🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます
💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
8,827
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 4,354
すべて
智慧 4354
老い 931
苦しみ 772
正念 695
怒り 356
執着 350
死 350
業・因果 346
幸せ 337
自己 244
人間関係 243
家族 234
不安 168
仕事 165
渇愛 147
慈悲 115
無常 111
孤独 45
空 43
感謝 23
vinaya 2606
中部経典 2117
長部経典 1357
相応部経典 1136
増支部経典 857
jataka 563
スッタニパータ 522
ダンマパダ(法句経) 426
テーラガーター 211
テーリーガーター 68
クッダカパータ 57
イティヴッタカ 54
ウダーナ 34
金剛経 5
維摩経 5
般若心経 4
法華経 4
涅槃経 2
AN 1
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato suṇāti—“ubbhataṁ kira tasmiṁ āvāse kathinan”ti. Tassa evaṁ hoti—“yato tasmiṁ āvāse ubbhataṁ kathinaṁ, idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato suṇāti—“ubbhataṁ kira tasmiṁ āvāse kathinan”ti. Tassa evaṁ hoti—“yato tasmiṁ āvāse ubbhataṁ kathinaṁ, idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissan”ti.
カティナ(功徳衣)が施与されたある比丘が、衣(こころ)を求めて「受け取りに行こう」と思い、〔住処を〕出発した。彼は界外(けいがい)に出たところで、「あの住処ではカティナがすでに撤収されたと聞く」という話を耳にした。そこで彼はこのように思った。「あの住処においてカティナが撤収されたのであれば、ここでこの衣への期待を果たすことにしよう」と。彼はその衣への期待を果たした。期待をもって得たならば〔カティナの功徳は残り〕、期待なくして得ないならば〔功徳は残らない〕。さらに彼はこのように思った。「ここでこの衣を仕立てよう、受け取りには行くまい」と。彼はその衣を仕立てた。この比丘にとってカティナの撤収は、〔仕立ての〕完成をもって終わる。
カティナが施与されたある比丘が、衣を求めて「受け取りに行こう」と思い、〔住処を〕出発した。彼は界外に出たところで、「あの住処ではカティナがすでに撤収されたと聞く」という話を耳にした。そこで彼はこのように思った。「あの住処においてカティナが撤収されたのであれば、ここでこの衣への期待を果たすことにしよう」と。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Handassa mayaṁ āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṁ karomā’ti. Te tassa āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṁ karonti— adhammena vaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammakato adhammena vaggehi. Handassa mayaṁ āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṁ karomā’ti. Te tassa āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammaṁ karonti— adhammena samaggā …pe… dhammena vaggā …
「さあ、この者に対し、罪過(āpatti)を懺悔せざるに対する挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)を行おう」と。かれらは、その者に対し、罪過を懺悔せざるに対する挙罪羯磨を行う――法に背き、不和合のままに(adhammena vaggā)。
その者は、その住処(āvāsa)を去り、別の住処へと赴く。そこにおいても、比丘たちにかくのごとき思いが生ずる。「この比丘は、僧伽(saṅgha)によって、罪過を懺悔せざるに対する挙罪羯磨を、法に背き不和合のままに行ぜられた者である。さあ、われらもまた、この者に対し、罪過を懺悔せざるに対する挙罪羯磨を行おう」と。かれらは、その者に対し、罪過を懺悔せざるに対する挙罪羯磨を行う――法に背き、和合して(adhammena samaggā)……乃至……法に従い、不和合のままに(dhammena vaggā)……
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Saṅgho channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ karoti— asambhogaṁ saṅghena. Yassāyasmato khamati channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyassa kammassa karaṇaṁ— asambhogaṁ saṅghena, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Kataṁ saṅghena channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ— asambhogaṁ saṅghena. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’ti. Āvāsaparamparañca, bhikkhave, saṁsatha— ‘channo bhikkhu saṅghena āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammakato—
僧伽(サンガ)は、チャンナ比丘が罪(āpatti)を悔過(かいか)しないことに対して、僧伽との不共住(asambhoga)を内容とする挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)を行う。
チャンナ比丘が罪を悔過しないことに対して、僧伽との不共住を内容とする挙罪羯磨を行うことを認める長老は黙していられよ。認めない者は発言せよ。
僧伽はチャンナ比丘に対し、罪を悔過しないことを理由として、僧伽との不共住を内容とする挙罪羯磨を行った。これは僧伽の意に適えるがゆえに、衆は黙せり。われはかくのごとくこれを保持する。
「比丘たちよ、次の住処(āvāsa)へと次々に伝え知らしめよ――チャンナ比丘は、罪を悔過しないことにより、僧伽によって挙罪羯磨に処せられたり」と。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe jānitvā chādesi tā āpattiyo pacchā jānitvā nacchādeti; yā āpattiyo pubbe ajānitvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā jānitvā chādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo jānāti, ekaccā āpattiyo na jānāti. Yā āpattiyo jānāti tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo na jānāti tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe jānitvā chādesi tā āpattiyo pacchā jānitvā chādeti; yā āpattiyo pubbe ajānitvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā jānitvā nacchādeti.
彼が還俗し、再び具足戒を受けた場合、以前に知りながら隠していた罪過(āpatti)を、後に知りながら隠さないならば、また以前に知らずして隠さなかった罪過を、後に知りながら隠すならば、その比丘(bhikkhu)は根本(mūla)に引き戻されるべきである。そして、隠した罪過に応じて、最初の罪過に合算した別住(parivāsa)が与えられるべきである。
さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯す場合がある。ある罪過は知り、ある罪過は知らない。知っている罪過はこれを隠し、知らない罪過はこれを隠さない。彼が還俗し、再び具足戒を受けた場合、以前に知りながら隠していた罪過を、後においても知りながら隠し続け、以前に知らずして隠さなかった罪過を、後に知ってもなお隠さないならば——。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti. “Taggha tvaṁ, āvuso vaḍḍha, accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yaṁ tvaṁ dabbaṁ mallaputtaṁ amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṁsesi. Yato ca kho tvaṁ, āvuso vaḍḍha, accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma. Vuḍḍhihesā, āvuso vaḍḍha, ariyassa vinaye yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti, āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatī”ti. Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, saṅgho vaḍḍhassa licchavissa pattaṁ ukkujjatu, sambhogaṁ saṅghena karotu. Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatassa upāsakassa patto ukkujjitabbo— na bhikkhūnaṁ alābhāya parisakkati, na bhikkhūnaṁ anatthāya parisakkati, na bhikkhūnaṁ avāsāya parisakkati, na bhikkhū akkosati paribhāsati, na bhikkhū bhikkhūhi bhedeti, na buddhassa avaṇṇaṁ bhāsati, na dhammassa avaṇṇaṁ bhāsati, na saṅghassa avaṇṇaṁ bhāsati. Evañca pana, bhikkhave, ukkujjitabbo. Tena, bhikkhave, vaḍḍhena licchavinā saṅghaṁ upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā bhikkhūnaṁ pāde vanditvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā evamassa vacanīyo—
「尊師よ、世尊はどうかこの私の過ちを過ちとして受け取り、将来の律儀のためにお許しくださいますように」と。
「ヴァッダよ、汝は確かに過ちを犯した。愚者のごとく、迷える者のごとく、善ならざる者のごとく振る舞い、根拠なき戒の破壊(sīlavipattiṁ)をもってダッバ・マッラプッタを誹謗したのである。しかしヴァッダよ、汝が過ちを過ちとして見て、法にかなった形でその過ちを正すならば、われわれはそれを受け取ろう。ヴァッダよ、これこそが聖者の律(ariyassa vinaye)における成長というものである。すなわち、過ちを過ちとして見て、法にかなった形でこれを正し、将来の律儀(saṁvara)へと至ることである」と。
そこで世尊は比丘たちに告げられた。
「それゆえ比丘たちよ、僧伽はリッチャヴィ族のヴァッダの鉢を伏せの状態から起こし、僧伽との共用を認めるべきである。比丘たちよ、八つの徳を具えた在家信者(upāsaka)の鉢は起こされるべきである。すなわち、比丘たちの利得を損ねようと動き回らないこと、比丘たちの不利益のために動き回らないこと、比丘たちの住処を奪おうと動き回らないこと、比丘たちを罵倒し侮辱しないこと、比丘たちを比丘たちの間で分裂させないこと、仏の誹謗を口にしないこと、法の誹謗を口にしないこと、僧伽の誹謗を口にしないこと。比丘たちよ、次のようにして鉢は起こされるべきである。すなわち比丘たちよ、リッチャヴィ族のヴァッダは僧伽のもとに赴き、上衣(uttarāsaṅga)を片肌に掛け、比丘たちの足に礼拝し、蹲踞(ukkuṭika)の姿勢で座し、合掌を捧げて、次のように言うべきである。——
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
āpattiyā appaṭikamme ukkhittako paṭijānāti … pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako paṭijānāti … paṇḍako paṭijānāti … theyyasaṁvāsako paṭijānāti … titthiyapakkantako paṭijānāti … tiracchānagato paṭijānāti … mātughātako paṭijānāti … pitughātako paṭijānāti … arahantaghātako paṭijānāti … bhikkhunidūsako paṭijānāti …
罪過(āpatti)を懺悔せざるがゆえに擯出(ukkhitta)されたる者として自ら名乗る者……邪見(pāpikā diṭṭhi)を捨てざるがゆえに擯出されたる者として自ら名乗る者……黄門(paṇḍaka)として自ら名乗る者……盗住者(theyyasaṁvāsaka)として自ら名乗る者……外道に去れる者(titthiyapakkantaka)として自ら名乗る者……畜生(tiracchānagata)として自ら名乗る者……母を殺せる者(mātughātaka)として自ら名乗る者……父を殺せる者(pitughātaka)として自ら名乗る者……阿羅漢(arahant)を殺せる者として自ら名乗る者……比丘尼(bhikkhunī)を汚せる者(dūsaka)として自ら名乗る者……
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
bhikkhussa sutvā parisaṅkasi, bhikkhuniyā sutvā parisaṅkasi, sikkhamānāya sutvā parisaṅkasi, sāmaṇerassa sutvā parisaṅkasi, sāmaṇeriyā sutvā parisaṅkasi, upāsakassa sutvā parisaṅkasi, upāsikāya sutvā parisaṅkasi, rājūnaṁ sutvā parisaṅkasi, rājamahāmattānaṁ sutvā parisaṅkasi, titthiyānaṁ sutvā parisaṅkasi, titthiyasāvakānaṁ sutvā parisaṅkasī’ti? ‘na kho ahaṁ, āvuso, imassa bhikkhuno parisaṅkāya pavāraṇaṁ ṭhapemi, api ca ahampi na jānāmi kena panāhaṁ imassa bhikkhuno pavāraṇaṁ ṭhapemī’ti. So ce, bhikkhave, codako bhikkhu anuyogena viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ cittaṁ na ārādheti, ananuvādo cudito bhikkhūti alaṁvacanāya. So ce, bhikkhave, codako bhikkhu anuyogena viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ cittaṁ ārādheti, sānuvādo cudito bhikkhūti alaṁvacanāya. So ce, bhikkhave, codako bhikkhu amūlakena pārājikena anuddhaṁsitaṁ paṭijānāti, saṅghādisesaṁ āropetvā saṅghena pavāretabbaṁ. So ce, bhikkhave, codako bhikkhu amūlakena saṅghādisesena anuddhaṁsitaṁ paṭijānāti, yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghena pavāretabbaṁ. So ce, bhikkhave, codako, bhikkhu amūlakena thullaccayena … pācittiyena … pāṭidesanīyena … dukkaṭena …
「比丘(びく)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、比丘尼(びくに)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、式叉摩那(しきしゃまな)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、沙弥(しゃみ)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、沙弥尼(しゃみに)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、優婆塞(うばそく)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、優婆夷(うばい)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、王たちの言葉を聞いて疑念を抱いたのか、王の大臣たちの言葉を聞いて疑念を抱いたのか、外道(げどう)の言葉を聞いて疑念を抱いたのか、外道の弟子たちの言葉を聞いて疑念を抱いたのか」と。
〔これに対して〕「友よ、わたしはこの比丘の自恣(じし・pavāraṇā)を、疑念のゆえに停止するのではない。ただ、いかなる理由によってこの比丘の自恣を停止すべきかを、わたし自身も知らないのである」と〔答えるならば〕。
比丘たちよ、もし告発者たる比丘が、問い糺(ただ)すことによって、智慧ある同梵行者(どうぼんぎょうしゃ)たちの心を満足させることができないならば、「告発された比丘には咎なし」と言うに足りる。比丘たちよ、もし告発者たる比丘が、問い糺すことによって、智慧ある同梵行者たちの心を満足させることができるならば、「告発された比丘には咎あり」と言うに足りる。
比丘たちよ、もし告発者たる比丘が、根拠なき波羅夷(はらい・pārājika)をもって〔他の比丘を〕誹謗したと認めるならば、〔僧伽(さんが)は〕僧残(そうざん・saṅghādisesa)の罪を挙げて、僧伽によって自恣を行わしむべきである。比丘たちよ、もし告発者たる比丘が、根拠なき僧残をもって〔他の比丘を〕誹謗したと認めるならば、〔僧伽は〕法にしたがって処置を行わ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato suṇāti—“ubbhataṁ kira tasmiṁ āvāse kathinan”ti. Tassa evaṁ hoti—“yato tasmiṁ āvāse ubbhataṁ kathinaṁ, idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa taṁ cīvaraṁ kayiramānaṁ nassati. Tassa bhikkhuno nāsanantiko kathinuddhāro.
その比丘は、その衣の望みをひたすら待ち求める。望みによりて得ることあり、望みなければ得ることなし。かくして彼の心にかく思う——「われはこの衣を仕立てることもなく、また受領することもあるまい」と。この比丘にとって、カティナ(功徳衣)の撤収(kathinuddhāra)は、決断の時をもって終わる。
カティナを張り受けた比丘が、「受領しよう」と思いて、衣の望みを抱きつつ〔住処を〕出発する。その比丘が結界(sīmā)の外に至りたる時、「かの住処にてカティナはすでに撤収されたり」との報を耳にする。かくして彼の心にかく思う——「かの住処においてカティナがすでに撤収されたるならば、われはここにてこの衣の望みを待ち求めよう」と。
かくしてその比丘は、その衣の望みをひたすら待ち求める。望みによりて得ることあり、望みなければ得ることなし。かくして彼の心にかく思う——「われはここにてこの衣を仕立てよう、受領することなく」と。その比丘は衣を仕立てる。しかるに、その仕立てられつつある衣が失われてしまう。この比丘にとって、カティナの撤収は、〔衣の〕滅失の時をもって終わる。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
dhammapatirūpakena vaggā … dhammapatirūpakena samaggā …pe…. Cakkaṁ kātabbaṁ. 15. Appaṭinissaggeukkhepanīyakammakathā Idha pana, bhikkhave, bhikkhu na icchati pāpikaṁ diṭṭhiṁ paṭinissajjituṁ. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu na icchati pāpikaṁ diṭṭhiṁ paṭinissajjituṁ. Handassa mayaṁ pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṁ karomā’ti. Te tassa pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṁ karonti— adhammena vaggā.
法に似て非なるもの(dhammapatirūpaka)によって分裂し……法に似て非なるものによって和合し……〔中略〕。羯磨(kamma)を行うべきである。
**一五 邪見を捨てざる者に対する挙罪羯磨について**
比丘たちよ、ここにある比丘が、悪しき見解(pāpikā diṭṭhi)を捨て去ることを欲しないとする。そこで諸々の比丘たちに、かくのごとき思いが起こる。
「友よ、この比丘は悪しき見解を捨て去ることを欲しない。さあ、我らはこの者に対し、悪しき見解を捨て去らぬことを理由として、挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)を行おうではないか」と。
かくして彼らは、その者の悪しき見解を捨て去らぬことに対して、挙罪羯磨を行う——すなわち、法に背いて(adhamma)、分裂して(vaggā)。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
asambhogaṁ saṅghenā’ti. 6.1. Adhammakammadvādasaka Tīhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ adhammakammañca hoti, avinayakammañca, duvūpasantañca. Asammukhā kataṁ hoti, appaṭipucchā kataṁ hoti, appaṭiññāya kataṁ hoti— Aparehipi, bhikkhave, tīhaṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ adhammakammañca hoti, avinayakammañca, duvūpasantañca. Anāpattiyā kataṁ hoti, adesanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, desitāya āpattiyā kataṁ hoti …pe… acodetvā kataṁ hoti, asāretvā kataṁ hoti, āpattiṁ anāropetvā kataṁ hoti …pe… asammukhā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… appaṭipucchā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… appaṭiññāya kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe…
## 律蔵 羯磨犍度 第百十八段
――僧伽との共住停止(asambhogaṁ saṅghena)について――
### 六・一 非法羯磨の十二種
比丘たちよ、三つの要素を具えたならば、罪過に対して懺悔(paṭikamma)を行わぬ者への挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)は、非法の羯磨(adhammakamma)であり、非律の羯磨(avinayakamma)であり、よく鎮静されざる羯磨となる。
すなわち、現前(sammukhā)においてなされざること、問いを発することなくしてなされたこと、承認を得ることなくしてなされたこと――これらがその三つである。
また比丘たちよ、さらに他の三つの要素を具えたならば、罪過に対して懺悔を行わぬ者への挙罪羯磨もまた、非法の羯磨であり、非律の羯磨であり、よく鎮静されざる羯磨となる。
すなわち、罪過のないところにおいてなされたこと、懺悔によって消えることのない罪過(adesanāgāminī āpatti)についてなされたこと、すでに懺悔された罪過についてなされたこと――〔乃至〕、訴えることなくしてなされたこと、問い糺すことなくしてなされたこと、罪科を確定することなくしてなされたこと――〔乃至〕、現前においてなされざること、非法によってなされたこと、分裂せる衆(vagga)によってなされたこと――〔乃至〕、問いを発することなくしてなされたこと、非法によってなされたこと、分裂せる衆によってなされたこと――〔乃至〕、承認を得ることなくしてなされたこと、非法によってなされたこと、分裂せる衆によってなされたこと――〔乃至〕。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧
vinaya
趣旨一致
中
So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo jānāti, ekaccā āpattiyo na jānāti. Yā āpattiyo jānāti tā āpattiyo chādeti, yā āpattiyo na jānāti tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe jānitvā chādesi tā āpattiyo pacchā jānitvā chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati.
その比丘(びく)は根本(こんぽん)に引き戻されなければならない。彼の罪過(ざいか)のうち、覆い隠されていたものに応じて、先の罪過(āpatti)と合算した別住(パリワーサ)が与えられなければならない。
さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(サンガーディセーサ)の罪過を犯したとする。ある罪過は知っており、ある罪過は知らない。知っている罪過は覆い隠し、知らない罪過は覆い隠さない。その者が還俗(げんぞく)ののち、再び具足戒(グソクカイ)を受けた場合、かつて知りながら覆い隠していた罪過を、後になって知り、そして覆い隠す。その比丘は根本に引き戻されなければならない。彼の罪過のうち、覆い隠されていたものに応じて、先の罪過と合算した別住(サモダーナ・パリワーサ)が与えられなければならない。
さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残の罪過を犯したとする。ある罪過は記憶しており、ある罪過は記憶していない。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
‘saṅghena me, bhante, patto nikkujjito, asambhogomhi saṅghena. Sohaṁ, bhante, sammā vattāmi, lomaṁ pātemi, netthāraṁ vattāmi, saṅghaṁ pattukkujjanaṁ yācāmī’ti. Dutiyampi yācitabbo. Tatiyampi yācitabbo. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅghena vaḍḍhassa licchavissa patto nikkujjito, asambhogo saṅghena. So sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, saṅghaṁ pattukkujjanaṁ yācati. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho vaḍḍhassa licchavissa pattaṁ ukkujjeyya, sambhogaṁ saṅghena kareyya. Esā ñatti.
「大徳よ、僧伽(サンガ)によって私の鉢(パッタ)は伏せられ、私は僧伽との共住(サンボーガ)を絶たれております。しかるに大徳よ、私はいま正しく行い、毛を伏せ、出離の道を歩んでおります。願わくば僧伽に対し、鉢を起こしていただくよう請い奉ります」と。
再び第二に請うべきである。さらに第三に請うべきである。
然して弁才ある有能な比丘によって、僧伽に告白(ñatti)がなされるべきである。
「大徳よ、僧伽よ、聴いてください。僧伽によって、ヴァッダ・リッチャヴィーの鉢は伏せられ、彼は僧伽との共住を絶たれておりました。しかるに彼はいま正しく行い、毛を伏せ、出離の道を歩み、僧伽に対して鉢を起こしていただくよう請い求めております。もし僧伽にとって時宜が至れば、僧伽はヴァッダ・リッチャヴィーの鉢を起こし、僧伽との共住をなさしめるべきであります。これが告白(ñatti)であります。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
dubbhāsitena anuddhaṁsitaṁ paṭijānāti, yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghena pavāretabbaṁ. So ce, bhikkhave, cudito bhikkhu pārājikaṁ ajjhāpannoti paṭijānāti, nāsetvā saṅghena pavāretabbaṁ. So ce, bhikkhave, cudito bhikkhu saṅghādisesaṁ ajjhāpannoti paṭijānāti, saṅghādisesaṁ āropetvā saṅghena pavāretabbaṁ. So ce, bhikkhave, cudito bhikkhu thullaccayaṁ … pācittiyaṁ … pāṭidesanīyaṁ … dukkaṭaṁ … dubbhāsitaṁ ajjhāpannoti paṭijānāti, yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghena pavāretabbaṁ. 23. Thullaccayavatthukādi Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya thullaccayaṁ ajjhāpanno hoti.
悪語(dubbhāsita)によって訴えられたと認めるならば、法に従って処罰を行ない、僧伽(saṅgha)によって自恣(pavāraṇā)を行なわしめるべきである。
比丘たちよ、もし訴えられた比丘が「波羅夷(pārājika)を犯した」と認めるならば、〔その比丘を〕僧団より追放したうえで、僧伽によって自恣を行なうべきである。比丘たちよ、もし訴えられた比丘が「僧伽婆尸沙(saṅghādisesa)を犯した」と認めるならば、僧伽婆尸沙の罪科を確定したうえで、僧伽によって自恣を行なうべきである。比丘たちよ、もし訴えられた比丘が「偸蘭遮(thullaccaya)を犯した」と認めるならば……「波逸提(pācittiya)を犯した」と認めるならば……「波羅提提舎尼(pāṭidesanīya)を犯した」と認めるならば……「突吉羅(dukkaṭa)を犯した」と認めるならば……「悪語(dubbhāsita)を犯した」と認めるならば、法に従って処罰を行ない、僧伽によって自恣を行なわしめるべきである。
**第二十三節 偸蘭遮の事例等**
さて比丘たちよ、ここにある比丘が、自恣の当日に偸蘭遮(thullaccaya)を犯している場合がある。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato suṇāti—“ubbhataṁ kira tasmiṁ āvāse kathinan”ti. Tassa evaṁ hoti—“yato tasmiṁ āvāse ubbhataṁ kathinaṁ, idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati. Tassa bhikkhuno āsāvacchediko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. So taṁ cīvaraṁ kāreti. So katacīvaro suṇāti—“ubbhataṁ kira tasmiṁ āvāse kathinan”ti. Tassa bhikkhuno savanantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti.
カティナ(功徳衣)を成就した比丘が、衣への期待をいだいて「衣を受け取るために戻ろう」と思い、出発する。彼は界外に出てから「あの住処においてカティナはすでに撤収されたとのことだ」と聞く。そこで彼はこのように思う。「あの住処においてカティナが撤収されたのであれば、ここでこの衣への期待をそのまま保ち続けよう。戻ることはしない」と。彼はその衣への期待を保ち続ける。そしてその衣への期待は断ち切られる。その比丘のカティナの撤収は、期待の断絶による撤収(āsāvacchedika kathinuddhāra)である。
カティナを成就した比丘が、衣への期待をいだいて「衣を受け取るために戻ろう」と思い、出発する。彼は界外に出てから、その衣への期待を保ち続ける。期待によって衣を得、期待のないところでは得ない。彼はその衣を仕立てる。衣を仕立て終えてから「あの住処においてカティナはすでに撤収されたとのことだ」と聞く。その比丘のカティナの撤収は、聞知による撤収(savanantika kathinuddhāra)である。
カティナを成就した比丘が、衣への期待をいだいて「衣を受け取るために戻ろう」と思い、出発する。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammakato adhammena vaggehi. Handassa mayaṁ pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṁ karomā’ti. Te tassa pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhepanīyakammaṁ karonti— adhammena samaggā …pe… dhammena vaggā … dhammapatirūpakena vaggā … dhammapatirūpakena samaggā …pe…. Cakkaṁ kātabbaṁ.
彼はその住処を離れ、別の住処へと赴く。そこにおいても、比丘たちにかくのごとき思いが起こる——「友よ、この比丘は、僧伽(サンガ)によって、邪見(パーピカー・ディッティ)を捨てないことを理由に、挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)を非法によって和合して課せられた者である。さあ、我々もまた彼に対して、邪見を捨てないことを理由に、挙罪羯磨を課すとしよう」と。彼らは彼に対して、邪見を捨てないことを理由に、挙罪羯磨を課す——非法にして和合して……(乃至)……法にして不和合して……法に似て不和合して……法に似て和合して……(乃至)。〔これらについて〕輪(チャッカ)を作すべし。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
anāpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… adesanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… desitāya āpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… acodetvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… asāretvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… āpattiṁ anāropetvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti— Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakamme adhammakammadvādasakaṁ niṭṭhitaṁ. 6.2. Dhammakammadvādasaka Tīhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ dhammakammañca hoti, vinayakammañca, suvūpasantañca. Sammukhā kataṁ hoti, paṭipucchā kataṁ hoti, paṭiññāya kataṁ hoti—
〔罪科なき場合に行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告白に至るべき罪科(アーデーサナーガーミニー・アーパッティ)において行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告白済みの罪科(デーシター・アーパッティ)において行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告発せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……喚起せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……罪科を確定せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ〕——
罪科に対する懺悔なき場合における挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)に関する、非法羯磨十二句(アダンマカンマ・ドゥワーダサカ)、ここに終わる。
---
**6.2 法羯磨十二句(ダンマカンマ・ドゥワーダサカ)**
比丘たちよ、三つの要素(アンガ)を具えた場合、罪科に対する懺悔なき場合における挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)は、法に適った羯磨(ダンマカンマ)となり、律に適った羯磨(ヴィナヤカンマ)となり、よく鎮静されたものとなる。すなわち——
現前において行われ、尋問して行われ、自認に基づいて行われ——
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti;
彼が記憶している罪過(āpatti)は隠蔽し、記憶していない罪過は隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、かつて記憶して隠蔽した罪過を、後になって記憶して隠蔽しないとき、その比丘(bhikkhu)は根本(mūla)に引き戻されなければならない。そして、隠蔽された罪過の数に応じ、最初の罪過に合算した別住(parivāsa)が与えられなければならない。
さて、比丘たちよ、ここに、別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯すことがある。ある罪過は記憶し、ある罪過は記憶しない。記憶している罪過は隠蔽し、記憶していない罪過は隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒を受けた場合、かつて記憶して隠蔽した罪過を、後になって記憶して隠蔽しないとき、
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅghena vaḍḍhassa licchavissa patto nikkujjito, asambhogo saṅghena. So sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, saṅghaṁ pattukkujjanaṁ yācati. Saṅgho vaḍḍhassa licchavissa pattaṁ ukkujjati, sambhogaṁ saṅghena karoti. Yassāyasmato khamati vaḍḍhassa licchavissa pattassa ukkujjanā, sambhogaṁ saṅghena karaṇaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Ukkujjito saṅghena vaḍḍhassa licchavissa patto, sambhogo saṅghena. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Atha kho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bhaggā tena cārikaṁ pakkāmi.
「大徳(おんみ)よ、僧伽(さんが)よ、聴いてください。僧伽はヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢(はち)を伏せ、僧伽との交わりを断じておりました。しかるに彼は正しく振る舞い、毛を伏せ(謙順の意を示し)、解脱の道を歩み、僧伽に対して鉢を起こすこと(うっくじゅ)を願い求めております。僧伽はヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢を起こし、僧伽との交わりを回復させます。ヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢を起こし、僧伽との交わりを回復させることを、もし認め容れる長老方はおられれば、黙していてください。もし認め容れられない方がおられれば、語ってください。僧伽によって、ヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢は起こされ、僧伽との交わりが回復されました。僧伽はこれを容認しました。ゆえに黙しております。このことをわたしはかく保持いたします。」
かくして世尊(ブッダ)は、ヴェーサーリーに思うがままにご逗留になった後、バッガ国へと遊行(ゆぎょう)の途につかれた。
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
evameva tassa purisassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi— “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho so puriso diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya— ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti— evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. Atha kho bhagavā taṁ purisaṁ etadavoca—
まさにそのように、その人物には、その座において、塵を離れ垢を離れた法眼(ダンマチャック)が生じた——「およそ生起する性質のものは、すべて滅する性質のものである」と。
そのとき、その人物は、法を見た者、法を得た者、法を知った者、法に深く入った者となり、疑惑を渡り越え、惑いを離れ、無畏(ヴェーサーラッジャ)を得て、師の教えにおいて他に依らぬ者となって、世尊にこのように申し上げた。
「尊とし、尊とし、世尊よ。世尊よ、たとえば、倒れたものを起こし、覆われたものを開き、迷える者に道を示し、暗闇の中に油の灯火を掲げて『眼ある者は形あるものを見るであろう』とするように、まさにそのように、世尊によって、さまざまな方法をもって法が説き示されました。世尊よ、わたくしはここに、世尊を帰依処(サラナ)とし奉ります。法をも、比丘の僧伽をも。世尊よ、今日よりいのちある限り帰依処に赴いた在家信者(ウパーサカ)として、世尊はわたくしをお認めください」と。
そのとき、世尊はその人物にこのように仰せになった——
⚠ 出家者向けの文脈
智慧
vinaya
趣旨一致
中
Pārisuddhihārakassa anāpatti. Pārisuddhihārako ce, bhikkhave, dinnāya pārisuddhiyā saṅghappatto sañcicca na āroceti, āhaṭā hoti pārisuddhi. Pārisuddhihārakassa āpatti dukkaṭassā”ti. 21. Chandadānakathā Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “sannipatatha, bhikkhave, saṅgho kammaṁ karissatī”ti. Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca— “atthi, bhante, bhikkhu gilāno, so anāgato”ti. “Anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā chandaṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbo.
清浄告知者(パーリスッディハーラカ)には罪を犯したことにはならない。「比丘たちよ、もし清浄告知者が、託された清浄(パーリスッディ)を僧伽(サンガ)に届けながら、故意にそれを告げなかった場合、清浄は運ばれたものとみなされる。しかし、清浄告知者には突吉羅(ドゥッカタ)の罪が生じる」と。
**第二十一節 欲(チャンダ)を授けることについて**
そのとき、世尊は比丘たちに告げられた。
「比丘たちよ、集まれ。僧伽は羯磨(カンマ)を行うであろう」
このように仰せになったとき、ある比丘が世尊に申し上げた。
「尊師よ、病める比丘がおります。その者はいまだ参集しておりません」
「比丘たちよ、病める比丘が欲(チャンダ)を授けることを許可する。比丘たちよ、欲はこのようにして授けられるべきである。
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)