🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,421
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 4,354
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
vinaya 2606 中部経典 2117 長部経典 1357 相応部経典 1136 増支部経典 857 jataka 563 スッタニパータ 522 ダンマパダ(法句経) 426 テーラガーター 211 テーリーガーター 68 クッダカパータ 57 イティヴッタカ 54 ウダーナ 34 金剛経 5 維摩経 5 般若心経 4 法華経 4 涅槃経 2 AN 1
智慧 vinaya 趣旨一致
yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko. Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo.
以前に疑念を抱いて覆い隠さなかった罪過(āpatti)を、のちに疑念なく覆い隠した場合、その比丘は根本に引き戻されなければならない。また、覆い隠した罪過の日数に応じて、最初の罪過と合算した別住(parivāsa)が与えられなければならない。 さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において複数の僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯すとする。ある罪過については疑念なく、ある罪過については疑念を抱いている。疑念のない罪過については覆い隠し、疑念のある罪過については覆い隠さない。その者が還俗ののちに再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、以前に疑念なく覆い隠した罪過はのちにも疑念なく覆い隠したこととなり、以前に疑念を抱いて覆い隠さなかった罪過はのちにも疑念なく覆い隠さなかったこととなる。その比丘は根本に引き戻されなければならない。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,規律,誠実さ,責任,自己欺瞞
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
bhikkhunidūsako paṭijānāti … saṅghabhedako paṭijānāti … lohituppādako paṭijānāti … ubhatobyañjanako paṭijānāti, aññassa dātabbo chando. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande antarāmagge pakkamati, anāhaṭo hoti chando. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande antarāmagge vibbhamati …pe… ubhatobyañjanako paṭijānāti, anāhaṭo hoti chando. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto pakkamati, āhaṭo hoti chando. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto vibbhamati …pe… ubhatobyañjanako paṭijānāti, āhaṭo hoti chando.
比丘尼を犯した者と自認する者、……僧伽を破壊した者と自認する者、……(如来の)血を流した者と自認する者、……両性具有(ウバトビャンジャナカ)と自認する者——これらの者には、他の者が欲意(チャンダ)を与えねばならない。 比丘たちよ、欲意を運ぶ者(チャンダハーラカ)が、欲意を授かった後、途中において立ち去るならば、欲意は届けられていないことになる。比丘たちよ、欲意を運ぶ者が、欲意を授かった後、途中において還俗するならば、……乃至……両性具有と自認する者の場合も同様に、欲意は届けられていないことになる。 比丘たちよ、欲意を運ぶ者が、欲意を授かった後、僧伽(サンガ)に達してから立ち去るならば、欲意は届けられたことになる。比丘たちよ、欲意を運ぶ者が、欲意を授かった後、僧伽に達してから還俗するならば、……乃至……両性具有と自認する者の場合も同様に、欲意は届けられたことになる。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,手続き,共同体,責任,正式な合意,組織のルール,誠実さ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So evamassa vacanīyo— ‘bhagavatā kho, āvuso, samaggānaṁ pavāraṇā paññattā. Sace puggalo paññāyati, na vatthu, idāneva naṁ vadehī’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya saṅghamajjhe udāhareyya— ‘suṇātu me, bhante, saṅgho. Idaṁ vatthu ca puggalo ca paññāyati. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, vatthuñca puggalañca ṭhapetvā saṅgho pavāreyyā’ti. So evamassa vacanīyo— ‘bhagavatā kho, āvuso, visuddhānañca samaggānañca pavāraṇā paññattā. Sace vatthu ca puggalo ca paññāyati, idāneva naṁ vadehī’ti.
彼にはこのように告げるべきである——「友よ、世尊は和合した者たちのために自恣(パヴァーラナー)を制定せられた。もし当人のみが明らかで、事案がないならば、今すぐその者に申し述べよ」と。 しかるに、比丘たちよ、ここに或る比丘が、その自恣の当日に、衆(サンガ)の中において宣言するとしよう——「大徳よ、衆よ、聞き給え。この事案もこの当人も明らかである。もし衆に適当と思われるならば、事案と当人とを保留して、衆は自恣を行うがよい」と。その者にはこのように告げるべきである——「友よ、世尊は清浄なる者たちおよび和合した者たちのために自恣を制定せられた。もし事案もあり当人も明らかであるならば、今すぐその者に申し述べよ」と。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,集団のルール,正直さ,問題の開示,コミュニティの調和,責任,透明性
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati “na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati “na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati.
彼はかくのごとく思う——「ここにてこの衣(チーヴァラ)を作らせよう」と。彼はその衣を作る。かの比丘にとって、〔衣の〕完成をもってカティナ(功徳衣)の解除(kathinuddhāra)となる。 カティナを展張した比丘が、何らかの用務によって「戻らぬつもりで」出発する。彼が界外(sīmā の外)に至ったとき、衣への期待(cīvarāsā)が生ずる。彼はその衣への期待を抱きつつ〔日を〕過ごす。期待せずして得、期待してはついに得ない。彼はかくのごとく思う——「この衣は作らせまい」と。かの比丘にとって、〔その〕決意の確定をもってカティナの解除となる。 カティナを展張した比丘が、何らかの用務によって「戻らぬつもりで」出発する。彼が界外に至ったとき、衣への期待が生ずる。
副テーマ: wisdom,attachment,craving,mindfulness
導線タグ: 執着を手放す,期待通りにいかない,決断できない,物事への執着,欲求不満,柔軟な思考,手放すこと
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammapatirūpakena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati.
「では、この者の訶責羯磨(たじゃにーやかんま)を解除しようではないか」と。かれらは、如法(にょほう)ではあるが分裂した衆によって、その訶責羯磨を解除する。彼はその住処をも去り、別の住処へと赴く。そこにおいても、比丘たちにこのような思いが生ずる——「この比丘の訶責羯磨は、僧伽によって、如法ではあるが分裂した衆によって解除された。では、われらもこの者の訶責羯磨を解除しようではないか」と。かれらは、法に似て非なる(だんまぱてぃるーぱか)分裂した衆によって、その訶責羯磨を解除する。彼はそこをも去り、また別の住処へと赴く。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 手続き,規則,集団の意思決定,正当性,サンガ,律,形式主義
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
aññā vā tādisikā, tato vā pāpiṭṭhatarā; kammaṁ na garahitabbaṁ, kammikā na garahitabbā. Na pakatattassa bhikkhuno abhivādanaṁ, paccuṭṭhānaṁ, añjalikammaṁ, sāmīcikammaṁ, āsanābhihāro, seyyābhihāro,
〔その者と〕同様の者、あるいはそれよりもさらに劣れる者がいたとしても、羯磨(かつま)を非難してはならず、羯磨に関わる者たちを非難してはならない。清浄な比丘は、〔罰せられた比丘から〕礼拝を受けてはならず、合掌を受けてはならず、起立による迎礼を受けてはならず、敬礼の行為を受けてはならず、座を設けてもらってはならず、臥具を整えてもらってはならない。
副テーマ: wisdom,karma,relationship,self
導線タグ: 規律,反省,謙虚さ,戒律,自制心,礼儀,共同体
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko. Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā appaṭicchādetvā sāmaṇero hoti …pe… ummattako hoti …pe…
彼には、隠した罪(āpatti)の数に応じて、最初の罪に合わせた合算別住(samodhānaparivāsa)を与えるべきである。 さてここに、比丘たちよ、別住(parivāsa)を行じている比丘が、その途中において複数の僧残(saṅghādisesa)の罪を犯したとする。ある罪については疑いなく(nibbematiko)、またある罪については疑いあり(vematiko)という場合である。疑いなき罪については、それらの罪を隠し(chādeti)、疑いある罪については、それらの罪を隠さない。そして彼が還俗し、再び受具(upasampannā)した後、かつて疑いなく隠した罪を、後にも疑いなく隠している場合、その比丘は根本に引き戻さるべきである(mūlāya paṭikassitabbo)。そして彼には、隠した罪の数に応じて、最初の罪に合わせた合算別住を与えるべきである。 さてここに、比丘たちよ、別住を行じている比丘が、その途中において複数の僧残の罪を犯し、隠さないままに沙弥(sāmaṇera)となった場合……乃至……狂乱者(ummattaka)となった場合……乃至……
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,戒律,懺悔,過ち,隠蔽,誠実さ,自己責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa taṁ cīvaraṁ kayiramānaṁ nassati. Tassa bhikkhuno nāsanantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati “na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati. Tassa bhikkhuno āsāvacchediko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati anadhiṭṭhitena; nevassa hoti—“paccessan”ti, na panassa hoti—“na paccessan”ti.
その比丘は、その衣料への期待(cīvarāsā)を待ち望む。期待なくして得るか、期待ありて得ざるか。彼にかくの如き思いが生ずる。「ここにてこの衣を作らしめん」と。彼はその衣を作らしめる。彼の衣が作られつつある間に失われる。その比丘にとって、〔カティナの功徳の〕滅尽は、失われることに近き滅尽(nāsanantika kathinuddhāra)である。 カティナ(kathina)を展張せる比丘が、何らかの用事によって出立し、「帰り来たらじ」と〔思いて〕、彼が界外(sīma)に至れるとき、衣料への期待(cīvarāsā)が生ずる。彼にかくの如き思いが生ずる。「ここにてこの衣料への期待を待ち望まん」と。彼はその衣料への期待を待ち望む。その衣料への期待が断ち切られる。その比丘にとって、〔カティナの功徳の〕滅尽は、期待の断絶による滅尽(āsāvacchedika kathinuddhāra)である。 カティナを展張せる比丘が、何らかの用事によって、〔衣を〕決定せざるままに出立する。「帰り来たらん」との思いも彼にはなく、また「帰り来たらじ」との思いもまた彼にはない。
副テーマ: attachment,impermanence,craving,wisdom
導線タグ: 期待外れ,執着,手放す,思い通りにならない,不確かさ,手放せない,計画が崩れた
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammapatirūpakena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammapatirūpakena samaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammapatirūpakena samaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti—
そこでもまた、比丘たちにかくのごとき思いが起こる——「この比丘に対して、僧伽(サンガ)は挙罪羯磨(たじゃにーやかんま)を、法に適った形で分裂によって解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、法に適った形で和合して、彼の挙罪羯磨を解除する。彼はその住処をも去り、また別の住処へと赴く。そこでもまた、比丘たちにかくのごとき思いが起こる——「この比丘に対して、僧伽は挙罪羯磨を、法に適った形で和合によって解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、彼の挙罪羯磨を解除する——
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 手続き,正当性,集団の決定,規則,合意形成,組織の判断,やり直し
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito. Atha kho bhagavā bhaggesu yathābhirantaṁ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha kho visākhā migāramātā ghaṭakañca katakañca sammajjaniñca ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā ghaṭakañca katakañca sammajjaniñca, yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Paṭiggahesi bhagavā ghaṭakañca sammajjaniñca. Na bhagavā katakaṁ paṭiggahesi. Atha kho bhagavā visākhaṁ migāramātaraṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.
第二誦品おわりぬ。 さて世尊は、バッゲーの地にて心ゆくまで住まわれたのち、サーヴァッティーに向けて遊行の途につかれた。次第に遊行を続けられ、サーヴァッティーに至られた。そこで世尊は、サーヴァッティーのジェータ林、アナータピンディカの園に住しておられた。 そのとき、ミガーラーの母ヴィサーカーは、水桶と垢すり器と箒とを携えて、世尊のもとに参った。参り来たりて、世尊を礼拝し、かたわらに坐した。そして申し上げた。 「尊師よ、どうか世尊は、この水桶と垢すり器と箒とをお受け取りください。それが長きにわたり、わたくしの利益と安楽のためとなりますように」と。 世尊は、水桶と箒とをお受け取りになった。しかし世尊は、垢すり器はお受け取りにならなかった。 そこで世尊は、ヴィサーカー、ミガーラーの母に、法の教えをもって、開示し、勧励し、奮起せしめ、喜ばしめられた。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司
智慧 vinaya 趣旨一致
‘iṅgha tumhe āyasmanto imaṁ bhikkhuṁ muhuttaṁ muñcatha, yāvāyaṁ bhikkhu uposathaṁ karotī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ. No ce labhetha, te ñātakā bhikkhūhi evamassu vacanīyā— ‘iṅgha tumhe āyasmanto muhuttaṁ ekamantaṁ hotha, yāvāyaṁ bhikkhu pārisuddhiṁ detī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ. No ce labhetha, te ñātakā bhikkhūhi evamassu vacanīyā— ‘iṅgha tumhe āyasmanto imaṁ bhikkhuṁ muhuttaṁ nissīmaṁ netha, yāva saṅgho uposathaṁ karotī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ. No ce labhetha, na tveva vaggena saṅghena uposatho kātabbo. Kareyya ce, āpatti dukkaṭassa.
「さあ、尊者方よ、この比丘をしばらくの間お放しください。この比丘が布薩(うぽさた)を行うまでの間だけ」と。もしそのようにできるならば、それはよきことである。もしできないならば、その親族の者たちに、比丘たちはこのように言うべきである——「さあ、尊者方よ、しばらくの間、少し離れたところにいてください。この比丘が清浄(ぱーりすっでぃ)を告白し終えるまでの間だけ」と。もしそのようにできるならば、それはよきことである。もしできないならば、その親族の者たちに、比丘たちはこのように言うべきである——「さあ、尊者方よ、この比丘をしばらくの間、界(しーまー)の外へ連れ出してください。僧伽(さんが)が布薩を行う間だけ」と。もしそのようにできるならば、それはよきことである。もしできないならば、分裂した僧伽によって布薩を行ってはならない。もし行うならば、突吉羅(どぅっかた)の罪を犯すことになる。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: ルール,規律,集団行動,柔軟性,問題解決,協調,手続き
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“Idha pana, bhikkhave, sambahulā sandiṭṭhā sambhattā bhikkhū aññatarasmiṁ āvāse vassaṁ upagacchanti. Anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṁ— ‘kathaṁ mayaṁ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṁ pavāreyyāmā’ti. Te ce, bhikkhave, bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā taṁ āvāsaṁ āgacchanti, tehi, bhikkhave, āvāsikehi bhikkhūhi lahuṁ lahuṁ sannipatitvā pavāretabbaṁ, pavāretvā vattabbā— ‘pavāritā kho mayaṁ, āvuso; yathāyasmantā maññanti tathā karontū’ti. Te ce, bhikkhave, bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā asaṁvihitā taṁ āvāsaṁ āgacchanti, tehi, bhikkhave, āvāsikehi bhikkhūhi āsanaṁ paññapetabbaṁ, pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipitabbaṁ, paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahetabbaṁ, pānīyena paripucchitabbā; tesaṁ vikkhitvā nissīmaṁ gantvā pavāretabbaṁ, pavāretvā vattabbā— ‘pavāritā kho mayaṁ, āvuso; yathāyasmantā maññanti tathā karontū’ti.
「比丘たちよ、ここに、親しく交わり、ともに住する多くの比丘たちが、ある住処において安居(vassa)に入るとする。比丘たちよ、かれら比丘たちには、『いかにして我らは、あの比丘たちよりも先に自恣(pavāraṇā)を行うべきか』と考えて、十四日の布薩(uposatha)を二度あるいは三度行うことを、わたしは許可する。 比丘たちよ、もし闘争を起こし、争いを起こし、論議を起こし、諍いを起こし、僧伽(saṅgha)において問題(adhikaraṇa)を起こすような比丘たちが、その住処へやって来るならば、比丘たちよ、その住処の比丘たちは、速やかに速やかに集いて自恣を行い、自恣を行い終えてから、こう言うべきである――『我らはすでに自恣を行い終えました、友よ。尊者たちが善しと思われるままに、なさってください』と。 比丘たちよ、もし闘争を起こし、争いを起こし、論議を起こし、諍いを起こし、僧伽において問題を起こすような比丘たちが、整備の行き届かぬままにその住処へやって来るならば、比丘たちよ、その住処の比丘たちは、座席を設け、足を洗う水・足台・足拭きを用意し、出迎えて鉢と衣(cīvara)を受け取り、飲料水をもって労をねぎらうべきである。かれらが身をすすいだ後、界外(sīmā)に出て自恣を行い、自恣を行い終えてから、こう言うべきである――『我らはすでに自恣を行い終えました、友よ。尊者たちが善しと思われるままに、なさってください』と。」
副テーマ: wisdom,relationship,anger
導線タグ: 争い,対立,トラブル回避,人間関係,コミュニティ,柔軟な対応,賢い判断
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati anadhiṭṭhitena; nevassa hoti—“paccessan”ti, na panassa hoti—“na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro.
 彼が界(シーマー)の外に出ているとき、衣(チーヴァラ)への期待が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。期待なくして得ることがあり、期待をもってしては得られない。彼にはかくのごとき思いが生ずる——「ここでこの衣を作らせよう、戻ることはあるまい」と。彼はその衣を作らせる。かかる比丘のカティナ(功徳衣)の解除は、完成をもって終わりとなる。  カティナを展張した比丘が、何らかの用務によって、心に定めることなく去って行く。彼には「戻るであろう」という思いもなく、また「戻ることはあるまい」という思いもない。彼が界の外に出ているとき、衣への期待が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。期待なくして得ることがあり、期待をもってしては得られない。彼にはかくのごとき思いが生ずる——「この衣は作らせることもなく、戻ることもあるまい」と。かかる比丘のカティナの解除は、決意(サンニッターナ)をもって終わりとなる。
副テーマ: wisdom,attachment,craving,mindfulness
導線タグ: 期待外れ,執着を手放す,柔軟な判断,決断力,予定変更,こだわりを捨てる,状況への適応
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
adhammena vaggā. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammena vaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammena vaggehi.
法(ダンマ)に適った方法による、しかし少数による決議。 さて比丘たちよ、ここにある比丘が、僧伽(サンガ)によって訶責羯磨(かしゃくかつま)を課せられ、正しく振る舞い、毛を伏せ(ロマン・パーテーティ)、出離の道を歩み、訶責羯磨の解除を求めるとする。そこで比丘たちにこのような思いが生じるとする——「友よ、この比丘は僧伽によって訶責羯磨を課せられながら、正しく振る舞い、毛を伏せ、出離の道を歩み、訶責羯磨の解除を求めている。さあ、われらは彼の訶責羯磨を解除しよう」と。彼らは彼の訶責羯磨を解除する——これは法に適っているが、少数による決議である。 彼はその住処(アーヴァーサ)から別の住処へと赴く。そこでもまた比丘たちにこのような思いが生じる——「友よ、この比丘は、僧伽によって訶責羯磨を、法に適った方法によって少数の者どもにより解除されている。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規則,手続き,正当性,集団の決定,許し,やり直し,組織のルール
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
na titthiyaddhajo dhāretabbo, na titthiyā sevitabbā; bhikkhū sevitabbā, bhikkhusikkhāya sikkhitabbaṁ. Na pakatattena bhikkhunā saddhiṁ ekacchanne āvāse vatthabbaṁ, na ekacchanne anāvāse vatthabbaṁ, na ekacchanne āvāse vā anāvāse vā vatthabbaṁ, pakatattaṁ bhikkhuṁ disvā āsanā vuṭṭhātabbaṁ, na pakatatto bhikkhu āsādetabbo anto vā bahi vā. Na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo,
外道(titthiya)の旗幟(だっか)を掲げてはならない。外道に親しんではならない。比丘たちに親しむべきであり、比丘の学処(sikkhā)に従って学ぶべきである。 波羅夷(pakatatta)を犯した比丘とともに、一つ屋根の下の住処(āvāsa)に住んではならない。一つ屋根の下の非住処(anāvāsa)に住んではならない。一つ屋根の下の住処にも非住処にも住んではならない。波羅夷を犯した比丘を見たならば、座(āsana)より立ち上がるべきである。波羅夷を犯した比丘を、内においても外においても侵してはならない。波羅夷を犯した比丘のために布薩(uposatha)を停止してはならない。
副テーマ: wisdom,relationship,self
導線タグ: 規律,戒律,修行,共同体,所属,僧侶,生活規範
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So puna avedanāṭṭo hutvā yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti …pe… yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti …pe… yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu mānattāraho …pe… mānattaṁ caranto …pe…
彼がふたたび白状(発露)して、かつて疑念なく(ニッベーマティコ)隠していた諸々の罪過(āpatti)を、後に疑念なく隠さないとき、またかつて疑念をもって(ヴェーマティコ)隠さなかった諸々の罪過を、後に疑念なく隠すとき……(乃至)……またかつて疑念なく隠していた諸々の罪過を、後に疑念なく隠し、かつて疑念をもって隠さなかった諸々の罪過を、後に疑念なく隠さないとき……(乃至)……またかつて疑念なく隠していた諸々の罪過を、後に疑念なく隠し、かつて疑念をもって隠さなかった諸々の罪過を、後に疑念なく隠さないとき、——その比丘(bhikkhu)は根本に立ち戻らせられるべきである。隠された罪過のそれぞれに応じて、最初の罪過において合算した別住(パリヴァーサ、parivāsa)が与えられるべきである。 さて比丘たちよ、ここに摩那埵(マーナッタ、mānatta)を受けるべき比丘があり……(乃至)……摩那埵を行じつつあるとき……(乃至)……
副テーマ: wisdom,karma,self
導線タグ: 正直さ,隠し事,罪悪感,懺悔,誠実さ,自己開示,責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Atha kho visākhā migāramātā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, ghaṭakañca sammajjaniñca. Na, bhikkhave, katakaṁ paribhuñjitabbaṁ. Yo paribhuñjeyya, āpatti dukkaṭassa. Anujānāmi, bhikkhave, tisso pādaghaṁsaniyo— sakkharaṁ, kathalaṁ, samuddapheṇakan”ti. Atha kho visākhā migāramātā vidhūpanañca tālavaṇṭañca ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā vidhūpanañca tālavaṇṭañca, yaṁ mama assa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Paṭiggahesi bhagavā vidhūpanañca tālavaṇṭañca.
さて、ヴィサーカー・ミガーラマーターは、世尊によって法の教えによって示され、導かれ、励まされ、喜ばされて、座より立ち上がり、世尊を礼拝して右繞(うにょう)し、退去した。 そこで世尊は、この因縁をもって、この事柄をもとに法の教えを説かれ、比丘たちに告げられた。 「比丘たちよ、わたしは水甕(がめ)と箒(ほうき)とを許可する。比丘たちよ、鼻水のついたものを用いてはならない。用いる者は、悪作(あくさ)の罪を犯す。比丘たちよ、わたしは三種の足擦り石を許可する。すなわち、砂石(さきゃら)と、瓦礫(かたら)と、軽石(海の泡)とである。」 さて、ヴィサーカー・ミガーラマーターは、団扇(うちわ)と棕梠扇(たらのおうぎ)とを携えて、世尊のもとに近づき、近づいてから世尊を礼拝して、かたわらに座した。 「尊師よ、世尊よ、どうか団扇と棕梠扇とをお受け取りください。それが久しき時にわたって、わたしの利益と安楽とのためとなりますように。」 世尊は、団扇と棕梠扇とをお受け取りになった。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,食事
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Sace saddhivihārikassa diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti, upajjhāyena vivecetabbaṁ, vivecāpetabbaṁ, dhammakathā vāssa kātabbā. Sace saddhivihāriko garudhammaṁ ajjhāpanno hoti parivāsāraho, upajjhāyena ussukkaṁ kātabbaṁ— kinti nu kho saṅgho saddhivihārikassa parivāsaṁ dadeyyāti. Sace saddhivihāriko mūlāyapaṭikassanāraho hoti, upajjhāyena ussukkaṁ kātabbaṁ— kinti nu kho saṅgho saddhivihārikaṁ mūlāya paṭikasseyyāti. Sace saddhivihāriko mānattāraho hoti, upajjhāyena ussukkaṁ kātabbaṁ— kinti nu kho saṅgho saddhivihārikassa mānattaṁ dadeyyāti. Sace saddhivihāriko abbhānāraho hoti, upajjhāyena ussukkaṁ kātabbaṁ— kinti nu kho saṅgho saddhivihārikaṁ abbheyyāti. Sace saṅgho saddhivihārikassa kammaṁ kattukāmo hoti, tajjanīyaṁ vā niyassaṁ vā pabbājanīyaṁ vā paṭisāraṇīyaṁ vā ukkhepanīyaṁ vā, upajjhāyena ussukkaṁ kātabbaṁ—
もし同住弟子(サッディヴィハーリカ)に邪見が生じたならば、和尚(ウパッジャーヤ)はこれを諌め、翻意させ、あるいは法話(ダンマカター)をもって導かねばならない。もし同住弟子が重罪(ガルダンマ)を犯して別住(パリヴァーサ)に値するならば、和尚は尽力すべし――いかにして僧伽(サンガ)が同住弟子に別住を与えてくれるかと。もし同住弟子が本日治罰(ムーラーヤパティカッサナ)に値するならば、和尚は尽力すべし――いかにして僧伽が同住弟子を本日治罰に付してくれるかと。もし同住弟子が摩那埵(マーナッタ)に値するならば、和尚は尽力すべし――いかにして僧伽が同住弟子に摩那埵を与えてくれるかと。もし同住弟子が出罪(アッバーナ)に値するならば、和尚は尽力すべし――いかにして僧伽が同住弟子を出罪してくれるかと。もし僧伽が同住弟子に対して羯磨(カンマ)を行おうとするならば――それが呵責(タッジャニーヤ)であれ、依止(ニヤッサ)であれ、駆出(パッバージャニーヤ)であれ、悔謝(パティサーラニーヤ)であれ、挙罪(ウッケーパニーヤ)であれ――和尚は尽力すべし――
副テーマ: teaching
導線タグ: 許し
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧 vinaya 趣旨一致
Idha pana, bhikkhave, bhikkhuṁ tadahuposathe rājāno gaṇhanti …pe… bhikkhupaccatthikā gaṇhanti, te bhikkhupaccatthikā bhikkhūhi evamassu vacanīyā— ‘iṅgha tumhe āyasmanto imaṁ bhikkhuṁ muhuttaṁ muñcatha, yāvāyaṁ bhikkhu uposathaṁ karotī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ. No ce labhetha, te bhikkhupaccatthikā bhikkhūhi evamassu vacanīyā— ‘iṅgha tumhe āyasmanto muhuttaṁ ekamantaṁ hotha, yāvāyaṁ bhikkhu pārisuddhiṁ detī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ. No ce labhetha, te bhikkhupaccatthikā bhikkhūhi evamassu vacanīyā— ‘iṅgha tumhe āyasmanto imaṁ bhikkhuṁ muhuttaṁ nissīmaṁ netha, yāva saṅgho uposathaṁ karotī’ti. Evañcetaṁ labhetha, iccetaṁ kusalaṁ.
「比丘たちよ、ここにある布薩(ウポーサタ)の日に、比丘を王たちが捕らえることがあり……乃至……比丘の敵対者たちが捕らえることがある。そのとき、比丘の敵対者たちに対して、比丘たちはこのように言うべきである——『尊者たちよ、どうかこの比丘をしばらくの間解き放ちたまえ、この比丘が布薩を行じ終えるまでの間』と。もしそれが叶うならば、それはよきことである。もし叶わないならば、比丘の敵対者たちに対して、比丘たちはこのように言うべきである——『尊者たちよ、どうかしばらくの間、一方に退きたまえ、この比丘が清浄の告白(パーリスッディ)を与え終えるまでの間』と。もしそれが叶うならば、それはよきことである。もし叶わないならば、比丘の敵対者たちに対して、比丘たちはこのように言うべきである——『尊者たちよ、どうかこの比丘をしばらくの間、界(シーマー)の外へ連れ出したまえ、僧伽(サンガ)が布薩を行じ終えるまでの間』と。もしそれが叶うならば、それはよきことである。」
副テーマ: wisdom,compassion,relationship
導線タグ: 困難な状況,柔軟な対応,問題解決,コミュニティの絆,困難への知恵,交渉,仲間を守る
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati anadhiṭṭhitena; nevassa hoti—“paccessan”ti, na panassa hoti—“na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa taṁ cīvaraṁ kayiramānaṁ nassati. Tassa bhikkhuno nāsanantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati anadhiṭṭhitena; nevassa hoti—“paccessan”ti, na panassa hoti—“na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati.
カティナ衣(kathina)を受けた比丘(bhikkhu)が、何らかの用事によって、戻るとも戻らぬとも意を定めぬまま出立する。彼には「戻ってこよう」という念もなく、また「戻るまい」という念もない。その比丘が界外(sīmā)に出たとき、衣への期待(cīvarāsā)が生じる。彼はその衣への期待を抱きつつ過ごす。しかるに、期待せずして衣を得、期待しながらにして得ることができない。そこで彼にこのような思いが起こる――「ここでこの衣を作らせよう、もはや戻るまい」と。彼はその衣を作らせる。しかるに、その衣は作らせている最中に失われてしまう。この比丘にとって、カティナの撤収(kathinuddhāra)は衣の失われた時点においてなされる。 カティナ衣を受けた比丘が、何らかの用事によって、戻るとも戻らぬとも意を定めぬまま出立する。彼には「戻ってこよう」という念もなく、また「戻るまい」という念もない。その比丘が界外に出たとき、衣への期待が生じる。そこで彼にこのような思いが起こる――「ここでこの衣への期待を抱きつつ過ごそう、もはや戻るまい」と。彼はその衣への期待を抱きつつ過ごす。しかるに、その衣への期待は断ち切られてしまう。
副テーマ: wisdom,attachment,impermanence,craving
導線タグ: 期待外れ,手放す,執着,計画通りにいかない,柔軟性,諦め,適応
⚠ 出家者向けの文脈
← 前187188189190191192193次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ