🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 1,279
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
智慧 vinaya 趣旨一致
pakatattaṁ bhikkhuṁ sīlavipattiyā anuddhaṁseti, ācāravipattiyā anuddhaṁseti, diṭṭhivipattiyā anuddhaṁseti, ājīvavipattiyā anuddhaṁseti, bhikkhuṁ bhikkhūhi bhedeti …pe… gihiddhajaṁ dhāreti, titthiyaddhajaṁ dhāreti, titthiye sevati, bhikkhū na sevati, bhikkhusikkhāya na sikkhati …pe… pakatattena bhikkhunā saddhiṁ ekacchanne āvāse vasati, ekacchanne anāvāse vasati, ekacchanne āvāse vā anāvāse vā vasati, pakatattaṁ bhikkhuṁ disvā āsanā na vuṭṭhāti, pakatattaṁ bhikkhuṁ āsādeti anto vā bahi vā— Aṭṭhahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ nappaṭippassambhetabbaṁ. Pakatattassa bhikkhuno uposathaṁ ṭhapeti, pavāraṇaṁ ṭhapeti, savacanīyaṁ karoti, anuvādaṁ paṭṭhapeti, okāsaṁ kāreti, codeti, sāreti, bhikkhūhi sampayojeti— Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakamme nappaṭippassambhetabbatecattālīsakaṁ niṭṭhitaṁ. 6.6. Paṭippassambhetabbatecattālīsaka Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ paṭippassambhetabbaṁ. Na upasampādeti, na nissayaṁ deti, na sāmaṇeraṁ upaṭṭhāpeti, na bhikkhunovādakasammutiṁ sādiyati, sammatopi bhikkhuniyo na ovadati— Aparehipi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ paṭippassambhetabbaṁ.
――戒の破れによって清浄比丘を誹謗し、行いの破れによって誹謗し、見解(ディッティ)の破れによって誹謗し、生活(アージーヴァ)の破れによって誹謗し、比丘を比丘たちから引き離し……乃至……在家の標識を帯び、外道の標識を帯び、外道に親しみ、比丘たちに親しまず、比丘の学処(シッカー)にしたがって学ばず……乃至……清浄比丘とともに一屋根の下の住処に住し、一屋根の下の住処なき場所に住し、あるいは一屋根の下の住処もしくは住処なき場所に住し、清浄比丘を見ても座より立ち上がらず、清浄比丘を内においても外においても軽んずる―― 「比丘たちよ、これら八つの徳目(アンガ)を具えた比丘にして、罪(アーパッティ)への対治をなさざる者については、挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)を解除してはならない。清浄比丘の布薩(ウポーサタ)を停め、自恣(パヴァーラナー)を停め、訶責すべき事を行い、呵責を提起し、陳謝の機会を作り、弾劾し、催促し、比丘たちと対立させる。」 ――罪への対治なき挙罪羯磨の解除すべからざる四十三箇条、ここに終わる。 「比丘たちよ、五つの徳目を具えた比丘にして、罪への対治をなさざる者については、挙罪羯磨を解除すべきである。具足戒(ウパサンパーダー)を授けず、依止(ニッサヤ)を与えず、沙弥(サーマネーラ)を侍奉させず、比丘尼教誡者(バッカーヌオーヴァーダカ)の選任を受け入れず、選任されたとしても比丘尼を教誡しない。」 「比丘たちよ、さらにまた、他の五つの徳目を具えた比丘にして、罪への対治をなさざる者については、挙罪羯磨を解除すべきである。」
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,転職,介護,挫折,食事,自己否定
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
sambhinnā appaṭicchādetvā vibbhamati …pe… (yathā heṭṭhā tathā vitthāretabbaṁ). Parimāṇādivāraaṭṭhakaṁ niṭṭhitaṁ. 8. Dvebhikkhuvāraekādasaka Dve bhikkhū saṅghādisesaṁ āpannā honti. Te saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Yathāpaṭicchanne cassa parivāsaṁ datvā ubhinnampi mānattaṁ dātabbaṁ. Dve bhikkhū saṅghādisesaṁ āpannā honti.
〔混濫して〕隠蔽せずに還俗する……乃至……(以下は前述のごとく詳説すべし)。量等の門の八則、ここに終わる。 八 二比丘門の十一則 二人の比丘が僧残(サンガーディセーサ)を犯したとする。かれらは僧残を僧残と見知っている。一人は〔罪を〕隠し、一人は隠さない。隠した者には悪作(ドゥッカタ)を懺悔させるべきである。そして〔相手の〕隠蔽した日数に応じてその者に別住(パリヴァーサ)を与え、両者ともに摩那埵(マーナッタ)を与えるべきである。 二人の比丘が僧残を犯したとする。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 隠蔽,正直さ,懺悔,規律,罪悪感,誠実さ,自己開示
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
‘bhikkhunisaṅgho, bhante, bhikkhusaṅghassa pāde vandati, ovādūpasaṅkamanañca yācati; Pātimokkhuddesakena vattabbo— ‘atthi koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato’ti? Sace hoti koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pātimokkhuddesakena vattabbo— ‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṁ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’ti. Sace na hoti koci bhikkhu bhikkhunovādako sammato, pātimokkhuddesakena vattabbo— ‘ko āyasmā ussahati bhikkhuniyo ovaditun’ti? Sace koci ussahati bhikkhuniyo ovadituṁ, so ca hoti aṭṭhahaṅgehi samannāgato, sammannitvā vattabbo— ‘itthannāmo bhikkhu bhikkhunovādako sammato, taṁ bhikkhunisaṅgho upasaṅkamatū’ti. Sace na koci ussahati bhikkhuniyo ovadituṁ, pātimokkhuddesakena vattabbo—
「大徳よ、比丘尼僧伽(びくにさんが)は比丘僧伽(びくさんが)の御足を礼拝し、また教誡(きょうかい)を受けるべく参上いたしたく存じます」と。 波羅提木叉(はらだいもくしゃ)の誦出者(じゅしゅっしゃ)は次のように問うべきである。「比丘尼を教誡する者として任命された比丘が、どなたかおられるでしょうか」と。 もし比丘尼教誡者(びくにきょうかいしゃ)として任命された比丘がおられるならば、波羅提木叉の誦出者はこのように告げるべきである。「某(それがし)という名の比丘が比丘尼教誡者として任命されております。比丘尼僧伽はその方のもとへ参上いたしますよう」と。 もし比丘尼教誡者として任命された比丘がおられないならば、波羅提木叉の誦出者はこのように問うべきである。「どなたの長老(ちょうろう)が、比丘尼を教誡することを引き受けてくださいますか」と。 もし比丘尼を教誡することを引き受ける者がおり、かつその者が八支(はっし)を具えているならば、羯磨(こんま)を行じてこのように告げるべきである。「某という名の比丘が比丘尼教誡者として任命されました。比丘尼僧伽はその方のもとへ参上いたしますよう」と。 もし比丘尼を教誡することを引き受ける者がまったくいないならば、波羅提木叉の誦出者はこのように告げるべきである——
副テーマ: teaching
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Te evaṁ vadanti—“alaṁ, āvuso, mā agamāsi, mayaṁ te idha cīvaraṁ karissāmā”ti. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino disaṅgamiko pakkamati cīvarapaṭivīsaṁ apavilāyamāno. Tamenaṁ disaṅgataṁ bhikkhū pucchanti—“kahaṁ tvaṁ, āvuso, vassaṁvuṭṭho, kattha ca te cīvarapaṭivīso”ti? So evaṁ vadeti—“amukasmiṁ āvāse vassaṁvuṭṭhomhi, tattha ca me cīvarapaṭivīso”ti. Te evaṁ vadanti—“gacchāvuso, taṁ cīvaraṁ āhara, mayaṁ te idha cīvaraṁ karissāmā”ti. So taṁ āvāsaṁ gantvā bhikkhū pucchati—“kahaṁ me, āvuso, cīvarapaṭivīso”ti? Te evaṁ vadanti—“ayaṁ te, āvuso, cīvarapaṭivīso”ti.
彼らはこのように言う。「よろしい、友よ、行かれるな。われわれがここで汝のために衣(チーヴァラ)を作ろう」と。彼はこのように思う。「ここでこの衣を作らせて、あとで受け取るまい」と。そこで彼はその衣を作らせる。その比丘にとって、カティナ(功徳衣)の解除は、仕事の完成をもって行われる。 功徳衣が敷設された住処の比丘が、衣の分配分(チーヴァラパティヴィーサ)を後に残したまま、他の地方へと旅立つ。他の地方に赴いた彼に、その地の比丘たちが問う。「友よ、汝はいずこで安居(ヴァッサ)を過ごされたか。また汝の衣の分配分はいずこにあるか」と。彼はこのように答える。「某(なにがし)の住処において安居を過ごしました。そしてわが衣の分配分もそこにあります」と。彼らはこのように言う。「友よ、行ってその衣を持って来られよ。われわれがここで汝のために衣を作ろう」と。彼はその住処に赴き、比丘たちに問う。「友よ、わが衣の分配分はいずこにあるか」と。彼らはこのように答える。「友よ、これが汝の衣の分配分です」と。
副テーマ: wisdom,attachment,mindfulness,work
導線タグ: 所有物の管理,手続きの迷い,帰属意識,共同体のルール,物への執着,責任の所在,秩序と規律
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena samaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti—
そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが生じた——「友よ、この比丘に対して、僧伽(サンガ)は挙罪羯磨(こきょかつまま)を、法に背いた分裂した者どもによって解除した。さあ、われらがこの者の挙罪羯磨を解除しようではないか」と。そして彼らは、その者の挙罪羯磨を解除した——法に背きながらも和合して。その者はその住処(āvāsa)をも去り、また別の住処へと赴いた。そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが生じた——「友よ、この比丘に対して、僧伽は挙罪羯磨を、法に背いた和合した者どもによって解除した。さあ、われらがこの者の挙罪羯磨を解除しようではないか」と。そして彼らは、その者の挙罪羯磨を解除した——
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規則違反,不正行為,組織の腐敗,手続きの問題,集団の意思決定,正当性,倫理
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Te saṅghādisese vematikā honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Yathāpaṭicchanne cassa parivāsaṁ datvā ubhinnampi mānattaṁ dātabbaṁ. Dve bhikkhū saṅghādisesaṁ āpannā honti. Te saṅghādisese missakadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Yathāpaṭicchanne cassa parivāsaṁ datvā ubhinnampi mānattaṁ dātabbaṁ. Dve bhikkhū missakaṁ āpannā honti.
彼らは僧残(サンガーディセーサ)の罪について疑念を抱いている。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さない。覆い隠した者には悪作(ドゥッカタ)を懺悔させなければならない。覆い隠した期間に応じて別住(パリヴァーサ)を与え、両者ともに摩那埵(マーナッタ)を与えなければならない。二人の比丘が僧残の罪を犯している。彼らは僧残の罪について混合した見解を持っている。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さない。覆い隠した者には悪作を懺悔させなければならない。覆い隠した期間に応じて別住を与え、両者ともに摩那埵を与えなければならない。二人の比丘が混合の罪(ミッサカ)を犯している。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,罪悪感,規律,誠実さ,責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Sugati hoti ito paraṁ yato. Mā ca mado mā ca pamādo, Na hi pamattā sugatiṁ vajanti te; Tvaññeva tathā karissasi, Yena tvaṁ sugatiṁ gamissasī”ti. Atha kho nāḷāgiri hatthī soṇḍāya bhagavato pādapaṁsūni gahetvā uparimuddhani ākiritvā paṭikuṭiyova osakki, yāva bhagavantaṁ addakkhi. Atha kho nāḷāgiri hatthī hatthisālaṁ gantvā sake ṭhāne aṭṭhāsi. Tathā danto ca pana nāḷāgiri hatthī ahosi. Tena kho pana samayena manussā imaṁ gāthaṁ gāyanti— “Daṇḍeneke damayanti,
ここより彼方に善趣(すがた)あり。 放逸(ほういつ)なかれ、驕慢(きょうまん)なかれ。 怠れる者は善趣に至ること能わず。 汝みずからかくのごとく行ずべし、 それによりて汝は善趣に往くことを得ん」と。 さてそのとき、ナーラーギリ象は鼻をもって世尊の足もとの塵を取り、頭上に振りかけて、世尊を拝しながら退き去った。 かくしてナーラーギリ象は象舎に戻り、己が定めの場所に立った。かくてナーラーギリ象は調御(ちょうご)せられた象となった。 その当時、人々はこのような歌を唄っていた—— 「棒もてある者は調御し、
副テーマ: wisdom,karma,mindfulness,happiness
導線タグ: 心の制御,感情のコントロール,油断,慢心,来世,良い行い,自己変革
智慧 vinaya 趣旨一致
Byattena bhikkhunā paṭibalena te bhikkhū ñāpetabbā— ‘Suṇantu me āyasmantā. Ajjuposatho pannaraso. Yadāyasmantānaṁ pattakallaṁ, mayaṁ aññamaññaṁ pārisuddhiuposathaṁ kareyyāmā’ti. Therena bhikkhunā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā te bhikkhū evamassu vacanīyā— parisuddhoti maṁ dhāretha. Parisuddho ahaṁ, āvuso; Navakena bhikkhunā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā te bhikkhū evamassu vacanīyā— ‘parisuddho ahaṁ, bhante; parisuddhoti maṁ dhāretha.
智慧ある有能な比丘は、かの比丘たちに告知すべし——「尊者たちよ、聞かれよ。今日は十五日の布薩(ポーサタ)の日なり。もし尊者たちにご都合よろしくば、我らは互いに清浄布薩を行ずべし」と。 長老の比丘は、上衣(ウッタラーサンガ)を一肩に掛け、蹲踞(うっくじか)して座し、合掌して、かの比丘たちにかくのごとく告げるべし——「清浄なりとわれを知られよ。友よ、われは清浄なり」と。 新参の比丘は、上衣を一肩に掛け、蹲踞して座し、合掌して、かの比丘たちにかくのごとく告げるべし——「尊者よ、われは清浄なり。清浄なりとわれを知られよ」と。
副テーマ: wisdom,relationship,mindfulness,self
導線タグ: コミュニティ,調和,誠実さ,自己申告,信頼関係,共同体のルール,清らかさ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So taṁ cīvaraṁ ādāya taṁ āvāsaṁ gacchati. Tamenaṁ antarāmagge bhikkhū pucchanti—“āvuso, kahaṁ gamissasī”ti? So evaṁ vadeti—“amukaṁ nāma āvāsaṁ gamissāmi, tattha me bhikkhū cīvaraṁ karissantī”ti. Te evaṁ vadanti—“alaṁ, āvuso, mā agamāsi, mayaṁ te idha cīvaraṁ karissāmā”ti. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino disaṅgamiko pakkamati …pe… “idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa taṁ cīvaraṁ kayiramānaṁ nassati. Tassa bhikkhuno nāsanantiko kathinuddhāro.
その比丘は衣(チーヴァラ)を携えてその住処(āvāsa)へと向かう。途中、道の途中で他の比丘たちが彼に問うた——「友(āvuso)よ、どちらへ参られるのか」と。彼はこのように答えた——「某々という住処へ参るのです。そこで比丘たちが私のために衣を作ってくださるのです」と。すると彼らはこのように言った——「友よ、それには及びません。どうかおいでにならないでください。私どもがここであなたのために衣を作りましょう」と。彼の心にはこのような思いが生じた——「この衣を作らせることも、受け取ることも、もはやすまい」と。この比丘にとっては、決意(sanniṭṭhāna)の終わりをもって迦絺那衣(カティナ)の功徳が解除される。 功徳が荘厳された迦絺那衣を持つ比丘が、方角へと旅立ち……(中略)……「ここでこの衣を作らせよう、受け取ろう」と。彼はその衣を作らせた。その彼の作らせている衣が失われた。この比丘にとっては、衣の滅失(nāsana)をもって迦絺那衣の功徳が解除される。
副テーマ: wisdom,attachment,impermanence,mindfulness
導線タグ: 決断できない,優柔不断,迷い,手放す,執着,後悔,判断力
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
dhammena vaggā. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammapatirūpakena samaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammapatirūpakena samaggehi.
法にかなった形で分裂している場合について。 比丘たちよ、ここにある比丘が、僧伽(サンガ)によって呵責羯磨(たじゃにーやかんま)を課せられ、正しく振る舞い、従順となり、出離の道を歩み、その呵責羯磨の解除を願い求めているとする。そこで比丘たちにこのような思いが起こる——「友よ、この比丘は僧伽によって呵責羯磨を課せられながら、正しく振る舞い、従順となり、出離の道を歩み、その呵責羯磨の解除を願い求めている。さあ、われわれはこの者の呵責羯磨を解除しようではないか」と。彼らは、法にふさわしい形で、和合して、その者の呵責羯磨を解除する。その後、彼はその住処(āvāsa)を離れ、別の住処へと赴く。そこでもまた比丘たちにこのような思いが起こる——「友よ、この比丘の呵責羯磨は、和合した者たちによって、法にふさわしい形で解除された」と。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,手続き,共同体,許し,和解,秩序,信頼
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Evañca pana, bhikkhave, paṭippassambhetabbaṁ. Tena bhikkhave, channena bhikkhunā saṅghaṁ upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā vuḍḍhānaṁ bhikkhūnaṁ pāde vanditvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā evamassa vacanīyo— ‘ahaṁ, bhante, saṅghena āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakammakato sammā vattāmi, lomaṁ pātemi, netthāraṁ vattāmi, āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācāmī’ti. Dutiyampi yācitabbā. Tatiyampi yācitabbā. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Ayaṁ channo bhikkhu saṅghena, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ paṭippassambheyya. Esā ñatti.
「比丘たちよ、かくのごとく、〔挙罪(うっけぺいや)の羯磨(かつま)は〕解除されるべきである。 比丘たちよ、かの闡那(チャンナ)比丘は、僧伽(さんが)のもとに近づき、上衣(うわごろも)を一肩にかけ、長老の比丘たちの足に礼拝し、蹲踞(そんきょ)して座り、合掌して、こう申し述べるべきである。 『大徳よ、わたくしは、僧伽によって、罪(āpatti)を認めなかったことゆえに挙罪(うっけぺいや)の羯磨(ukkhepanīyakamma)を科せられました。いまや正しく行い、〔驕りの〕毛を伏せ、〔罪を〕脱する道を歩んでおります。罪を認めなかったことゆえに科せられた挙罪の羯磨の解除(paṭippassaddhi)を、〔僧伽に〕お願い申し上げます』と。 第二度も願い申すべきである。第三度もまた願い申すべきである。 ついで、有能にして〔白羯磨を〕担い得る比丘が、僧伽に告知すべきである。 『大徳よ、僧伽はわが言葉を聴聞したまえ。かの闡那比丘は、僧伽によって、罪を認めなかったことゆえに挙罪の羯磨を科せられました。いまや正しく行い、〔驕りの〕毛を伏せ、〔罪を〕脱する道を歩んでおります。罪を認めなかったことゆえに科せられた挙罪の羯磨の解除を、〔僧伽に〕願い申しております。もし僧伽にとって時宜が整っているならば、僧伽は、闡那比丘に科せられた、罪を認めなかったことゆえの挙罪の羯磨を、解除すべきであります。これが白(ñatti)である。』」
副テーマ: wisdom,karma,relationship,self
導線タグ: 反省,やり直し,許してもらえない,謝罪,関係修復,罪悪感,やり直したい
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Te missake saṅghādisesadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Yathāpaṭicchanne cassa parivāsaṁ datvā ubhinnampi mānattaṁ dātabbaṁ. Dve bhikkhū missakaṁ āpannā honti. Te missake missakadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Yathāpaṭicchanne cassa parivāsaṁ datvā ubhinnampi mānattaṁ dātabbaṁ. Dve bhikkhū suddhakaṁ āpannā honti.
彼らは混合(missaka)の罪を犯せる者にして、混合の罪に関する同見(saṅghādisesadiṭṭhi)を持てり。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さず。覆い隠せる者には悪作(dukkaṭa)を懺悔せしめるべし。彼の覆い隠された罪に応じて別住(parivāsa)を与え、両者ともに摩那埵(mānatta)を与えるべし。 二人の比丘が混合の罪を犯せり。彼らは混合の罪について混合の見解を持てり。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さず。覆い隠せる者には悪作(dukkaṭa)を懺悔せしめるべし。彼の覆い隠された罪に応じて別住(parivāsa)を与え、両者ともに摩那埵(mānatta)を与えるべし。 二人の比丘が清浄(suddha)なる罪を犯せり。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 過ちの告白,罪悪感,隠蔽,正直さ,規律,懺悔,責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“Anujānāmi, bhikkhave, gilānassa bhikkhuno daṇḍasammutiṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbā. Tena gilānena bhikkhunā saṅghaṁ upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā vuḍḍhānaṁ bhikkhūnaṁ pāde vanditvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā evamassa vacanīyo— ‘ahaṁ, bhante, gilāno; na sakkomi vinā daṇḍena āhiṇḍituṁ. Sohaṁ, bhante, saṅghaṁ daṇḍasammutiṁ yācāmī’ti. Dutiyampi yācitabbā. Tatiyampi yācitabbā. Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo— ‘Suṇātu me, bhante, saṅgho.
「比丘たちよ、病める比丘に杖の許可(daṇḍasammuti)を与えることを許す。比丘たちよ、それはかくのごとく与えられるべきである。その病める比丘は、僧伽(saṅgha)に近づき、上衣(uttarāsaṅga)を一方の肩にかけ、年長の比丘たちの足を礼拝し、蹲踞(ukkuṭika)して座り、合掌して、次のように申し述べるべきである——『尊者よ、私は病んでおります。杖なくしては歩き回ることができません。それゆえ、尊者よ、私は僧伽に杖の許可を願い求めます』と。再び願い求めるべきである。三たびも願い求めるべきである。能弁にして有能な比丘が、僧伽に告知すべきである——『尊者方よ、僧伽よ、聞いてください。
副テーマ: compassion,suffering,wisdom
導線タグ: 体の不自由,病気,助けを求める,サポート,コミュニティ,謙虚さ,受け入れること
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
aṅkusehi kasāhi ca; Adaṇḍena asatthena, nāgo danto mahesinā”ti. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti— “yāva pāpo ayaṁ devadatto, alakkhiko, yatra hi nāma samaṇassa gotamassa evaṁmahiddhikassa evaṁmahānubhāvassa vadhāya parakkamissatī”ti. Devadattassa lābhasakkāro parihāyi. Bhagavato ca lābhasakkāro abhivaḍḍhi. 2.6. Pañcavatthuyācanakathā Tena kho pana samayena devadatto parihīnalābhasakkāro sapariso kulesu viññāpetvā viññāpetvā bhuñjati. Manussā ujjhāyanti khiyyanti vipācenti—
「象鉤(あんくさ)と鞭もちいず、 棒もなく、刀もなく、 大仙(だいせん)は象を調御したもうた」と。 人々はこれを憤り、そしり、広く言い触らした——「なんと悪しき者よ、このデーヴァダッタは。なんと不運な男よ。かくも大いなる神通力をそなえ、かくも大いなる威力をそなえたる沙門ゴータマを、その命を奪わんと企てるとは」と。 デーヴァダッタの利得と恭敬(くぎょう)は衰え、世尊の利得と恭敬はいよいよ増大した。 2.6. 五事の要求に関する話 さてそのころ、デーヴァダッタは利得と恭敬の衰えたるままに、弟子たちをともなって、諸家を家々とめぐり訪ねては食を乞い求めていた。人々はこれを憤り、そしり、広く言い触らした——
副テーマ: wisdom,karma,anger,suffering
導線タグ: 嫉妬,没落,因果応報,名誉欲,悪意,執着,他者への害意
智慧 vinaya 趣旨一致
Parisuddho ahaṁ, bhante; Tena kho pana samayena aññatarasmiṁ āvāse tadahuposathe dve bhikkhū viharanti. “bhagavatā anuññātaṁ catunnaṁ pātimokkhaṁ uddisituṁ, tiṇṇannaṁ pārisuddhiuposathaṁ kātuṁ. Mayañcamhā dve janā. Kathaṁ nu kho amhehi uposatho kātabbo”ti? “Anujānāmi, bhikkhave, dvinnaṁ pārisuddhiuposathaṁ kātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, kātabbo. Therena bhikkhunā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā ukkuṭikaṁ nisīditvā añjaliṁ paggahetvā navo bhikkhu evamassa vacanīyo— parisuddhoti maṁ dhārehi. Parisuddho ahaṁ, āvuso;
「私は清浄であります、尊者よ。」 さて、そのとき、ある住処において、その日の布薩(ウポーサタ)に二人の比丘が住していた。〔彼らは思った。〕「世尊は、四人のときは波羅提木叉(パーティモッカ)を誦することを許可され、三人のときは清浄布薩(パーリスッディ・ウポーサタ)を行うことを許可された。しかるに、われらは二人である。いかにしてわれらは布薩を行うべきであろうか。」 〔世尊はのたまわく、〕「比丘たちよ、わたしは二人の場合の清浄布薩を行うことを許可する。しかして比丘たちよ、次のように行うべきである。上座の比丘は上衣(ウッタラーサンガ)を一方の肩にかけ、蹲踞(うずくまり)の姿勢に坐し、合掌して、新受戒の比丘に対してこのように告げるべきである——『私は清浄であることを、覚えておいてください。私は清浄であります、友よ。』」
副テーマ: teaching
導線タグ: 子育て,食事
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
yassa nakkhamati, so bhāseyya. Kato saṅghena pavāraṇāsaṅgaho, idāni uposathaṁ karissati, pātimokkhaṁ uddisissati, āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā pavāressati. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’ti. Tehi ce, bhikkhave, bhikkhūhi kate pavāraṇāsaṅgahe aññataro bhikkhu evaṁ vadeyya— ‘icchāmahaṁ, āvuso, janapadacārikaṁ pakkamituṁ; atthi me janapade karaṇīyan’ti, so evamassa vacanīyo— ‘sādhāvuso, pavāretvā gacchāhī’ti. So ce, bhikkhave, bhikkhu pavārayamāno aññatarassa bhikkhuno pavāraṇaṁ ṭhapeti, so evamassa vacanīyo— ‘anissaro kho me tvaṁ, āvuso, pavāraṇāya, na tāvāhaṁ pavāressāmī’ti. Tassa ce, bhikkhave, bhikkhuno pavārayamānassa aññataro bhikkhu tassa bhikkhuno pavāraṇaṁ ṭhapeti, ubho saṅghena samanuyuñjitvā samanugāhitvā yathādhammaṁ kārāpetabbā.
「異議のある者は発言すべし。僧伽(サンガ)によって自恣(パーヴァーラナー)の取りまとめがなされた。今より布薩(ウポーサタ)を行い、戒本(パーティモッカ)を誦出し、来たる霜月の満月の日、迦提月(コームディー)の四月祭(チャートゥマーシニー)に自恣を行うこととする。これは僧伽の意に適うものであれば、ゆえに沈黙あれ。かく我はこれを保持する」と。 比丘たちよ、かくのごとく彼らの比丘たちによって自恣の取りまとめがなされたとき、もしある一人の比丘がかく言わん——「友よ、私は地方遊行に出発したい。私には地方にてなすべきことがある」と——その者にはかく言うべし——「よろしい、友よ。自恣を行ってから去るがよい」と。 比丘たちよ、もしその比丘が自恣を行う際、他のある比丘の自恣を留保するならば、その者にはかく言うべし——「友よ、汝は私の自恣に関して何らの権限も有しない。私はいまだ自恣を行わない」と。 比丘たちよ、もし自恣を行おうとしているその比丘に対して、他のある比丘がその比丘の自恣を留保するならば、両者は僧伽によって詳しく尋問され、十分に審理されたうえで、法(ダンマ)に従って処置されるべきである。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: ルール,合意,コミュニティ,権限,対立,調整,集団生活
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Bhikkhu atthatakathino disaṅgamiko pakkamati cīvarapaṭivīsaṁ apavilāyamāno. Tamenaṁ disaṅgataṁ bhikkhū pucchanti—“kahaṁ tvaṁ, āvuso, vassaṁvuṭṭho, kattha ca te cīvarapaṭivīso”ti? So evaṁ vadeti—“amukasmiṁ āvāse vassaṁvuṭṭhomhi, tattha ca me cīvarapaṭivīso”ti. Te evaṁ vadanti—“gacchāvuso, taṁ cīvaraṁ āhara, mayaṁ te idha cīvaraṁ karissāmā”ti. So taṁ āvāsaṁ gantvā bhikkhū pucchati—“kahaṁ me, āvuso, cīvarapaṭivīso”ti? Te evaṁ vadanti—“ayaṁ te, āvuso, cīvarapaṭivīso”ti. So taṁ cīvaraṁ ādāya taṁ āvāsaṁ gacchati. Tassa taṁ āvāsaṁ gatassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti. Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro.
カティナ(功徳衣)の利益を受けた比丘が、衣の分配(cīvarapaṭivīsa)を受け取らぬまま他の地方へと旅立つ。その比丘が遠方の地に到着すると、そこにいる比丘たちが問う。「友よ、あなたはどこで安居(vassaṁvuṭṭha)を過ごされたのですか。また、あなたの衣の分配はどちらにあるのですか」と。彼はこのように答える。「某処の住処(āvāsa)において安居を過ごしました。わたしの衣の分配もそこにございます」と。すると彼らはこのように言う。「友よ、行ってその衣をお持ちなさい。われわれがここであなたのために衣を作りましょう」と。彼はその住処へ赴き、比丘たちに問う。「友よ、わたしの衣の分配はどこにありますか」と。彼らはこのように答える。「友よ、これがあなたの衣の分配です」と。彼はその衣を受け取り、かの住処へと向かう。その住処に到着した彼に、かくのごとき思いが起こる。「ここでこの衣を作ってもらおう。向こうへは戻るまい」と。彼はその衣を作らせる。この比丘にとって、カティナの撤収(kathinuddhāra)は衣の完成をもってなされる。
副テーマ: wisdom,attachment,mindfulness,work
導線タグ: 手続き,完結,区切り,執着しない,物事の終わり,決断,やり遂げる
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati.
「さあ、この者の訶責羯磨(たじゃにーやかんま)を解除しようではないか」と。彼らはその者の訶責羯磨を解除する——法に背いて、分裂した衆として。彼はその住処(āvāsa)をも去り、別の住処へと赴く。そこでもまた、比丘たちにこのような思いが起こる。「友よ、この比丘の訶責羯磨は、僧伽(saṅgha)によって、法に背いた分裂の衆によって解除されたのだ。さあ、われらもこの者の訶責羯磨を解除しようではないか」と。彼らはその者の訶責羯磨を解除する——法に背いて、和合した衆として。彼はその住処をも去り、また別の住処へと赴く。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 規則違反,手続きの不正,組織の腐敗,正当性,集団の判断,責任回避,ルールの悪用
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Suṇātu me, bhante, saṅgho. Ayaṁ channo bhikkhu saṅghena, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Saṅgho channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ paṭippassambheti. Yassāyasmato khamati channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyassa kammassa paṭippassaddhi, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Dutiyampi etamatthaṁ vadāmi …pe… tatiyampi etamatthaṁ vadāmi— suṇātu me, bhante, saṅgho. Ayaṁ channo bhikkhu saṅghena, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Saṅgho channassa bhikkhuno, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ paṭippassambheti.
「大徳よ、僧伽よ、聴聞せよ。このチャンナ(Channa)比丘は、僧伽によって、罪過(āpatti)を悔い改めざることにより挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)に処せられたるも、今や正しく行じ、毛を垂れ(lomaṁ pāteti)、脱出の道を歩み(netthāraṁ vattati)、罪過を悔い改めざることによる挙罪羯磨の解除(paṭippassaddhi)を願い求めている。僧伽は、チャンナ比丘の、罪過を悔い改めざることによる挙罪羯磨を解除(paṭippassambheti)せんとする。チャンナ比丘の、罪過を悔い改めざることによる挙罪羯磨の解除を、もし認容する(khamati)長老があらば、その方は沈黙せられよ。もし認容せざる者あらば、その方は発言せよ。 再び、この事柄を申し述べる……乃至……三たび、この事柄を申し述べる——大徳よ、僧伽よ、聴聞せよ。このチャンナ比丘は、僧伽によって、罪過を悔い改めざることにより挙罪羯磨に処せられたるも、今や正しく行じ、毛を垂れ、脱出の道を歩み、罪過を悔い改めざることによる挙罪羯磨の解除を願い求めている。僧伽は、チャンナ比丘の、罪過を悔い改めざることによる挙罪羯磨を解除する。」
副テーマ: wisdom,relationship,compassion,self
導線タグ: 過ちを認める,やり直し,許し,罰則,更生,コミュニティへの復帰,反省
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Te suddhake saṅghādisesadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Ubhopi yathādhammaṁ kārāpetabbā. Dve bhikkhū suddhakaṁ āpannā honti. Te suddhake suddhakadiṭṭhino honti. Eko chādeti, eko nacchādeti. Yo chādeti so dukkaṭaṁ desāpetabbo. Ubhopi yathādhammaṁ kārāpetabbā. Dve bhikkhū saṅghādisesaṁ āpannā honti.
彼らは、軽罪(suddhaka)を犯した者として、僧残(saṅghādisesa)の罪ありと見なしている。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さない。覆い隠した者には、悪作(dukkaṭa)を発露(desāpetabbo)させるべきである。両者ともに、法のとおり(yathādhammaṁ)に処置しなければならない。 二人の比丘が軽罪(suddhaka)を犯した。彼らは軽罪を犯した者として、軽罪(suddhakadiṭṭhino)ありと見なしている。一方は覆い隠し、他方は覆い隠さない。覆い隠した者には、悪作(dukkaṭa)を発露させるべきである。両者ともに、法のとおりに処置しなければならない。 二人の比丘が僧残(saṅghādisesa)の罪を犯した。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規則違反,隠蔽,正直さ,懺悔,責任,コンプライアンス,誠実さ
⚠ 出家者向けの文脈
← 前35363738394041次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ