🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,947
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 4,354
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Tehi uddissamāne pātimokkhe athaññe āvāsikā bhikkhū āgacchanti thokatarā. Uddiṭṭhaṁ suuddiṭṭhaṁ, avasesaṁ sotabbaṁ. Uddesakānaṁ āpatti dukkaṭassa. Idha pana, bhikkhave, aññatarasmiṁ āvāse tadahuposathe sambahulā āvāsikā bhikkhū sannipatanti cattāro vā atirekā vā. ‘atthaññe āvāsikā bhikkhū anāgatā’ti. Te ‘kappati nu kho amhākaṁ uposatho kātuṁ na nu kho kappatī’ti— vematikā uposathaṁ karonti, pātimokkhaṁ uddisanti. Tehi uddiṭṭhamatte pātimokkhe …pe… avuṭṭhitāya parisāya …pe… ekaccāya vuṭṭhitāya parisāya …pe…
彼らが波羅提木叉(パーティモッカ)を誦出している最中に、他の住処(アーヴァーサ)の比丘たちが、より少数ではあるが来着した〔場合〕。〔すでに〕誦出されたものは十分に誦出されたこととなり、残りは聴聞されねばならない。誦出を行った者たちには突吉羅(ドゥッカタ)の罪がある。
さて比丘たちよ、ここにある住処において、その布薩(ウポーサタ)の当日、多くの住処の比丘たちが四名あるいはそれ以上、集合する。〔そのとき彼らは〕「他にもまだ来ていない住処の比丘たちがいる」と〔知り〕、「はたしてわれらが布薩を行うことは許されるのであろうか、許されないのであろうか」と——疑念を抱きながら布薩を行い、波羅提木叉を誦出する。彼らによって波羅提木叉が誦出されたのみにて……乃至……集会(パリサー)が退席しないうちに……乃至……一部の者が退席した集会において……乃至……
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Ime pañca vārā saṅkhittā. 30. Tajjanīyakammapaṭippassaddhikathā Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena vaggā. Tatraṭṭho saṅgho vivadati— ‘adhammena vaggakammaṁ, adhammena samaggakammaṁ, dhammena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena samaggakammaṁ, akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti.
## 律蔵 チャンパー犍度 第百三十六段
これら五回の事例は要約して述べた。
### 三十 譴責羯磨(たじじゃにーやかんま)の解除に関する論議
さて比丘たちよ、ここにある比丘が、僧伽(さんが)によって譴責羯磨(tajjanīyakamma)を課せられたのち、正しく行動し、毛を伏せ(lomaṁ pāteti)、困難を乗り越え、譴責羯磨の解除(paṭippassaddhi)を求めるとする。
そのとき、もし比丘たちの心にこのような思いが生ずるならば――「友よ、この比丘は僧伽によって譴責羯磨を課せられたのち、正しく行動し、毛を伏せ、困難を乗り越え、譴責羯磨の解除を求めている。さあ、われらはこの者の譴責羯磨を解除しようではないか」と。
彼らはその者の譴責羯磨を解除する――法に背いて分裂した衆によって(adhammena vaggā)。
そこにおいて僧伽は諍いを生じ、こう言い争う――「法に背く分裂した衆による羯磨(adhammena vaggakamma)である」「法に背く和合した衆による羯磨(adhammena samaggakamma)である」「法に従う分裂した衆による羯磨(dhammena vaggakamma)である」「法に似たるものによる分裂した衆の羯磨(dhammapatirūpakena vaggakamma)である」「法に似たるものによる和合した衆の羯磨(dhammapatirūpakena samaggakamma)である」「なされていない羯磨である」「悪作(dukkaṭa)の羯磨である」「再び行われるべき羯磨である」と。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Desitāya adhammena, vaggenāpi tatheva ca; Acodetvā adhammena, vaggenāpi tatheva ca. Asāretvā adhammena, vaggenāpi tatheva ca; Anāropetvā adhammena, vaggenāpi tatheva ca. Kaṇhavāranayeneva, sukkavāraṁ vijāniyā;
法(ダンマ)に反する形で示されたならば、また和合を欠く(ヴァッガ)形で示されたならば、法に反する形で告発せず、和合を欠く形で告発せず。法に反する形で確認せず、和合を欠く形で確認せず。法に反する形で申し立てず、和合を欠く形で申し立てず。黒(カンハ)の手順によって、白(スッカ)の手順を知るべし。
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, adhammena vūpasammati sammukhāvinayapatirūpakena. Kaṇhapakkhanavakaṁ niṭṭhitaṁ. 1.2. Sukkapakkhanavaka Dhammavādī puggalo adhammavādiṁ puggalaṁ saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī puggalo adhammavādī sambahule saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī puggalo adhammavādiṁ saṅghaṁ saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti—
このように、その諍事(アディカラナ)が鎮まるとき、それは非法によって鎮まるのであり、現前毘尼(サンムカーヴィナヤ)に似て非なるものによって鎮まるのである。黒品の九事、了わりぬ。
**一・二 白品の九事**
法を説く者(ダンマヴァーディー)は、非法を説く者(アダンマヴァーディー)を一人説き諭し、よく納得させ、熟視させ、さらに熟視させ、示し、さらに示して、こう告げる——「これが法(ダンマ)であり、これが律(ヴィナヤ)であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを喜べ」と。このように、その諍事が鎮まるとき、それは法によって鎮まるのであり、現前毘尼によって鎮まるのである。
法を説く者は、非法を説く者である多数の者たちを説き諭し、よく納得させ、熟視させ、さらに熟視させ、示し、さらに示して、こう告げる——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを喜べ」と。このように、その諍事が鎮まるとき、それは法によって鎮まるのであり、現前毘尼によって鎮まるのである。
法を説く者は、非法を説く者である僧伽(サンガ)を説き諭し、よく納得させ、熟視させ、さらに熟視させ、示し、さらに示して——
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Āciṇṇaṁ tathāgatena āciṇṇaṁ tathāgatenāti dīpenti. Apaññattaṁ tathāgatena apaññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Paññattaṁ tathāgatena paññattaṁ tathāgatenāti dīpenti. Anāpattiṁ anāpattīti dīpenti. Āpattiṁ āpattīti dīpenti. Lahukaṁ āpattiṁ lahukā āpattīti dīpenti. Garukaṁ āpattiṁ garukā āpattīti dīpenti. Sāvasesaṁ āpattiṁ sāvasesā āpattīti dīpenti. Anavasesaṁ āpattiṁ anavasesā āpattīti dīpenti. Duṭṭhullaṁ āpattiṁ duṭṭhullā āpattīti dīpenti.
如来(にょらい)が行じたまいしことを、如来の行じたまいしことと明らかに示し、如来が行じたまわざりしことを、如来の行じたまわざりしこととして明らかに示す。如来が制定したまわざりしことを、如来の制定したまわざりしこととして明らかに示し、如来が制定したまいしことを、如来の制定したまいしこととして明らかに示す。犯戒(āpatti)にあらざることを犯戒にあらずと明らかに示し、犯戒をば犯戒と明らかに示す。軽き犯戒(lahukaāpatti)を軽き犯戒と明らかに示し、重き犯戒(garukāpatti)を重き犯戒と明らかに示す。残余ある犯戒(sāvasesāpatti)を残余ある犯戒と明らかに示し、残余なき犯戒(anavasesāpatti)を残余なき犯戒と明らかに示す。粗重なる犯戒(duṭṭhullāpatti)を粗重なる犯戒と明らかに示す。
⚠ 希死念慮の場面では使わない
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Tatra, bhikkhave, ye te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘adhammena vaggakamman’ti, ye ca te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti, ime tattha bhikkhū dhammavādino. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. Tatraṭṭho saṅgho vivadati—
「比丘たちよ、そこにおいて、『非法による分裂した僧団の羯磨(かつま)である』と述べた比丘たちも、また『なされていない羯磨であり、悪作(とが)の羯磨であり、再びなされるべき羯磨である』と述べた比丘たちも、これらの比丘たちこそ、そこにおいて法を語る者どもである。
さて比丘たちよ、ここに一人の比丘が、僧伽(さんが)によって呵責羯磨(かしゃくかつま)を課せられ、正しく振る舞い、毛を伏せ(ひたすら従順に身を低くし)、離脱の道を歩み、呵責羯磨の解除を請い求めているとする。そこで比丘たちにこのような思いが生じる——『友よ、この比丘は僧伽によって呵責羯磨を課せられ、正しく振る舞い、毛を伏せ、離脱の道を歩み、呵責羯磨の解除を請い求めている。さあ、われらは彼の呵責羯磨を解除しよう』と。彼らはその者の呵責羯磨を解除する——非法にして、和合した(僧団として)。そこにおいて僧伽は論争する——」
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Saṅgho ākaṅkhamāno ca, yassa tajjanīyaṁ kare. Bhaṇḍanaṁ bālo saṁsaṭṭho, adhisīle ajjhācāre; Atidiṭṭhivipannassa, saṅgho tajjanīyaṁ kare. Buddhadhammassa saṅghassa, avaṇṇaṁ yo ca bhāsati; Tiṇṇannampi ca bhikkhūnaṁ, saṅgho tajjaniyaṁ kare.
僧伽(サンガ)は、望むならば、その者に対して挙罪(こじょ)の羯磨(かつまま)を行うことができる。
愚かにして諍(あらそ)いを好み悪友と交わる者、
戒(かいごん)において過犯(かぼん)ある者、
見(けん)において著しく邪(よこしま)に堕した者——
これらの者に対して、僧伽は挙罪の羯磨を行うべし。
また、仏(ブッダ)・法(ダンマ)・僧(サンガ)の三宝を誹謗(ひぼう)する者に対しても、
僧伽は挙罪の羯磨を行うべし。
⚠ 初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī sambahulā adhammavādiṁ puggalaṁ saññāpenti nijjhāpenti pekkhenti anupekkhenti dassenti anudassenti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī sambahulā adhammavādī sambahule saññāpenti nijjhāpenti pekkhenti anupekkhenti dassenti anudassenti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī sambahulā adhammavādiṁ saṅghaṁ saññāpenti nijjhāpenti pekkhenti anupekkhenti dassenti anudassenti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti.
「これが法(ダンマ)であり、これが律(ヴィナヤ)であり、これが師の教えである。これを受け取りなさい、これを喜びなさい」と。
このようにしてその諍事(アディカラナ)は鎮まる。法によって鎮まり、現前毘尼(サンムカーヴィナヤ)によって鎮まるのである。
法を説く者(ダンマヴァーディー)たる多くの比丘たちが、法に背く言葉を説く者(アダンマヴァーディー)たる一人の人に対して、説き示し、納得させ、熟慮させ、さらに熟慮させ、明らかにし、さらに明らかにして——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取りなさい、これを喜びなさい」と。
このようにしてその諍事は鎮まる。法によって鎮まり、現前毘尼によって鎮まるのである。
法を説く者たる多くの比丘たちが、法に背く言葉を説く者たる多くの比丘たちに対して、説き示し、納得させ、熟慮させ、さらに熟慮させ、明らかにし、さらに明らかにして——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取りなさい、これを喜びなさい」と。
このようにしてその諍事は鎮まる。法によって鎮まり、現前毘尼によって鎮まるのである。
法を説く者たる多くの比丘たちが、法に背く言葉を説く僧伽(サンガ)に対して、説き示し、納得させ、熟慮させ、さらに熟慮させ、明らかにし、さらに明らかにして——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取りなさい、これを喜びなさい」と。
智慧
vinaya
趣旨一致
中
“Saccaṁ, bhagavā”ti …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “na, bhikkhave, kaṭṭhapādukā dhāretabbā. Yo dhāreyya, āpatti dukkaṭassā”ti. Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye. Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū— “bhagavatā kaṭṭhapādukā paṭikkhittā”ti—
「世尊よ、まことにそのとおりでございます」と……(中略)……〔世尊は〕叱責したもうて……(中略)……法にかなった教誡をなし、比丘たちに告げたもうた——「比丘たちよ、木製の履物(kaṭṭhapādukā)を着用してはならない。着用する者には、悪作(dukkaṭa)の罪を犯したことになるであろう」と。
そのとき世尊は、王舎城(Rājagaha)において思うままに住したもうてのち、バーラーナシー(Bārāṇasī)に向けて遊行の途に就きたもうた。次第に遊行しながら、バーラーナシーに到着したもうた。そこにおいて世尊は、バーラーナシーの仙人堕処(Isipatana)なる鹿野苑(Migadāya)に住したもうた。
さてそのとき、六群比丘(chabbaggiyā bhikkhū)たちは——「世尊によって木製の履物は禁じられた」と——
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
‘adhammena vaggakammaṁ, adhammena samaggakammaṁ, dhammena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena samaggakammaṁ, akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti. Tatra, bhikkhave, ye te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘adhammena samaggakamman’ti, ye ca te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti, ime tattha bhikkhū dhammavādino. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammena vaggā.
「非法(あほう)による分裂した羯磨(かつま)、非法による和合した羯磨、法による分裂した羯磨、法に似て非なるものによる分裂した羯磨、法に似て非なるものによる和合した羯磨、なされていない羯磨、悪作(あくさ)の羯磨、再びなされるべき羯磨」と。
比丘たちよ、そのうち、「非法による和合した羯磨である」と言った比丘たち、および「なされていない羯磨、悪作の羯磨、再びなされるべき羯磨である」と言った比丘たち、これらの比丘こそが、そこにおいて法(ダンマ)を説く者である。
さて比丘たちよ、ここにある比丘が、僧伽(サンガ)によって呵責羯磨(かしゃくかつま)を行われ、正しく振る舞い、従順となり、出離の道を歩み、呵責羯磨の解除を願い求めるとする。そこで比丘たちに次のような思いが起こる。「友よ、この比丘は僧伽によって呵責羯磨を行われ、正しく振る舞い、従順となり、出離の道を歩み、呵責羯磨の解除を願い求めている。さあ、われわれはこの者の呵責羯磨を解除しよう」と。彼らはその者の呵責羯磨を解除する――法によって分裂しながら。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī saṅgho adhammavādiṁ puggalaṁ saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī saṅgho adhammavādī sambahule saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayena. Dhammavādī saṅgho adhammavādiṁ saṅghaṁ saññāpeti nijjhāpeti pekkheti anupekkheti dasseti anudasseti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhāhi, imaṁ rocehī’ti. Evañcetaṁ adhikaraṇaṁ vūpasammati, dhammena vūpasammati sammukhāvinayenā”ti.
かくのごとく、この諍事(アディカラナ)は鎮息せられ、法によって鎮息せられ、現前毘尼(サンムカーヴィナヤ)によって鎮息せられる。法を説く僧伽(サンガ)は、法に背く一人の者を、諭し、納得させ、熟慮させ、重ねて熟慮させ、示し、重ねて示して、こう告げる——「これが法(ダンマ)であり、これが律(ヴィナヤ)であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを喜べ」と。かくのごとく、この諍事は鎮息せられ、法によって鎮息せられ、現前毘尼によって鎮息せられる。
法を説く僧伽は、法に背く複数の者たちを、諭し、納得させ、熟慮させ、重ねて熟慮させ、示し、重ねて示して、こう告げる——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを喜べ」と。かくのごとく、この諍事は鎮息せられ、法によって鎮息せられ、現前毘尼によって鎮息せられる。
法を説く僧伽は、法に背く一つの僧伽を、諭し、納得させ、熟慮させ、重ねて熟慮させ、示し、重ねて示して、こう告げる——「これが法であり、これが律であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを喜べ」と。かくのごとく、この諍事は鎮息せられ、法によって鎮息せられ、現前毘尼によって鎮息せられる。
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Byattāya bhikkhuniyā paṭibalāya saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, ayye, saṅgho. Ayaṁ itthannāmā itthannāmāya ayyāya upasampadāpekkhā. Parisuddhā antarāyikehi dhammehi, paripuṇṇassā pattacīvaraṁ. Itthannāmā saṅghaṁ upasampadaṁ yācati itthannāmāya ayyāya pavattiniyā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho itthannāmaṁ upasampādeyya itthannāmāya ayyāya pavattiniyā. Esā ñatti. Suṇātu me, ayye, saṅgho. Ayaṁ itthannāmā itthannāmāya ayyāya upasampadāpekkhā. Parisuddhā antarāyikehi dhammehi, paripuṇṇassā pattacīvaraṁ.
智慧ある比丘尼(びくに)にして、その任に堪うる者が、僧伽(サンガ)に告知すべし——
「諸々の聖女(あいや)よ、僧伽よ、我が言葉を聴きたまえ。この某甲(なにがし)なる者は、某甲なる聖女を和尚尼(おしょうに)として、具足戒(ぐそくかい)を受けんと望む者なり。かの者は障礙となる諸法(antarāyikā dhammā)より清浄にして、鉢と衣(えい)とは満ち具わっている。某甲なる者は、某甲なる聖女を依止師(pavattinī)として、僧伽に具足戒を請い求める。もし僧伽に適えるならば、僧伽は某甲なる者に、某甲なる聖女を依止師として具足戒を授けるがよい。これが告白(ñatti)である。
諸々の聖女よ、僧伽よ、我が言葉を聴きたまえ。この某甲なる者は、某甲なる聖女を和尚尼として、具足戒を受けんと望む者なり。かの者は障礙となる諸法より清浄にして、鉢と衣とは満ち具わっている。」
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Tatraṭṭho saṅgho vivadati— ‘adhammena vaggakammaṁ, adhammena samaggakammaṁ, dhammena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena samaggakammaṁ, akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti. Tatra, bhikkhave, ye te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘dhammena vaggakamman’ti ye ca te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti, ime tattha bhikkhū dhammavādino. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti—
そこにおいて僧伽(サンガ)は諍い論ずる――「非法(あほう)による分裂羯磨(かつま)か、非法による和合羯磨か、法による分裂羯磨か、法に似て非なるものによる分裂羯磨か、法に似て非なるものによる和合羯磨か、なされていない羯磨か、悪作(あくさ)の羯磨か、再びなされるべき羯磨か」と。
そこにおいて、比丘たちよ、「法による分裂羯磨である」と語る比丘たちと、「なされていない羯磨であり、悪作の羯磨であり、再びなされるべき羯磨である」と語る比丘たち、これらの比丘たちこそがそこにおいて法を語る者(ダンマヴァーディン)である。
さて、比丘たちよ、ここに一人の比丘が僧伽によって呵責羯磨(かしゃくかつま)を課せられ、正しく行じ、毛を伏せ(従順に振る舞い)、抜け出る道を歩み、呵責羯磨の解除(パティッパッサッディ)を求めるとする。そこで比丘たちにかくのごとき思いが生ずるならば――「この比丘は、友よ、僧伽によって呵責羯磨を課せられながら、正しく行じ、毛を伏せ、抜け出る道を歩み、呵責羯磨の解除を求めている。さあ、われらは彼の呵責羯磨を解除しよう」と。彼らはその呵責羯磨を解除する――
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Ovādasammatenāpi, na kare tajjanīkato. Nāpajje tañca āpattiṁ, tādisañca tato paraṁ; Kammañca kammike cāpi, na garahe tathāvidho. Uposathaṁ pavāraṇaṁ, pakatattassa naṭṭhape; Savacaniṁ anuvādo, okāso codanena ca.
叱責の羯磨(かつま)によって同意が得られた場合にも、それを脅迫として用いてはならない。その者をして同種の罪過を犯さしめてはならず、また爾後においても同様である。羯磨をも、その羯磨の当事者をも、かかる者は謗ってはならない。布薩(うぽさた)をも、自恣(パーリ語:pavāraṇā)をも、清浄の者(パーカタッタ)に対して廃せしめてはならない。勧告の言葉、随呵(ずいか)、挙罪の機会——これらもまた然りである。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Sukkapakkhanavakaṁ niṭṭhitaṁ. 2. Sativinaya Tena samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe. Tena kho pana samayena āyasmatā dabbena mallaputtena jātiyā sattavassena arahattaṁ sacchikataṁ hoti. Yaṁ kiñci sāvakena pattabbaṁ sabbaṁ tena anuppattaṁ hoti. Natthi cassa kiñci uttari karaṇīyaṁ, katassa vā paticayo. Atha kho āyasmato dabbassa mallaputtassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi— Kiṁ nu kho ahaṁ saṅghassa veyyāvaccaṁ kareyyan”ti. “yannūnāhaṁ saṅghassa senāsanañca paññapeyyaṁ bhattāni ca uddiseyyan”ti. Atha kho āyasmā dabbo mallaputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
白品九法(sukkapakkhanavakaṁ)の章、終わり。
## 二、憶念毘奈耶(sativinaya)
そのとき、世尊(bhagavā)は王舎城(rājagaha)の竹林(veḷuvana)、迦蘭陀鹿苑(kalandakanivāpa)に住しておられた。
そのころ、尊者ダッバ・マッラプッタ(dabbo mallaputto)は、生まれてより七歳にして阿羅漢果(arahatta)を証得していた。声聞(sāvaka)として到達すべきものはすべて、かれによってすでに到達されていた。これ以上なすべきことは何もなく、すでになしたことに付け加えるべきものも何もなかった。
あるとき、尊者ダッバ・マッラプッタが独処(rahogata)にあって静思(paṭisallīna)していると、その心にかくのごとき思惟(parivitakka)が起こった。
「いったい、わたしは僧伽(saṅgha)のためにいかなる奉仕(veyyāvacca)をなすべきであろうか」と。
「そうだ、わたしは僧伽のために臥坐処(senāsana)を整え、また食事(bhatta)の配当を取り計らおう」と。
そこで尊者ダッバ・マッラプッタは、夕暮れどき静思より出定し、世尊のもとへと赴いた。赴いて、世尊に礼拝し、かたわらに坐した。
智慧
vinaya
趣旨一致
中
“Siyā, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti. “Siyā pana, bhante, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti? “Siyā, upāli, saṅghabhedako na āpāyiko, na nerayiko, na kappaṭṭho, na atekiccho”ti. “Katamo pana, bhante, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho”ti? “Idhupāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti. Tasmiṁ adhammadiṭṭhi, bhede adhammadiṭṭhi, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya bhāvaṁ, anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti. Ayampi kho, upāli, saṅghabhedako āpāyiko, nerayiko, kappaṭṭho, atekiccho. Puna caparaṁ, upāli, bhikkhu adhammaṁ dhammoti dīpeti.
「ウパーリよ、僧伽を分裂させる者は、悪趣(āpāya)に堕ち、地獄(niraya)に生まれ、一劫(kappa)の間そこに留まり、救いがたい者となることがあろう」と。「しかし、尊師よ、僧伽を分裂させる者でありながら、悪趣に堕ちず、地獄に生まれず、一劫の間そこに留まらず、救いがたい者とならないこともありましょうか」と。「ウパーリよ、僧伽を分裂させる者でありながら、悪趣に堕ちず、地獄に生まれず、一劫の間そこに留まらず、救いがたい者とならないこともあろう」と。「では、尊師よ、いかなる僧伽を分裂させる者が、悪趣に堕ち、地獄に生まれ、一劫の間そこに留まり、救いがたい者となるのでありましょうか」と。「ウパーリよ、ここに一人の比丘がいて、非法(adhamma)を法(dhamma)であると説き示す。その非法の見解をもち、分裂においても非法の見解をもち、その見解を押し通し、その容認を押し通し、その好みを押し通し、その意向を押し通して、声高に唱え、票決(salākā)を取らせる——『これが法である、これが律(vinaya)である、これが師の教えである、これを受け取れ、これを是認せよ』と。ウパーリよ、このような僧伽を分裂させる者こそ、悪趣に堕ち、地獄に生まれ、一劫の間そこに留まり、救いがたい者となるのである。さらにまた、ウパーリよ、比丘が非法を法であると説き示す。
⚠ 希死念慮の場面では使わない,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Itthannāmā saṅghaṁ upasampadaṁ yācati itthannāmāya ayyāya pavattiniyā. Saṅgho itthannāmaṁ upasampādeti itthannāmāya ayyāya pavattiniyā. Yassā ayyāya khamati itthannāmāya upasampadā itthannāmāya ayyāya pavattiniyā, sā tuṇhassa; yassā nakkhamati, sā bhāseyya. Dutiyampi etamatthaṁ vadāmi …pe… tatiyampi etamatthaṁ vadāmi— suṇātu me, ayye, saṅgho. Ayaṁ itthannāmā itthannāmāya ayyāya upasampadāpekkhā. Parisuddhā antarāyikehi dhammehi, paripuṇṇassā pattacīvaraṁ. Itthannāmā saṅghaṁ upasampadaṁ yācati itthannāmāya ayyāya pavattiniyā.
「これこれの名の者(女性)は、これこれの名の尊者(アッヤー)を和尚尼(パワッティニー)として、僧伽に具足戒(ウパサンパダー)を請うております。僧伽は、これこれの名の尊者を和尚尼として、これこれの名の者に具足戒を授けんとしております。これこれの名の者に、これこれの名の尊者を和尚尼として具足戒を授けることを可とする尊者は、黙しておられますよう。可としない尊者は、述べられますよう。」
二度目もまた、この事柄を申します。……乃至……三度目もまた、この事柄を申します。
「聴け、尊者(アッヤー)よ、僧伽よ。このこれこれの名の者は、これこれの名の尊者のもとで具足戒を求めておる。障法(アンタラーイカ・ダンマー)より清浄にして、鉢と衣は具足している。これこれの名の者は、これこれの名の尊者を和尚尼として、僧伽に具足戒を請うておる。」
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
na ekaccena kesā chedāpetabbā; na ekaccassa parikammaṁ kātabbaṁ; na ekaccena parikammaṁ kārāpetabbaṁ; na ekaccassa veyyāvacco kātabbo; na ekaccena veyyāvacco kārāpetabbo; na ekaccassa pacchāsamaṇena hotabbaṁ; na ekacco pacchāsamaṇo ādātabbo; na ekaccassa piṇḍapāto nīharitabbo; na ekaccena piṇḍapāto nīharāpetabbo. Na ācariyaṁ anāpucchā gāmo pavisitabbo, na susānaṁ gantabbaṁ, na disā pakkamitabbā.
或る者のために髪を剃らせてはならない。或る者のために身の回りの世話をしてはならない。或る者に身の回りの世話をさせてはならない。或る者のために給仕(veyyāvacca)をしてはならない。或る者に給仕をさせてはならない。或る者の後侍者(pacchāsamaṇa)となってはならない。或る者を後侍者として伴ってはならない。或る者のために托鉢食(piṇḍapāta)を運び出してはならない。或る者に托鉢食を運び出させてはならない。師(ācariya)に告げずして村に入ってはならない。墓地(susāna)に赴いてはならない。〔師の許しなく〕他の地方へ立ち去ってはならない。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
“Tena hi, bhaṇe abhaya, jīvakaṁ vejjaṁ āṇāpehi; Atha kho abhayo rājakumāro jīvakaṁ komārabhaccaṁ āṇāpesi— “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco abhayassa rājakumārassa paṭissutvā nakhena bhesajjaṁ ādāya yena rājā māgadho seniyo bimbisāro tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā rājānaṁ māgadhaṁ seniyaṁ bimbisāraṁ etadavoca— “ābādhaṁ te, deva, passāmā”ti. Atha kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa bhagandalābādhaṁ ekeneva ālepena apakaḍḍhi. Atha kho rājā māgadho seniyo bimbisāro arogo samāno pañca itthisatāni sabbālaṅkāraṁ bhūsāpetvā omuñcāpetvā puñjaṁ kārāpetvā jīvakaṁ komārabhaccaṁ etadavoca— “etaṁ, bhaṇe jīvaka, pañcannaṁ itthisatānaṁ sabbālaṅkāraṁ tuyhaṁ hotū”ti. “Alaṁ, deva, adhikāraṁ me devo saratū”ti. “Tena hi, bhaṇe jīvaka, maṁ upaṭṭhaha, itthāgārañca, buddhappamukhañca bhikkhusaṅghan”ti. “Evaṁ, devā”ti kho jīvako komārabhacco rañño māgadhassa seniyassa bimbisārassa paccassosi.
「さらば、ジーヴァカ医師を呼んで参れ」
アバヤ王子はかくのごとく命じ、ジーヴァカ・コーマーラバッチャに召喚を伝えた。「承知いたしました」とジーヴァカ・コーマーラバッチャはアバヤ王子の命を奉じ、爪の先ほどの薬を携えて、マガダ国王セーニヤ・ビンビサーラのもとへと参上した。参上しておもむろに申し上げた。「大王よ、ご患部を拝見いたします」と。
かくてジーヴァカ・コーマーラバッチャは、マガダ国王セーニヤ・ビンビサーラの痔疾(bhagandalābādha)を、ただ一度の塗布によって癒し去った。
マガダ国王セーニヤ・ビンビサーラは、こうして御身健やかになられると、五百人の侍女たちにことごとく装飾を施して着飾らせ、その身につけた宝飾品をすべて外させて一山に積み重ね、ジーヴァカ・コーマーラバッチャに向かって仰せられた。「ジーヴァカよ、この五百人の侍女たちの一切の装飾品、すべてそなたに授けよう」と。
「おそれながら、大王よ、それには及びませぬ。ひとつ、御恩をお覚えおきくださいますよう」とジーヴァカは申し上げた。
「さらば、ジーヴァカよ、余に仕え、またこの後宮にも、そして仏陀(Buddha)を上首とする比丘僧伽(bhikkhusaṅgha)にも奉仕いたせ」と大王は仰せられた。
「謹んで承ります、大王よ」と、ジーヴァカ・コーマーラバッチャはマガダ国王セーニヤ・ビンビサーラの仰せをつつしんで奉じたのであった。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
dhammapatirūpakena vaggā. Tatraṭṭho saṅgho vivadati— ‘adhammena vaggakammaṁ, adhammena samaggakammaṁ, dhammena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena vaggakammaṁ, dhammapatirūpakena samaggakammaṁ, akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti. Tatra, bhikkhave, ye te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘dhammapatirūpakena vaggakamman’ti, ye ca te bhikkhū evamāhaṁsu— ‘akataṁ kammaṁ dukkaṭaṁ kammaṁ puna kātabbaṁ kamman’ti, ime tattha bhikkhū dhammavādino. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti.
法(ダンマ)に似て非なるものによって分裂した〔僧団〕。そこにおいて僧伽(サンガ)は論争する——「非法(アダンマ)による分裂羯磨(ヴァッガカンマ)か、非法による和合羯磨(サマッガカンマ)か、法による分裂羯磨か、法に似て非なるものによる分裂羯磨か、法に似て非なるものによる和合羯磨か、なされていない羯磨か、悪作(ドゥッカタ)の羯磨か、再びなされるべき羯磨か」と。そこにおいて、比丘たちよ、「法に似て非なるものによる分裂羯磨である」と説く比丘たち、および「なされていない羯磨であり、悪作の羯磨であり、再びなされるべき羯磨である」と説く比丘たち——これらの比丘こそ、そこにおいて法を語る者(ダンマヴァーディン)である。
またここに、比丘たちよ、ある比丘が、僧伽によって訶責羯磨(タッジャニーヤカンマ)を課されたにもかかわらず、正しく行じ、毛を伏し(謙遜し)、出離の道を歩み、訶責羯磨の解除を求めるとする。そこで比丘たちに次のような思いが生ずるならば——「この比丘は、友よ、僧伽によって訶責羯磨を課されながら、正しく行じ、毛を伏し、出離の道を歩み、訶責羯磨の解除を求めている。さあ、われらは彼の訶責羯磨を解除しよう」と。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)