、語り、知り、あちらこちらの異なる境界において善悪の業(カンマ)の果報(ヴィパーカ)を受け感じる、まさにその者にほかなりません」と。「愚かな者よ、いったいわたしがそのように法(ダンマ)を説いたと、汝はいつ誰から聞いたというのか。われはあまたの説法において、識(ヴィンニャーナ)は縁起(パティッチャサムッパーダ)によって生じるものであり、縁(パッチャヤ)を離れては識の生起はあり得ないと、くり返し説いてきたではないか。しかるに汝は、自らの誤った把握によって、われを謗り、自らを傷つけ、おびただしい不善(アプンニャ)を積み重ねている。愚かな者よ、そのことは汝にとって、長きにわたる不利益と苦(ドゥッカ)をもたらすことになるであろう」と。
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)