🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,440
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 4,354
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
vinaya 2606 中部経典 2117 長部経典 1357 相応部経典 1136 増支部経典 857 jataka 563 スッタニパータ 522 ダンマパダ(法句経) 426 テーラガーター 211 テーリーガーター 68 クッダカパータ 57 イティヴッタカ 54 ウダーナ 34 金剛経 5 維摩経 5 般若心経 4 法華経 4 涅槃経 2 AN 1
智慧 vinaya 趣旨一致
Ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū saṅghādisesadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū thullaccayadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya thullaccayaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pācittiyadiṭṭhino honti …pe… ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pāṭidesanīyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dukkaṭadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū thullaccayadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo—
或る比丘たちは重罪(thullaccaya)を見ており、或る比丘たちは僧残(saṅghādisesa)を見ている。比丘たちよ、かの比丘を、重罪を見るそれらの比丘たちが、傍らに連れ出し、法に従って懺悔せしめ、そして僧伽(saṅgha)に近づいて、次のように告げるべきである――「友よ、かの比丘が犯した罪は、すでに法に従って懺悔されました。もし僧伽の機が熟したならば、僧伽は自恣(pavāraṇā)を行ずべきであります」と。 さてまた、比丘たちよ、ここに或る比丘が、その日の自恣において重罪を犯している場合がある。或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは波逸提(pācittiya)を見ている……乃至……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは波羅提提舎尼(pāṭidesanīya)を見ている……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは突吉羅(dukkaṭa)を見ている……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは悪語(dubbhāsita)を見ている。比丘たちよ、かの比丘を、重罪を見るそれらの比丘たちが、傍らに連れ出し、法に従って懺悔せしめ、そして僧伽に近づいて、次のように告げるべきである――
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,争い,意見の相違,集団の調和,問題解決,責任,許し
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa bahisīmagatassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati. Tassa bhikkhuno āsāvacchediko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. So taṁ cīvaraṁ kāreti. So katacīvaro “paccessaṁ paccessan”ti—bahiddhā kathinuddhāraṁ vītināmeti. Tassa bhikkhuno sīmātikkantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati.
 かの比丘が界外(けがい)に至りて、かくの如く思念す——「ここにてこの衣への期待(āsā)を抱きつつ帰らん、さもなくば帰らじ」と。かれはその衣への期待を抱き続ける。しかるにその衣への期待が断ち切られる。この比丘にとって、カティナ(功徳衣)の撤収は期待の断絶によるものである。  功徳衣の恩恵を受けた比丘が、「帰らん」との思いをもって衣への期待をいだきつつ〔界外へ〕出立する。かれは界外に至りてその衣への期待を抱き続ける。期待をもって〔衣を〕得、期待なくしては得ず。かれはその衣を作らしむ。かれは衣を作り終えて、「帰らん、帰らん」と思いつつ、界外にてカティナの撤収の時を過ごす。この比丘にとって、カティナの撤収は界を越えたことによるもの(sīmātikkantika)である。  功徳衣の恩恵を受けた比丘が、「帰らん」との思いをもって衣への期待をいだきつつ〔界外へ〕出立する。かれは界外に至りてその衣への期待を抱き続ける。期待をもって〔衣を〕得、期待なくしては得ず。
副テーマ: attachment,craving,impermanence,wisdom
導線タグ: 期待外れ,執着,手放す,こだわり,思い通りにならない,欲求不満,柔軟性
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
16. Tajjanīyakammapaṭippassaddhikathā Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena vaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena vaggehi.
## 譴責羯磨(たじゃにーやかんま)の解除について 十六、譴責羯磨解除の論 比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、僧伽(さんが)によって譴責羯磨(たじゃにーやかんま)を課せられ、正しく行いを修め、従順に身を低くし、その道を歩み、譴責羯磨の解除を願い求めるとする。 そのとき、もし比丘たちの間に次のような思いが生じたとする。 「友らよ、この比丘は、僧伽によって譴責羯磨を課せられ、正しく行いを修め、従順に身を低くし、その道を歩み、譴責羯磨の解除を願い求めている。さあ、われらはこの者の譴責羯磨を解除しようではないか」と。 そして彼らは、その者の譴責羯磨を解除する——しかし、それは法に背いた、不和合の衆(ばつ)によるものである。 その者は、その住処(じゅうしょ)を去り、別の住処へと赴く。そこでもまた、比丘たちの間に次のような思いが生じる。 「友らよ、この比丘の譴責羯磨は、法に背いた不和合の衆によって解除されたものである」と。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 規則違反,手続きの不備,組織の秩序,正当性,集団の意思決定,責任,コンプライアンス
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Aparehipi, bhikkhave, tīhaṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ dhammakammañca hoti, vinayakammañca, suvūpasantañca. Āpattiyā kataṁ hoti, desanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, adesitāya āpattiyā kataṁ hoti …pe… codetvā kataṁ hoti, sāretvā kataṁ hoti, āpattiṁ āropetvā kataṁ hoti …pe… sammukhā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… paṭipucchā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… paṭiññāya kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… desanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… adesitāya āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… codetvā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe…
# 律蔵 羯磨犍度 第百二十段 また、比丘たちよ、さらに他の三つの要件(aṅga)を具えたるとき、罪(āpatti)に対して悔改めをなさざる者への挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)は、法(dhamma)にかなう羯磨(kamma)となり、律(vinaya)にかなう羯磨となり、かつよく静息せるものとなる。 すなわち、罪に基づきてなされたるものであること、懺悔(desanā)に導く罪に基づきてなされたるものであること、未懺悔の罪に基づきてなされたるものであること……。 弾劾(codanā)をなしたうえでなされたるものであること、確認(sāraṇā)をなしたうえでなされたるものであること、罪を認定(āropana)したうえでなされたるものであること……。 面前(sammukha)においてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合(samagga)してなされたるものであること……。 問い返し(paṭipucchā)をなしたうえでなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 自認(paṭiññā)に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 懺悔に導く罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 未懺悔の罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 弾劾をなしたうえでなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。
副テーマ: wisdom,self
導線タグ: 規律,手続き,公正さ,責任,懺悔,コミュニティ,ルール遵守
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧 vinaya 趣旨一致
yā āpattiyo pubbe assaritvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti; yā āpattiyo pubbe assaritvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo.
以前に覚えていながら隠していなかった罪過(āpatti)を、後になって思い出して隠すならば、その比丘は根本(mūla)に引き戻されなければならない。そして、隠した罪過の数に応じて、最初の罪過に合算した別住(parivāsa)が与えられなければならない。 さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その間に多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯したとする。ある罪過は覚えており、ある罪過は覚えていない。覚えている罪過は隠し、覚えていない罪過は隠さない。その者が還俗し、再び具足戒(upasampadā)を受けた後、以前に覚えて隠していた罪過を、後になっても覚えて隠し、以前に覚えていなかったために隠さなかった罪過を、後になって思い出してもなお隠さないならば、その比丘は根本に引き戻されなければならない。
副テーマ: wisdom,karma,self
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,規律,誠実さ,自己責任,やり直し
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“mā kho tvaṁ, āvuso, iminā maggena gaccha, iminā maggena gacchāhī”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te dve purisā— “kiṁ nu kho so eko puriso cirena āgacchatī”ti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi …pe… aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe… upāsake no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti. Atha kho bhagavā te purise etadavoca—
「友よ、その道を行ってはならない。こちらの道を行きなさい」と言って、別の道へと送り出した。 さて、その二人の男は——「あの一人の男は、なぜこんなに遅いのだろうか」と——迎えに行きながら、ある木の根元に座しておられる世尊を見かけた。見て、世尊のもとへ近づいた。近づいて、世尊を礼拝し、かたわらに座った。彼らに世尊は次第の法話(アヌプッビー・カター)を説かれた……乃至……師の教えについて他に依るところなき者となり、世尊にこのように申し上げた——「素晴らしゅうございます、世尊よ……乃至……今日より命ある限り帰依所に赴ける者として、世尊は私どもを在家信者(ウパーサカ)としてお認めください」と。 そこで世尊は、その二人の男にこのように仰せられた——
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,決断,別れ,食事,依存,罪悪感,喪失
智慧 vinaya 趣旨一致
‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya pācittiyaṁ ajjhāpanno hoti …pe… pāṭidesanīyaṁ ajjhāpanno hoti … dukkaṭaṁ ajjhāpanno hoti … dubbhāsitaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū saṅghādisesadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti.
「その比丘(びく)が犯した罪過(āpatti)は、すでに法(dhamma)に従って懺悔(paṭikamma)されている。もし僧伽(saṅgha)の時節が熟しているならば、僧伽は自恣(pavāraṇā)を行うべきである」と。 しかるに比丘たちよ、ここにある比丘が、その自恣の当日において波逸提(pācittiya)を犯している場合、あるいは波羅提提舎尼(pāṭidesanīya)を犯している場合、あるいは突吉羅(dukkaṭa)を犯している場合、あるいは悪説(dubbhāsita)を犯している場合がある。あるいは一部の比丘たちはこれを悪説の罪と見なし、また一部の比丘たちはこれを僧伽婆尸沙(saṅghādisesa)の罪と見なすことがある。比丘たちよ、悪説の罪と見なす比丘たちは、その比丘を一方に呼び寄せて、法に従って処置を行わしめたのち、僧伽のもとに参じて、次のように告げるべきである——「その比丘が犯した罪過は、すでに法に従って懺悔されている。もし僧伽の時節が熟しているならば、僧伽は自恣を行うべきである」と。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,コミュニティ,過ちの償い,許し,和解,集団の調和,手続き
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So taṁ cīvaraṁ kāreti. So katacīvaro “paccessaṁ paccessan”ti—sambhuṇāti kathinuddhāraṁ. Tassa bhikkhuno saha bhikkhūhi kathinuddhāro. Āsādoḷasakaṁ niṭṭhitaṁ. 11. Karaṇīyadoḷasaka Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti.
その比丘は衣(ころも)を作らせる。衣を作り終えて、「後に受け取ろう、後に受け取ろう」と思いながら、迦絺那(かちな)衣の撤収を待ち受ける。その比丘については、比丘たちとともに迦絺那衣の撤収となる。 「待機の十二事」は以上で終わる。 **十一、用務の十二事** 迦絺那衣を展張した精舎の比丘が、何らかの用務があって出発する。その比丘が界外(けいがい)に赴いたとき、衣への期待が生じる。彼はその衣への期待を持ち続ける。期待なくして衣を得るも、期待をもっては得ない。彼はかくのごとく思う――「ここでこの衣を作らせよう、後には受け取るまい」と。そこで彼はその衣を作らせる。
副テーマ: wisdom,attachment,impermanence,mindfulness
導線タグ: 執着を手放す,柔軟な対応,計画の変更,期待通りにならない,状況への適応,こだわりを捨てる,物事の受け入れ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena samaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati.
「さあ、この者の譴責羯磨(たじじゃにーやかんま)を解除しよう」と。かれらはその者の譴責羯磨を解除する——非法(あひゃんま)にして和合して。かれはその住処からも別の住処へと赴く。そこでもまた比丘たちにこのような思いが起こる——「友よ、この比丘の譴責羯磨は、僧伽(さんがー)によって、非法にして和合せる者たちにより解除されたのだ。さあ、われらもこの者の譴責羯磨を解除しよう」と。かれらはその者の譴責羯磨を解除する——正法(だんまー)にして分裂して。かれはその住処からも別の住処へと赴く。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 手続き,正当性,組織のルール,集団の決定,不正,規律,責任
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko.
彼の罪過(āpatti)が隠匿されていた期間に応じて、最初の罪過に合わせた合算別住(samodhānaparivāsa)が与えられるべきである。 さて比丘たちよ、ここに別住(parivāsa)を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯したとする。ある罪過については記憶しており、ある罪過については記憶していない。記憶している罪過については隠蔽し、記憶していない罪過については隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、以前に記憶して隠蔽した罪過を後になって記憶して隠蔽したならば、その比丘は本起(mūla)に引き戻されるべきである。そして彼の罪過が隠匿されていた期間に応じて、最初の罪過に合わせた合算別住が与えられるべきである。 さて比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残の罪過を犯したとする。ある罪過については疑念なく、ある罪過については疑念(vematika)を抱いている。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,過ち,懺悔,正直さ,責任,やり直し,誠実さ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“mā kho tumhe, āvuso, iminā maggena gacchittha, iminā maggena gacchathā”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te cattāro purisā …pe… atha kho te aṭṭha purisā …pe… atha kho te soḷasa purisā— kiṁ nu kho te aṭṭha purisā cirena āgacchantīti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe…
「友よ、その道を行ってはなりません。こちらの道をお行きなさい」と言って、別の道へと向かわせた。さて、かの四人の男たちは……(中略)……かの八人の男たちは……(中略)……かの十六人の男たちは――あの八人の男たちはなぜ遅くなっているのだろうかと――反対の道を歩んでいて、ある木の根元に座しておられる世尊を見かけた。見かけると、世尊のもとへと近づき、近づいて世尊を礼拝し、一方の側に座った。かれらに対して世尊は、順を追って法を説かれた。すなわち――師の教えに関して他に依ることなく(aparappaccayā)、みずからの智慧によって〔信を得た者として〕世尊にこのように申し上げた――「素晴らしゅうございます、尊師よ……(中略)……
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,決断,食事,依存,罪悪感
智慧 vinaya 趣旨一致
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya dubbhāsitaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti …pe… ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pācittiyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pāṭidesanīyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dukkaṭadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. 24. Vatthuṭhapanādi Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya saṅghamajjhe udāhareyya—
「比丘たちよ、ここに或る比丘が、その日の自恣(パヴァーラナー)において悪語(ドゥッバーシタ)の罪を犯せる場合がある。ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは偸蘭遮(トゥッラッチャヤ)罪と見なす……乃至……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは波逸提(パーチッティヤ)罪と見なす……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは波羅提提舎尼(パーティデーサニーヤ)罪と見なす……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは突吉羅(ドゥッカタ)罪と見なす。 比丘たちよ、悪語罪と見なす比丘たちは、その比丘を一方に連れ出し、法(ダンマ)に従って処置した後、僧伽のもとに赴いて次のように告げるべきである――『友よ、かの比丘が犯した罪は、すでに法に従って懺悔(パティカタ)せられました。もし僧伽(サンガ)の時宜が整っておるならば、僧伽は自恣を行うがよいでしょう』と。 二四 事項の確定等について 比丘たちよ、さらにここに或る比丘が、その日の自恣において、僧伽の中に於いて発言する場合がある――」
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,集団のルール,過ちへの対処,和解,コミュニティ,公正さ,責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti.
その比丘にとって、衣への期待の終わりをもって衣功徳衣(カティナ)の解除となる。 衣功徳衣を展張した僧団に属する比丘が、何らかの用件によって〔界の外へ〕出発する。その比丘が界(シーマー)の外に至ったとき、衣への期待(チーヴァラーサー)が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。しかるに、期待なくして〔衣を〕得、期待をもっては得ない。そこで彼はかく思う——「この衣を作ることもなく、また受用することもあるまい」と。この比丘にとっては、〔衣への〕期待の決断の終わりをもって衣功徳衣の解除となる。 衣功徳衣を展張した僧団に属する比丘が、何らかの用件によって〔界の外へ〕出発する。その比丘が界の外に至ったとき、衣への期待が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。しかるに、期待なくして〔衣を〕得、期待をもっては得ない。そこで彼はかく思う——「この衣を、ここにおいて作ることとし、〔他所では〕受用すまい」と。
副テーマ: wisdom,attachment,craving,mindfulness
導線タグ: 執着を手放す,期待通りにならない,柔軟な判断,現状への適応,決断力,こだわりを捨てる,思い通りにいかない
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammapatirūpakena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammapatirūpakena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti—
そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが起こった。「友よ、この比丘に対して、僧伽(サンガ)は挙罪羯磨(たじゃにーやかんま)を、法に適った方法で、少数の者たちによりて解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、法に相応しき少数の者たちによりて、彼の挙罪羯磨を解除した。彼はそこの住処をも去り、また別の住処へと赴いた。そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが起こった。「友よ、この比丘に対して、僧伽は挙罪羯磨を、法に相応しき少数の者たちによりて解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、その者の挙罪羯磨を解除した——
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 手続き,正当性,集団の決定,規則,不完全なプロセス,繰り返し,組織の判断
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko. Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti;
 ある罪(āpatti)については疑いなく〔犯したと〕知っており、ある罪については疑いを抱いている。疑いなく知っている罪は〔故意に〕覆蔵(chādeti)し、疑いを抱いている罪は覆蔵しない。その者が〔僧団を〕離脱し、再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、かつて疑いなく知っていたがゆえに覆蔵した罪を、後になって疑いなく〔犯したと〕知りながら覆蔵しないならば、その比丘(bhikkhu)は根本に引き戻されなければならない。そして、覆蔵した日数に応じて、最初の罪に合算したパリヴァーサ(samodhānaparivāsa、合算別住)が与えられるべきである。  さて、比丘たちよ、ここに、別住(parivāsa)を行じている比丘が、その途中において複数の僧残(saṅghādisesa)の罪を犯すことがある。ある罪については疑いなく〔犯したと〕知っており、ある罪については疑いを抱いている。疑いなく知っている罪は覆蔵し、疑いを抱いている罪は覆蔵しない。その者が〔僧団を〕離脱し、再び具足戒を受けた場合、かつて疑いなく知っていたがゆえに覆蔵した罪を、後になって疑いなく〔犯したと〕知りながら覆蔵しないならば、
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,戒律,誠実さ,自己責任,過ちと向き合う
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
āpattiyā adassane ukkhittako paṭijānāti … āpattiyā appaṭikamme ukkhittako paṭijānāti … pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako paṭijānāti … paṇḍako paṭijānāti … theyyasaṁvāsako paṭijānāti … titthiyapakkantako paṭijānāti … tiracchānagato paṭijānāti … mātughātako paṭijānāti … pitughātako paṭijānāti … arahantaghātako paṭijānāti …
罪過(āpatti)を認めないことにより擯出(ukkhitta)された者であることを〔自ら〕告白する者……罪過を懺悔しないことにより擯出された者であることを告白する者……邪見(pāpikā diṭṭhi)を捨てないことにより擯出された者であることを告白する者……黄門(paṇḍaka)であることを告白する者……盗賊として〔僧伽に〕混入した者(theyyasaṁvāsaka)であることを告白する者……外道(titthiya)に去った者であることを告白する者……畜生(tiracchānagata)であることを告白する者……母を殺した者(mātughātaka)であることを告白する者……父を殺した者(pitughātaka)であることを告白する者……阿羅漢(arahanta)を殺した者であることを告白する者……
副テーマ: wisdom,karma,self
導線タグ: 罪悪感,過ち,懺悔,正直さ,自己開示,誠実さ,道徳的責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
‘suṇātu me, bhante, saṅgho. Idaṁ vatthu paññāyati, na puggalo. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, vatthuṁ ṭhapetvā saṅgho pavāreyyā’ti. So evamassa vacanīyo— ‘bhagavatā kho, āvuso, visuddhānaṁ pavāraṇā paññattā. Sace vatthu paññāyati, na puggalo, idāneva naṁ vadehī’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya saṅghamajjhe udāhareyya— ‘suṇātu me, bhante, saṅgho. Ayaṁ puggalo paññāyati, na vatthu. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, puggalaṁ ṭhapetvā saṅgho pavāreyyā’ti.
「尊者よ、僧伽(サンガ)よ、我が言葉を聴かれよ。この件においては、事柄(ヴァットゥ)は明らかなれど、当事者(プッガラ)は明らかならず。もし僧伽(サンガ)の意(こころ)に適(かな)うならば、僧伽(サンガ)はその事柄(ヴァットゥ)を留保したうえで、自恣(パーヴァーラナー)を行ずるがよかろう」と。かの者はこのように言われるべきである——「友よ、世尊(バガヴァント)は清浄なる者たちのために自恣(パーヴァーラナー)を制定し給うた。もし事柄(ヴァットゥ)が明らかにして、当事者(プッガラ)が明らかならずんば、今まさにその事を述べよ」と。 さて比丘(ビック)たちよ、ここに比丘(ビック)あり、その自恣(パーヴァーラナー)の当日、僧伽(サンガ)の中において、こう唱えるとしよう——「尊者よ、僧伽(サンガ)よ、我が言葉を聴かれよ。この当事者(プッガラ)は明らかなれど、事柄(ヴァットゥ)は明らかならず。もし僧伽(サンガ)の意(こころ)に適うならば、僧伽(サンガ)はその当事者(プッガラ)を留保したうえで、自恣(パーヴァーラナー)を行ずるがよかろう」と。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 集団のルール,正直さ,疑惑,責任,コミュニティ,透明性,問題解決
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa taṁ cīvaraṁ kayiramānaṁ nassati. Tassa bhikkhuno nāsanantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati. Tassa bhikkhuno āsāvacchediko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati “na paccessan”ti. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati.
その比丘は衣(こころも)を作らせる。ところが、その衣が作られている最中に失われてしまう。その比丘の迦絺那(カティナ)の解除は、衣の滅失(なさな)を機縁とするものである。 カティナを展張した比丘が、何らかの用件によって去る。その者が界外(けいがい)に至ったとき、衣への期待(こころも)の念が生じる。その比丘はこう思う——「ここに戻って、この衣への期待を保ち続けよう、帰らないことはあるまい」と。かくしてその者は衣への期待を保ち続ける。ところが、その衣への期待が断たれてしまう。この比丘の迦絺那の解除は、期待の断絶(あさーヴァッチェーディカ)を機縁とするものである。 カティナを展張した比丘が、何らかの用件によって「帰らないであろう」と思い去る。その者が界外に至ったとき、衣への期待の念が生じる。その者は衣への期待を保ち続ける。しかして、期待せざるものを得、期待せるものは得られない。
副テーマ: wisdom,impermanence,attachment,craving
導線タグ: 期待外れ,執着を手放す,思い通りにならない,失望,諦め,欲求不満,柔軟性
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
dhammapatirūpakena samaggā. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena samaggehi.
 ここに、比丘たちよ、ある比丘が僧伽(サンガ)によって呵責羯磨(かしゃくかつま)を課せられ、正しく行い、従順に振る舞い、出離の道を歩み、呵責羯磨の解除を求めるとする。そこで比丘たちの間にこのような思いが生ずる——「友よ、この比丘は、僧伽によって呵責羯磨を課せられながら、正しく行い、従順に振る舞い、出離の道を歩み、呵責羯磨の解除を求めている。さあ、われらは彼の呵責羯磨を解除しようではないか」と。かくして彼らは、その比丘の呵責羯磨を解除する——非法(ひほう)にして和合して。  その比丘は、その住処(āvāsa)を去って別の住処へと赴く。そこでもまた比丘たちの間にこのような思いが生ずる——「友よ、この比丘の呵責羯磨は、非法にして和合せる者たちによって解除されたものである。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 規則違反,手続きの正当性,組織のルール,不正行為,集団の意思決定,責任の所在,制度への信頼
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakamme ākaṅkhamānachakkaṁ niṭṭhitaṁ. 6.4. Tecattālīsavatta Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammakatena, bhikkhave, bhikkhunā sammā vattitabbaṁ. Tatrāyaṁ sammāvattanā— na upasampādetabbaṁ, na nissayo dātabbo, na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo, na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā, sammatenapi bhikkhuniyo na ovaditabbā. Yāya āpattiyā saṅghena, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ kataṁ hoti sā āpatti na āpajjitabbā,
## 律蔵 羯磨犍度 第六章第四節 **罪過不懺悔による挙羯磨についての四十三の行法** --- 罪過(āpatti)の不懺悔(appaṭikamma)にもとづく挙羯磨(ukkhepanīyakamma)の章、六つの組、これにて結了す。 --- 比丘たちよ、僧伽(saṅgha)によって罪過の不懺悔を理由として挙羯磨を科せられた比丘は、正しく行じなければならない。 そこにおける正しい行法(sammāvattanā)とはこれである—— 具足戒(upasampadā)を授けてはならない。依止(nissaya)を与えてはならない。沙弥(sāmaṇera)を侍らせてはならない。比丘尼教誡者(bhikkhunovādaka)の任命を受けてはならない。たとえ任命を受けていても比丘尼たちを教誡してはならない。 僧伽によって、罪過の不懺悔を理由として挙羯磨が行われた、まさにその罪過を、再び犯してはならない。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
← 前186187188189190191192次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ