🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 107
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
苦しみ vinaya 趣旨一致
Pārisuddhihārako ce, bhikkhave, dinnāya pārisuddhiyā tattheva pakkamati, aññassa dātabbā pārisuddhi. Pārisuddhihārako ce, bhikkhave, dinnāya pārisuddhiyā tattheva vibbhamati …pe… kālaṁ karoti … sāmaṇero paṭijānāti … sikkhaṁ paccakkhātako paṭijānāti … antimavatthuṁ ajjhāpannako paṭijānāti … ummattako paṭijānāti … khittacitto paṭijānāti … vedanāṭṭo paṭijānāti … āpattiyā adassane ukkhittako paṭijānāti …
比丘たちよ、もし清浄(pārisuddhi)の伝達者が、清浄を委ねられたのちに、その場を立ち去るならば、清浄は別の者に渡されなければならない。 比丘たちよ、もし清浄の伝達者が、清浄を委ねられたのちに、その場にて還俗するならば……あるいは命終するならば……あるいは沙弥(sāmaṇera)であると告白するならば……あるいは学処(sikkhā)を返上したる者であると告白するならば……あるいは極重事(antima-vatthu)を犯したる者であると告白するならば……あるいは狂乱者(ummattaka)であると告白するならば……あるいは心乱れたる者(khittacitta)であると告白するならば……あるいは苦受(vedanā)に悩まされたる者であると告白するならば……あるいは罪(āpatti)の不見によりて摈出(ukkhitta)されたる者であると告白するならば……
副テーマ: suffering,impermanence,attachment
導線タグ: 規則違反,責任転嫁,役割の喪失,信頼の崩壊,コミュニティの混乱,義務の放棄,精神的苦痛
⚠ 希死念慮の場面では使わない,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṁ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṁ saṁvarāyā”ti. “Taggha tvaṁ, āvuso, accayo accagamā yathābālaṁ yathāmūḷhaṁ yathāakusalaṁ, yaṁ tvaṁ duṭṭhacitto vadhakacitto idhūpasaṅkanto. Yato ca kho tvaṁ, āvuso, accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikarosi, taṁ te mayaṁ paṭiggaṇhāma. Vuḍḍhi hesā, āvuso, ariyassa vinaye— yo accayaṁ accayato disvā yathādhammaṁ paṭikaroti, āyatiṁ saṁvaraṁ āpajjatī”ti. Atha kho bhagavā tassa purisassa anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā taṁ bhagavā aññāsi kallacittaṁ, muducittaṁ, vinīvaraṇacittaṁ, udaggacittaṁ, pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaheyya;
「世尊よ、どうか世尊は、わたくしの過ちを過ちとしてお受け取りください。将来の律儀のために」と。 「友よ、まことに汝は過ちを犯した。愚者のごとく、迷える者のごとく、不善なる者のごとく。汝は悪意を抱き、害心を持ちてここに来たのであるから。しかし、友よ、汝が過ちを過ちとして見て、法にかなう仕方でそれを償うならば、われわれはそれを受け取ろう。友よ、これこそ聖者の律における向上(ヴッッディ)というものである——過ちを過ちとして見て、法にかなう仕方でそれを償い、将来の律儀に入る者は」と。 そこで世尊は、その人に順を追って法を説かれた。すなわち、布施の話(ダーナカター)、戒の話(シーラカター)、天界の話(サッガカター)を説かれ、諸欲の患い・卑しさ・汚れを、また出離(ネッカンマ)の功徳を明らかにされた。 世尊が、その者の心が堪えうる状態となり、柔軟となり、蓋(がい)を離れ、高揚し、清浄となったことをお知りになったとき、諸仏に固有の法の教示(サームッカンシカー・ダンマデーサナー)——すなわち苦(ドゥッカ)・集(サムダヤ)・滅(ニローダ)・道(マッガ)——を明らかにされた。 ちょうど汚れなき清浄な布が、黒ずみを去って、染料をそのままに受け取るように——
副テーマ: suffering,wisdom,compassion,karma
導線タグ: 過ち,後悔,許し,反省,成長,自己改善,懺悔
⚠ 初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Kareyya ce, āpatti dukkaṭassa. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande tattheva pakkamati, aññassa dātabbo chando. Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande tattheva vibbhamati …pe… kālaṁ karoti … sāmaṇero paṭijānāti … sikkhaṁ paccakkhātako paṭijānāti … antimavatthuṁ ajjhāpannako paṭijānāti … ummattako paṭijānāti … khittacitto paṭijānāti … vedanāṭṭo paṭijānāti …
〔もし〕これを行うならば、突吉羅(とつきつら)の罪を犯すことになる。比丘たちよ、欲(チャンダ)を運ぶ者が、欲を授かった後、その場を立ち去るならば、欲は他の者に授けられるべきである。比丘たちよ、欲を運ぶ者が、欲を授かった後、その場において還俗するならば……あるいは命終するならば……あるいは沙弥(さみ)であると申し立てるならば……あるいは学処(がくしょ)を捨てた者であると申し立てるならば……あるいは最重の罪事(ざいじ)を犯した者であると申し立てるならば……あるいは狂乱した者であると申し立てるならば……あるいは心乱れた者であると申し立てるならば……あるいは苦(く)に悩まされた者であると申し立てるならば……
副テーマ: suffering,impermanence,death,anxiety
導線タグ: 戒律,規則違反,責任,喪失,精神的苦痛,判断力の喪失,混乱
⚠ 希死念慮の場面では使わない,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
khittacitto hoti …pe… vedanāṭṭo hoti …pe… tassa honti āpattiyo paṭicchannāyopi appaṭicchannāyopi …pe… (yathā heṭṭhā vitthāritaṁ tathā vitthāretabbaṁ) ekaccā āpattiyo jānāti, ekaccā āpattiyo na jānāti …pe… ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati …pe… ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko. Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vedanāṭṭo hoti.
〔心乱れたる者あり……乃至……〕苦痛に悩まされたる者あり……乃至……。その者には、覆われたる罪過(āpatti)もあり、覆われざる罪過もあり……乃至……〔以下、先に詳述せるがごとく詳しく述べられるべし〕。ある罪過は知り、ある罪過は知らず……乃至……ある罪過は憶え、ある罪過は忘れ……乃至……ある罪過については疑いなく、ある罪過については疑いあり。疑いなき罪過については、これを覆い隠す。疑いある罪過については、これを覆い隠さず。かくしてその者は苦痛に悩まされたる者(vedanāṭṭha)となるのである。
副テーマ: suffering,anxiety,karma,mindfulness
導線タグ: 罪悪感,後悔,隠し事,自己欺瞞,心の痛み,不確かさ,精神的苦痛
苦しみ vinaya 趣旨一致
abbhānāraho antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā appaṭicchādetvā vibbhamati …pe… (mānattāraho ca mānattacārī ca abbhānāraho ca yathā parivāso vitthārito tathā vitthāretabbo). Idha pana, bhikkhave, bhikkhu abbhānāraho antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjitvā appaṭicchādetvā sāmaṇero hoti …pe… ummattako hoti …pe… khittacitto hoti …pe… vedanāṭṭo hoti …pe… tassa honti āpattiyo paṭicchannāyopi appaṭicchannāyopi …pe… ekaccā āpattiyo jānāti, ekaccā āpattiyo na jānāti …pe… ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati …pe… ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko.
正式復帰(abbhāna)を受けるべき者が、その途中にあって、多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯し、これを隠さずして還俗する場合……(乃至)……(摩那埵(mānatta)を受けるべき者、および摩那埵を行ずる者、および正式復帰を受けるべき者については、別住(parivāsa)を詳述したごとく、同様に詳述すべきである)。 さてまた、比丘たちよ、ここに正式復帰を受けるべき比丘が、その途中にあって、多くの僧残の罪過を犯し、これを隠さずして沙弥(sāmaṇera)となる場合……(乃至)……狂乱の状態(ummattaka)となる場合……(乃至)……心の錯乱(khittacitta)に陥る場合……(乃至)……激しき苦痛(vedanāṭṭa)に悩む場合……(乃至)……その者には、隠せる罪過もあり、隠さざる罪過もある……(乃至)……ある罪過は知り、ある罪過は知らず……(乃至)……ある罪過は記憶にあり、ある罪過は記憶より失われ……(乃至)……ある罪過については疑いなく、ある罪過については疑念(vematika)を有する。
副テーマ: suffering,karma,wisdom,mindfulness
導線タグ: 過ちを犯した,罪悪感,懺悔,償い,自己再生,規律,心の混乱
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vedanāṭṭo hoti. So puna avedanāṭṭo hutvā yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti …pe… yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; yā āpattiyo pubbe vematiko nacchādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti …pe… yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo.
疑いなき(nibbematiko)諸々の罪過(āpatti)については、これを覆い隠し(chādeti)、疑いある(vematiko)諸々の罪過については、これを覆い隠さない。彼は苦痛(vedanā)に苦しめられる者となる。そして再び苦痛に苦しめられない者となったとき、かつて疑いなく覆い隠した諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠さないこともあり、かつて疑いなく覆い隠した諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠さないこともあり、かつて疑いありて覆い隠さなかった諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠すこともあり……かつて疑いなく覆い隠した諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠すこともあり、かつて疑いありて覆い隠さなかった諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠さないこともあり……かつて疑いなく覆い隠した諸々の罪過を、後に疑いなく覆い隠すこともある。その比丘(bhikkhu)は、本初(mūla)に引き戻されるべきである(paṭikassitabbo)。
副テーマ: suffering,karma,wisdom,self
導線タグ: 罪悪感,隠し事,正直さ,懺悔,自己欺瞞,誠実さ,過ちを認める
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Tattha ye te manussā assaddhā appasannā dubbuddhino, te evamāhaṁsu— “abhirūpo vata, bho, mahāsamaṇo nāgena viheṭhīyissatī”ti. Ye pana te manussā saddhā pasannā paṇḍitā byattā buddhimanto, te evamāhaṁsu— “nacirassaṁ vata, bho, nāgo nāgena saṅgāmessatī”ti. Atha kho bhagavā nāḷāgiriṁ hatthiṁ mettena cittena phari. Atha kho nāḷāgiri hatthī bhagavato mettena cittena phuṭṭho soṇḍaṁ oropetvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavato purato aṭṭhāsi. Atha kho bhagavā dakkhiṇena hatthena nāḷāgirissa hatthissa kumbhaṁ parāmasanto nāḷāgiriṁ hatthiṁ imāhi gāthāhi ajjhabhāsi— “Mā kuñjara nāgamāsado, Dukkhañhi kuñjara nāgamāsado; Na hi nāgahatassa kuñjara,
そこに居合わせた人々のうち、信仰なく、心清まらず、邪なる思いを抱く者たちは、こう言った。「まことに、大沙門(だいしゃもん)は、象によって害されようとしている」と。しかるに、信あり、心清らかにして、智慧ある、聡明にして賢き人々は、こう言った。「まことに、ほどなく、龍(なが)は龍と戦うことになろう」と。 そのとき、世尊はナーラーギリ象に、慈(じ)の心をもって遍満された。するとナーラーギリ象は、世尊の慈の心に触れられて、鼻を下ろし、世尊のおられる方へと近づいていった。近づいて、世尊の前に立った。そのとき世尊は、右手をもってナーラーギリ象の頭頂(こうちょう)を撫でながら、ナーラーギリ象にこの偈(げ)をもって語りかけられた。 象よ、龍(なが)を犯すことなかれ、 象よ、龍を犯すは苦(く)なり。 象よ、龍を害したる者には、
副テーマ: compassion,wisdom,anger
導線タグ: 暴力,攻撃性,怒り,慈悲,対立,恐れ,心の平和
⚠ 初手で出すと冷たく見える
苦しみ vinaya 趣旨一致
Atha kho te bhikkhū yena ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tenupasaṅkamiṁsu. “saccaṁ kira te, āvuso ariṭṭha, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ— “Evaṁ byā kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṁ antarāyāyā”ti. “Māvuso ariṭṭha, evaṁ avaca. Mā bhagavantaṁ abbhācikkhi. Na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ. Na hi bhagavā evaṁ vadeyya. Anekapariyāyenāvuso ariṭṭha, antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā bhagavatā. Alañca pana te paṭisevato antarāyāya. Appassādā kāmā vuttā bhagavatā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo.
そのとき、かの比丘たちは、鷲鷹師の子であったアリッタ比丘のもとへ近づいた。 「友よ、アリッタよ、まことにそなたに、かかる邪悪な見解(diṭṭhigata)が生じたというは、真実であるか。——『尊師が障礙となると説かれた諸法(antarāyikā dhammā)は、それを受用する者に、障礙となるには足らずと、わたしは尊師の説かれた法をそのように了解している』と」 「友よ、アリッタよ、そのようには言うな。尊師を謗(そし)ることなかれ。尊師を誹謗することは善からず。尊師はけだしそのようには仰せられないであろう。友よ、アリッタよ、障礙となる諸法は、幾多の教説(pariyāya)において、尊師によって障礙となると説かれている。それらを受用する者に、障礙となるに足ることは十分である。欲楽(kāma)は楽しみ少なく(appassāda)、苦しみ多く、悩み多く、ここにはさらに多くの患い(ādīnava)があると、尊師によって説かれている。
副テーマ: suffering,craving,attachment,wisdom
導線タグ: 快楽への執着,欲望,苦しみの原因,誘惑に負ける,自己正当化,教えの誤解,世俗的な楽しみ
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Maṁsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā …pe… tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā …pe… aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā … supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā … yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā … rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā … asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā … sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā … sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo”ti.
「欲(かま)は骨の骸(むくろ)に等しいと、世尊は説かれた。多くの苦(く)あり、多くの悩みあり、その過患(とが)はいよいよ深い。欲は肉の塊に等しいと、世尊は説かれた……乃至……欲は草の松明(たいまつ)に等しいと、世尊は説かれた……乃至……欲は炭火の穴に等しいと、世尊は説かれた……欲は夢幻に等しいと、世尊は説かれた……欲は借り物に等しいと、世尊は説かれた……欲は樹上の果実に等しいと、世尊は説かれた……欲は屠殺場に等しいと、世尊は説かれた……欲は槍の穂先に等しいと、世尊は説かれた……欲は蛇の頭に等しいと、世尊は説かれた。多くの苦あり、多くの悩みあり、その過患はいよいよ深い」と。
副テーマ: suffering,craving,attachment,impermanence
導線タグ: 快楽への執着,欲望,物質的な豊かさへの幻想,満足できない,享楽,欲しいものが手に入らない,世俗的な幸せへの疑問
苦しみ vinaya 趣旨一致
Evampi kho ariṭṭho bhikkhu gaddhabādhipubbo tehi bhikkhūhi vuccamāno tatheva taṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati— Yato ca kho te bhikkhū nāsakkhiṁsu ariṭṭhaṁ bhikkhuṁ gaddhabādhipubbaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ, atha kho te bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe bhikkhusaṅghaṁ sannipātāpetvā ariṭṭhaṁ bhikkhuṁ gaddhabādhipubbaṁ paṭipucchi— “saccaṁ kira te, ariṭṭha, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ— tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṁ antarāyāyā”ti? “Evaṁ byā kho ahaṁ, bhante, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā te paṭisevato nālaṁ antarāyāyā”ti. “Kassa nu kho nāma tvaṁ, moghapurisa, mayā evaṁ dhammaṁ desitaṁ ājānāsi? Nanu mayā, moghapurisa, anekapariyāyena antarāyikā dhammā antarāyikā vuttā? Alañca pana te paṭisevato antarāyāya. Appassādā kāmā vuttā mayā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo.
このようにして、元鷲馴らし師(gaddhabādhipubba)なるアリッタ比丘は、かの比丘たちに諭されながらも、なおもその悪しき邪見(pāpakaṁ diṭṭhigataṁ)に固執し、執着し、こだわりつつ、同じことを言い続けた。 さてかの比丘たちは、元鷲馴らし師なるアリッタ比丘をその悪しき邪見から引き離すことができなかったので、世尊のもとへと赴いた。赴いて、世尊にこの事の次第を申し上げた。 そこで世尊は、この因縁によって、この事件に際して、比丘僧伽(bhikkhusaṅgha)を集め、元鷲馴らし師なるアリッタ比丘に問い質された。 「アリッタよ、そなたにかくのごとき悪しき邪見が起こったというのは、まことのことか。——『わたしは世尊によって説かれた法(dhamma)をこのように了解する。すなわち、世尊によって障碍となる諸法(antarāyikā dhammā)と説かれたものも、それを受用する者にとって、障碍となるには足りない』と。」 「尊師よ、まことにそのようにわたしは、世尊によって説かれた法を了解いたします。世尊によって障碍となる諸法と説かれたものも、それを受用する者にとって、障碍となるには足りない、と。」 「愚かな人よ(moghapurisa)、いったいいかなる者が、そなたはわたしによってそのように法が説かれたと了解するというのか。愚かな人よ、わたしは幾多の観点から(anekapariyāyena)、障碍となる諸法は障碍となると説いたではないか。それらを受用する者にとっては、障碍となるに足る、と。欲楽(kāmā)は楽しみ少なく(appassādā)、苦しみ多く(bahudukkhā)、悩み多く(bahupāyāsā)、そこにはさらに多くの過患(ādīnava)があると、わたしは説いたのである。
副テーマ: suffering,craving,attachment,wisdom
導線タグ: 快楽への執着,誘惑に負ける,欲望,苦しみの原因,間違った考え方,自己正当化,教えの誤解
⚠ 初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā mayā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo. Maṁsapesūpamā kāmā vuttā mayā …pe… tiṇukkūpamā kāmā vuttā mayā … aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā mayā … supinakūpamā kāmā vuttā mayā … yācitakūpamā kāmā vuttā mayā … rukkhaphalūpamā kāmā vuttā mayā … asisūnūpamā kāmā vuttā mayā … sattisūlūpamā kāmā vuttā mayā … sappasirūpamā kāmā vuttā mayā, bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo.
「欲(かま)は骨の骸(むくろ)に等しい」と、われは説いた。多くの苦(く)あり、多くの悩みあり、そこには災い(ādīnava)いよいよ多し。「欲は肉の塊に等しい」と、われは説いた……(中略)……「欲は草の松明(たいまつ)に等しい」と、われは説いた。「欲は炭火の穴に等しい」と、われは説いた。「欲は夢に等しい」と、われは説いた。「欲は借り物に等しい」と、われは説いた。「欲は樹上の果に等しい」と、われは説いた。「欲は屠所(としょ)に等しい」と、われは説いた。「欲は矛の穂先に等しい」と、われは説いた。「欲は蛇の頭に等しい」と、われは説いた。多くの苦あり、多くの悩みあり、そこには災いいよいよ多し。
副テーマ: suffering,craving,attachment,impermanence
導線タグ: 快楽依存,欲望,物質的執着,享楽,苦しみの原因,世俗的欲求,満足できない
苦しみ vinaya 趣旨一致
Atha ca pana tvaṁ, moghapurisa, attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhasi, attānañca khaṇasi, bahuñca apuññaṁ pasavasi. Tañhi te, moghapurisa, bhavissati dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya. Netaṁ, moghapurisa, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “tena hi, bhikkhave, saṅgho ariṭṭhassa bhikkhuno gaddhabādhipubbassa, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge, ukkhepanīyakammaṁ karotu— asambhogaṁ saṅghena. Evañca pana, bhikkhave, kātabbaṁ— paṭhamaṁ ariṭṭho bhikkhu codetabbo, codetvā sāretabbo, sāretvā āpattiṁ āropetabbo, āpattiṁ āropetvā byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.
「しかるに、汝は、愚かなる人よ、自らの邪見(diṭṭhi)によって曲解し、われらを誹謗し、自らをも傷つけ、多くの罪業(apuñña)を積み重ねている。それは汝にとって、愚かなる人よ、長きにわたって不利益と苦(dukkha)をもたらすことになるであろう。愚かなる人よ、これは未だ信を生じていない者に信を生ぜしめるためにも……乃至……」 かくして〔世尊は〕叱責し、乃至、法にかなった話(dhammī kathā)をなされた後、比丘たちに告げて仰せになった。 「さらば、比丘たちよ、僧伽(saṅgha)は、驢馬飼いの出であるアリッタ比丘が、その悪しき邪見(pāpikā diṭṭhi)を捨てないことについて、挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)を行うがよい——すなわち、僧伽との不共住(asambhoga)を〔命ずるために〕。 比丘たちよ、その羯磨(kamma)はかくのごとく行われるべきである。まずアリッタ比丘を呵責し、呵責した後に憶念させ、憶念させた後に罪(āpatti)を認めさせ、罪を認めさせた後に、能弁にして堪能なる比丘が僧伽に告知すべきである。 『大徳(bhante)よ、僧伽よ、聞き給え。
副テーマ: suffering,karma,wisdom,relationship
導線タグ: 誤解,自己弁護,悪見,コミュニティからの排除,規律,過ち,長期的な害
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Atha kho āyasmā sāgato ākāse antalikkhe anekavihitaṁ uttari manussadhammaṁ iddhipāṭihāriyaṁ dassetvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṁ etadavoca— “satthā me, bhante, bhagavā; sāvakohamasmi. Atha kho tāni asīti gāmikasahassāni “acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho. Sāvakopi nāma evaṁ mahiddhiko bhavissati, evaṁ mahānubhāvo, aho nūna satthā”ti bhagavantaṁyeva samannāharanti, no tathā āyasmantaṁ sāgataṁ. Atha kho bhagavā tesaṁ asītiyā gāmikasahassānaṁ cetasā cetoparivitakkamaññāya anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte, muducitte, vinīvaraṇacitte, udaggacitte, pasannacitte, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā, taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya;
そのとき、尊者サーガタは虚空において、人間の能力を超えた(uttari manussadhamma)さまざまな神通の示現(iddhipāṭihāriya)を現じ、世尊の御足に頭をもって礼拝し、世尊にこのように申し上げた。 「尊師(bhante)よ、世尊は私の師(satthā)であります。私はその弟子(sāvaka)であります。」 するとかの八万の村人たちは、「まことに不思議なことかな、まことに希有なことかな。弟子でさえもこれほどの大いなる神通力(mahiddhi)を持ち、これほどの大いなる威力(mahānubhāva)を持つものであれば、師はいかばかりであろうか」と言いながら、尊者サーガタにではなく、ひとえに世尊にこそ心を向けた。 そのとき世尊は、かの八万の村人たちの心中の思いを、御心をもって(cetasā cetoparivitakka)知り得て、順を追った教話(anupubbī kathā)を説かれた。すなわち——布施の話(dānakathā)、戒の話(sīlakathā)、天界の話(saggakathā)、諸欲の患い(ādīnava)・卑しさ(okāra)・汚れ(saṅkilesa)、そして出離(nekkhamma)の功徳(ānisaṁsa)を示された。 世尊が、彼らの心が堪えたる心(kallacita)、柔らかなる心(muducita)、蓋(けだもの)を離れたる心(vinīvaraṇacita)、高揚したる心(udaggacita)、清信ある心(pasannacita)となったことを知り得たとき、諸仏に特有の(sāmukkaṁsikā)法の教示(dhammadesanā)を顕示された——苦(dukkha)、集(samudaya)、滅(nirodha)、道(magga)を。 ちょうど清浄にして汚れなき白布が、染料をそのままに受け取るように——
副テーマ: suffering,wisdom,happiness,craving
導線タグ: 苦しみの原因,執着を手放す,悟り,心の準備,精神的成長,世俗的快楽の限界,解脱
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
tañca sevetha paṇḍito; Yassa maggānugo bhikkhu, khayaṁ dukkhassa pāpuṇe”ti. 3.2. Upālipañhā Atha kho āyasmā upāli yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “saṅgharāji saṅgharājīti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, saṅgharāji hoti, no ca saṅghabhedo? Kittāvatā ca pana saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā”ti? “Ekato, upāli, eko hoti, ekato dve, catuttho anussāveti, salākaṁ gāheti— ‘ayaṁ dhammo, ayaṁ vinayo, idaṁ satthusāsanaṁ, imaṁ gaṇhatha, imaṁ rocethā’ti.
「賢者はそれに親しむがよい。その道に従う比丘は、苦(ドゥッカ)の滅尽に達するであろう」と。 さて、尊者ウパーリは、世尊のもとに近づいた。近づいて、世尊を礼拝し、かたわらに坐った。 「『僧伽の亀裂(サンガラージ)、僧伽の亀裂』と申しますが、世尊よ、いかなる場合に僧伽の亀裂となり、しかも僧伽の分裂(サンガベーダ)とはならないのでしょうか。また、いかなる場合に僧伽の亀裂ともなり、かつ僧伽の分裂ともなるのでしょうか」と。 「ウパーリよ、一方に一人おり、他方に二人おり、第四の者が羯磨(カンマ)の宣告をなし、票決(サラーカ)をとらせる——『これが法(ダンマ)であり、これが律(ヴィナヤ)であり、これが師の教えである。これを受け取れ、これを是とせよ』と。
副テーマ: suffering,relationship
導線タグ: 僧団の分裂,組織の対立,コミュニティの亀裂,集団の不和,ルールの解釈,意見の対立,仲間との摩擦
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Taṁ bhikkhū pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmenti. Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū taṁ bhikkhuṁ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmente, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca— “kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti? “Imassa, bhante, āyasmato pādakhilābādho; imaṁ mayaṁ pariggahetvā uccārampi passāvampi nikkhāmemā”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, yassa pādā vā dukkhā, pādā vā phalitā, pādakhilo vā ābādho upāhanaṁ dhāretun”ti. Tena kho pana samayena bhikkhū adhotehi pādehi mañcampi pīṭhampi abhiruhanti; cīvarampi senāsanampi dussati. “Anujānāmi, bhikkhave, ‘idāni mañcaṁ vā pīṭhaṁ vā abhiruhissāmī’ti upāhanaṁ dhāretun”ti.
比丘たちはその比丘を抱きかかえて、大便をも小便をも外に運び出していた。ときに世尊は、僧房を巡り歩いておられたとき、その比丘たちがかの比丘を抱きかかえて大便をも小便をも外に運び出しているのをご覧になった。ご覧になって、その比丘たちのもとに近づかれた。近づかれて、その比丘たちにこのように仰せられた。 「比丘たちよ、この比丘の病(ābādha)はいかなるものか」と。 「尊き方よ、この尊者は足の腫れもの(pādakhila)の病を患っております。私どもはこの方を抱きかかえて、大便をも小便をも外に運び出しております」と。 そこで世尊は、この因縁(nidāna)により、この事柄(pakaraṇa)に関して法(dhamma)についての話をなされ、比丘たちに告げられた。 「比丘たちよ、足が痛む者、あるいは足がひび割れた者、あるいは足の腫れもの(pādakhila)の病ある者には、履物(upāhana)を着用することを許可する」と。 さてそのころ、比丘たちは足を洗わないまま、寝台(mañca)や椅子(pīṭha)に上がっていた。衣(cīvara)もまた僧房(senāsana)もまた汚れてしまっていた。 「比丘たちよ、『今から寝台あるいは椅子に上がろうとする』というとき、履物を着用することを許可する」と。
副テーマ: suffering,compassion,wisdom
導線タグ: 体の痛み,身体的苦痛,病気,介護,思いやり,日常生活の工夫,苦しみへの対処
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
“Anujānāmi, bhikkhave, ekamantaṁ passāvaṁ kātun”ti. Ārāmo duggandho hoti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, passāvakumbhin”ti. Dukkhaṁ nisinnā passāvaṁ karonti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, passāvapādukan”ti. Passāvapādukā pākaṭā honti. Bhikkhū hiriyanti passāvaṁ kātuṁ …pe… “anujānāmi, bhikkhave, parikkhipituṁ tayo pākāre— iṭṭhakāpākāraṁ, silāpākāraṁ, dārupākāran”ti. Passāvakumbhī apārutā duggandhā hoti …pe…
「比丘たちよ、傍らにて小便をなすことを許可する」と。 精舎(ārāma)は悪臭を放つようになった。……(乃至)……「比丘たちよ、小便壺(passāvakumbhī)を用いることを許可する」と。 座して小便をなすことは苦(dukkha)であった。……(乃至)……「比丘たちよ、小便用の足台(passāvapādukā)を用いることを許可する」と。 足台は人目に触れるところに置かれるようになった。比丘たちは小便をなすことを恥じた。……(乃至)……「比丘たちよ、三種の囲い壁を設けることを許可する。すなわち、煉瓦の壁、石の壁、木の壁である」と。 小便壺の蓋が開いたままになり、悪臭を放つようになった。……(乃至)……
副テーマ: suffering,mindfulness
導線タグ: 衛生管理,環境整備,規律,不快感,改善,共同生活,配慮
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
“anujānāmi, bhikkhave, santharitvā majjhe chiddaṁ katvā vaccaṁ kātun”ti. Dukkhaṁ nisinnā vaccaṁ karonti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, vaccapādukan”ti. Bahiddhā passāvaṁ karonti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, passāvadoṇikan”ti. Avalekhanakaṭṭhaṁ na hoti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, avalekhanakaṭṭhan”ti. Avalekhanapiṭharo na hoti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, avalekhanapiṭharan”ti. Vaccakūpo apāruto duggandho hoti …pe…
「比丘たちよ、〔板を〕敷いて中央に穴を開け、そこで大便をなすことを許可する」と。 〔比丘たちが〕苦しみながら(dukkhaṁ)座って大便をなした……〔中略〕……「比丘たちよ、便所の足台(vaccapāduka)を許可する」と。 〔比丘たちが〕外で小便をなした……〔中略〕……「比丘たちよ、小便用の桶(passāvadonika)を許可する」と。 拭い棒(avalekhanakaṭṭha)がなかった……〔中略〕……「比丘たちよ、拭い棒を許可する」と。 拭い棒入れ(avalekhanapiṭhara)がなかった……〔中略〕……「比丘たちよ、拭い棒入れを許可する」と。 便壺(vaccakūpa)の蓋がなく、悪臭がした……〔中略〕……
副テーマ: suffering,mindfulness
導線タグ: 不快感,環境整備,生活の苦労,身体的苦痛,実用的解決,日常の不便,工夫と改善
苦しみ vinaya 趣旨一致
Dukkhaṁ nisinnā ācamenti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, ācamanapādukan”ti. Ācamanapādukā pākaṭā honti, bhikkhū hiriyanti ācametuṁ …pe… “anujānāmi, bhikkhave, parikkhipituṁ tayo pākāre— iṭṭhakāpākāraṁ, silāpākāraṁ, dārupākāran”ti. Ācamanakumbhī apārutā hoti, tiṇacuṇṇehipi paṁsukehipi okiriyyati …pe… “anujānāmi, bhikkhave, apidhānan”ti. Tena kho pana samayena chabbaggiyā bhikkhū evarūpaṁ anācāraṁ ācaranti— mālāvacchaṁ ropentipi ropāpentipi, siñcantipi siñcāpentipi, ocinantipi ocināpentipi, ganthentipi ganthāpentipi, ekatovaṇṭikamālaṁ karontipi kārāpentipi, ubhatovaṇṭikamālaṁ karontipi kārāpentipi, mañjarikaṁ karontipi kārāpentipi, vidhūtikaṁ karontipi kārāpentipi, vaṭaṁsakaṁ karontipi kārāpentipi, āveḷaṁ karontipi kārāpentipi, uracchadaṁ karontipi kārāpentipi.
〔比丘たちは〕苦しみながら座って口をすすいでいた……〔中略〕……「比丘たちよ、口すすぎ用の台履(ācamanapādukā)を許可する」と〔世尊は言われた〕。しかし、その口すすぎ用の台履が人目につくようになると、比丘たちは〔人に見られることを〕恥じてそこで口をすすぐことをためらうようになった……〔中略〕……「比丘たちよ、〔囲いを〕三種類の垣根によって囲うことを許可する——煉瓦の垣根、石の垣根、木の垣根を」と〔世尊は言われた〕。 〔また、〕口すすぎ用の水瓶の蓋が開いたままになっており、草の屑や塵埃がその中に降り積もった……〔中略〕……「比丘たちよ、蓋を〔用いることを〕許可する」と〔世尊は言われた〕。 さてその時、六群比丘(chabbaggiyā bhikkhū)たちは次のような非法の行いをなしていた——花の苗木を植えることも、植えさせることも、水をそそぐことも、そそがせることも、摘み取ることも、摘み取らせることも、花を編むことも、編ませることも、一方に茎を持つ花輪を作ることも、作らせることも、両方に茎を持つ花輪を作ることも、作らせることも、花房(mañjarikā)を作ることも、作らせることも、揺れ飾り(vidhūtikā)を作ることも、作らせることも、耳飾り(vaṭaṁsaka)を作ることも、作らせることも、頭の飾り(āveḷa)を作ることも、作らせることも、胸飾り(uracchadā)を作ることも、作らせることも、〔これらすべてを行っていたのである〕。
副テーマ: suffering,attachment,craving,mindfulness
導線タグ: 規律,欲望,装飾への執着,戒律,修行の乱れ,不必要な欲求,自己管理
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Te kulitthīnaṁ kuladhītānaṁ kulakumārīnaṁ kulasuṇhānaṁ kuladāsīnaṁ ekatovaṇṭikamālaṁ harantipi harāpentipi, ubhatovaṇṭikamālaṁ harantipi harāpentipi, mañjarikaṁ harantipi harāpentipi, vidhūtikaṁ harantipi harāpentipi, vaṭaṁsakaṁ harantipi harāpentipi, āveḷaṁ harantipi harāpentipi, uracchadaṁ harantipi harāpentipi. Te kulitthīhi kuladhītāhi kulakumārīhi kulasuṇhāhi kuladāsīhi saddhiṁ ekabhājanepi bhuñjanti, ekathālakepi pivanti, ekāsanepi nisīdanti, ekamañcepi tuvaṭṭenti, ekattharaṇāpi tuvaṭṭenti, ekapāvuraṇāpi tuvaṭṭenti, ekattharaṇapāvuraṇāpi tuvaṭṭenti, vikālepi bhuñjanti, majjampi pivanti, mālāgandhavilepanampi dhārenti, naccantipi, gāyantipi, vādentipi, lāsentipi; naccantiyāpi naccanti, naccantiyāpi gāyanti, naccantiyāpi vādenti, naccantiyāpi lāsenti …pe… aṭṭhapadepi kīḷanti, dasapadepi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti; hatthismimpi sikkhanti, assasmimpi sikkhanti, rathasmimpi sikkhanti, dhanusmimpi sikkhanti; tharusmimpi sikkhanti; hatthissapi purato dhāvanti, assassapi purato dhāvanti, rathassapi purato dhāvantipi ādhāvantipi; usseḷentipi, apphoṭentipi, nibbujjhantipi, muṭṭhīhipi yujjhanti; raṅgamajjhepi saṅghāṭiṁ pattharitvā naccakiṁ evaṁ vadanti— “idha, bhagini, naccassū”ti;
彼らは、良家の婦人たちや、良家の娘たちや、良家の未婚の女たちや、良家の嫁たちや、良家の女奴隷たちの、一方に茎のある花輪を持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、両方に茎のある花輪を持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、花房を持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、花冠を持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、耳飾りを持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、首飾りを持ち去ることもあり、持ち去らせることもあり、胸飾りを持ち去ることもあり、持ち去らせることもある。 彼らは、良家の婦人たちや、良家の娘たちや、良家の未婚の女たちや、良家の嫁たちや、良家の女奴隷たちと共に、同じ器で食事をすることもあり、同じ椀で飲むこともあり、同じ座に坐ることもあり、同じ寝台に横たわることもあり、同じ敷物の上に横たわることもあり、同じ覆いのもとに横たわることもあり、同じ敷物と覆いのもとに横たわることもある。また、食事の時ならぬ時に食べることもあり、酒を飲むこともあり、花輪・香料・塗香(ずこう)を身に帯びることもあり、舞踏することもあり、歌うこともあり、楽器を奏でることもあり、踊り興じることもある。舞う女と共に舞い、舞う女と共に歌い、舞う女と共に楽を奏で、舞う女と共に踊り興じる。……乃至(ないし)……八目の盤の遊びに興じ、十目の盤の遊びに興じ、空中の遊びに興じ、飛び越え遊びに興じ、石取り遊びに興じ、賽子(さいころ)遊びに興じ、棒打ち遊びに興じ、手持ち棒の遊びに興じ、球戯(たまあそび)に興じ、葉笛(はぶえ)遊びに興じ、鋤形(すきがた)遊びに興じ、輪投げ遊びに興じ、独楽(こま)回しに興じ、葉皿遊びに興じ、小車遊びに興じ、小弓遊びに興じ、
副テーマ: craving,attachment,suffering
導線タグ: 欲望,快楽,戒律違反,放逸,感覚的享楽,節制,自己管理
苦しみ vinaya 趣旨一致
Āyasmā dabbo mallaputto sativepullappatto saṅghaṁ sativinayaṁ yācati. Saṅgho āyasmato dabbassa mallaputtassa sativepullappattassa sativinayaṁ deti. Yassāyasmato khamati āyasmato dabbassa mallaputtassa sativepullappattassa sativinayassa dānaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Dinno saṅghena āyasmato dabbassa mallaputtassa sativepullappattassa sativinayo. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’ti. Pañcimāni, bhikkhave, dhammikāni sativinayassa dānāni. Suddho hoti bhikkhu anāpattiko, anuvadanti ca naṁ, yācati ca, tassa saṅgho sativinayaṁ deti dhammena samaggena— 3. Amūḷhavinaya Tena kho pana samayena gaggo bhikkhu ummattako hoti, cittavipariyāsakato.
尊者ダッバ・マッラプッタは、記憶の充実(サティヴェプッラ)に達しており、僧伽(サンガ)に対して憶念毘尼(サティヴィナヤ)を求める。僧伽は、記憶の充実に達せる尊者ダッバ・マッラプッタに憶念毘尼を与える。尊者ダッバ・マッラプッタに対して憶念毘尼を与えることを是とする方は黙しておられよ。是としない方は発言されよ。僧伽によって、記憶の充実に達せる尊者ダッバ・マッラプッタに憶念毘尼が与えられた。僧伽はこれを是とする。ゆえに黙す。かくのごとく、これを受持する。 比丘たちよ、憶念毘尼(サティヴィナヤ)を与えるにあたり、法に適った五つの事由がある。その比丘は清浄にして罪なく(アナーパッティコ)、しかも人々に非難され、かつ自ら求めており、それゆえ僧伽が法に則り和合して憶念毘尼を与えるのである。 第三 不癡毘尼(アムーラヴィナヤ) さてその時、ガッガという比丘は乱心(ウンマッタカ)の状態にあり、心の錯乱(チッタヴィパリヤーサカタ)を来たしていた。
副テーマ: liberation
導線タグ: 上司,食事
⚠ 出家者向けの文脈
← 前123456次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ