🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 80
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
人間関係 vinaya 趣旨一致
Idha pana, bhikkhave, vassūpagato bhikkhu suṇāti— ‘amukasmiṁ kira āvāse sambahulā bhikkhuniyo saṅghabhedāya parakkamantī’ti. ‘tā kho me bhikkhuniyo na mittā. Api ca yā tāsaṁ mittā, tā me mittā. Tāhaṁ vakkhāmi. Tā vuttā tā vakkhanti “garuko kho, bhaginiyo, saṅghabhedo vutto bhagavatā. Mā bhaginīnaṁ saṅghabhedo ruccitthā”ti. Karissanti tāsaṁ vacanaṁ, sussūsissanti, sotaṁ odahissantī’ti, pakkamitabbaṁ. Anāpatti vassacchedassa. Idha pana, bhikkhave, vassūpagato bhikkhu suṇāti—
「比丘たちよ、ここに、雨安居(うあんご)に入った比丘が次のような話を耳にしたとしよう。『ある住処において、多くの比丘尼たちが僧伽破壊(さんがはかい)を企てているという』と。〔その比丘が思うに、〕『あの比丘尼たちは私の知人ではない。しかしながら、彼女たちの知人は私の知人である。私はその者たちに語りかけよう。語りかけられた彼女たちは、また〔あの比丘尼たちに〕語りかけるであろう。「姉妹たちよ、僧伽の破壊は世尊によって重大なことと説かれています。姉妹たちよ、どうか僧伽の破壊を喜ぶことのないようにしてください」と。〔そのように語られた者たちは〕彼女たちの言葉に従い、耳を傾け、心して聴くであろう』と〔考えるならば〕、〔その住処へと〕出発すべきである。雨安居を断つこととはならない(不犯)。比丘たちよ、ここにまた、雨安居に入った比丘が耳にしたとしよう——」
副テーマ: communication
導線タグ: 上司,介護
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
‘amukasmiṁ kira āvāse sambahulāhi bhikkhunīhi saṅgho bhinno’ti. ‘tā kho me bhikkhuniyo mittā. Tāhaṁ vakkhāmi “garuko kho, bhaginiyo, saṅghabhedo vutto bhagavatā. Mā bhaginīnaṁ saṅghabhedo ruccitthā”ti. Karissanti me vacanaṁ, sussūsissanti, sotaṁ odahissantī’ti, pakkamitabbaṁ. Anāpatti vassacchedassa. Idha pana, bhikkhave, vassūpagato bhikkhu suṇāti— ‘amukasmiṁ kira āvāse sambahulāhi bhikkhunīhi saṅgho bhinno’ti. ‘tā kho me bhikkhuniyo na mittā. Api ca yā tāsaṁ mittā tā me mittā.
「とある精舎において、多くの比丘尼たちによって僧伽(サンガ)が分裂したと聞く。彼女たちはわたしの友人である。わたしは彼女たちにこう言おう。『姉妹たちよ、世尊は僧伽の分裂(サンガベーダ)を重大なことと説かれました。どうか姉妹たちは僧伽の分裂を喜ばれませぬよう』と。彼女たちはわたしの言葉に従い、耳を傾け、心して聴くであろう」と思うならば、〔その精舎へ〕赴くべきである。安居(ヴァッサ)を中断したとしても、波罪(アーパッティ)とはならない。 しかるに比丘たちよ、ここに安居に入った比丘が、「とある精舎において、多くの比丘尼たちによって僧伽が分裂したと聞く」と耳にしたとする。〔そのとき彼が〕「彼女たちはわたしの友人ではない。しかしながら、彼女たちの友人はわたしの友人である。
副テーマ: communication
導線タグ: 上司,介護
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Tāhaṁ vakkhāmi. Tā vuttā tā vakkhanti “garuko kho, bhaginiyo, saṅghabhedo vutto bhagavatā; mā bhaginīnaṁ saṅghabhedo ruccitthā”ti. Karissanti tāsaṁ vacanaṁ, sussūsissanti, sotaṁ odahissantī’ti, pakkamitabbaṁ. Anāpatti vassacchedassā”ti. 9. Vajādīsuvassūpagamana Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu vaje vassaṁ upagantukāmo hoti. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. “Anujānāmi, bhikkhave, vaje vassaṁ upagantun”ti. Vajo vuṭṭhāsi.
「私はそのことを彼女たちに告げよう。告げれば、彼女たちはこう言うであろう。『姉妹たちよ、世尊は僧伽(サンガ)の分裂を重大なことと説かれました。姉妹たちよ、僧伽の分裂を望んではなりません』と。彼女たちはその言葉に従い、耳を傾け、心して聴くであろう」と。そのように思われるならば、〔その場を〕去るべきである。雨安居(vassā)を断ったことによる罪はない。」 さてそのとき、ある比丘が牛囲い(vaja)において雨安居(vassā)を過ごそうと思った。〔比丘たちは〕この事柄を世尊に申し上げた。〔世尊はこう仰せになった。〕「比丘たちよ、牛囲いにおいて雨安居を過ごすことを許可する。」牛囲いから〔その比丘は〕出た。
副テーマ: communication
導線タグ: 上司,介護
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
“saccaṁ kira, bhikkhave, chabbaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ antevāsikā bhikkhū buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre pariggaṇhanti, seyyāyo pariggaṇhanti— “Saccaṁ, bhagavā”ti. Vigarahi buddho bhagavā …pe… kathañhi nāma te, bhikkhave, moghapurisā buddhappamukhassa saṅghassa purato purato gantvā vihāre pariggahessanti, seyyāyo pariggahessanti— Netaṁ, bhikkhave, appasannānaṁ vā pasādāya …pe… vigarahitvā …pe… dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “ko, bhikkhave, arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti? Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu— “yo, bhagavā, khattiyakulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.
「比丘たちよ、まことに六群比丘(chabbaggiyā)の弟子たる比丘たちが、仏陀を上首とする僧伽(saṅgha)に先んじて進み出て、精舎(vihāra)を占有し、臥所(seyyā)を占有したというのは真実であるか。」 「真実でございます、世尊よ。」 仏陀たる世尊はこれを咎められた。……乃至…… 「比丘たちよ、いかにして彼らは愚かなる者どもとして、仏陀を上首とする僧伽に先んじて進み出て、精舎を占有し、臥所を占有しようとしたのか。比丘たちよ、これは未だ信を起こさざる者に信を起こさしめるためにも……乃至……」 こうして咎められたのち……乃至……法にかなった話を説き終えて、世尊は比丘たちに告げられた。 「比丘たちよ、いったい誰が上座(aggāsana)、上水(aggodaka)、上食(aggapiṇḍa)を受けるに値するであろうか。」 ある比丘たちはこのように申し上げた。「世尊よ、刹帝利(khattiya)の家柄より出家した者こそ、上座・上水・上食を受けるに値します。」
副テーマ: trust
導線タグ: 上司,別れ,対人恐怖,食事,喪失
⚠ 初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
“yo, bhagavā, brāhmaṇakulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. Ekacce bhikkhū evamāhaṁsu— “yo, bhagavā, gahapatikulā pabbajito so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, suttantiko so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, vinayadharo so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, dhammakathiko so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, paṭhamassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, dutiyassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, tatiyassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti. “yo, bhagavā, catutthassa jhānassa lābhī so arahati aggāsanaṁ aggodakaṁ aggapiṇḍan”ti.
「世尊よ、バラモンの家系から出家した者こそ、最上の座(aggāsana)、最上の水(aggodaka)、最上の食(aggapiṇḍa)を受けるに値するのです」と。またある比丘たちはこのように言った。「世尊よ、居士の家系から出家した者こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、経典に通じた者(suttantika)こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、律を保持する者(vinayadhara)こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、法を説く者(dhammakathika)こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、初禅(paṭhama jhāna)を得た者こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、第二禅(dutiya jhāna)を得た者こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、第三禅(tatiya jhāna)を得た者こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。「世尊よ、第四禅(catuttha jhāna)を得た者こそ、最上の座、最上の水、最上の食を受けるに値するのです」と。
副テーマ: relationship,attachment,wisdom,self
導線タグ: 優劣,差別,地位,序列,出自,比較,承認欲求
人間関係 vinaya 趣旨一致
Upagantuṁ kadā ceva, kati antarāvassa ca; Na icchanti ca sañcicca, ukkaḍḍhituṁ upāsako. Gilāno mātā ca pitā, bhātā ca atha ñātako; Bhikkhugatiko vihāro, vāḷā cāpi sarīsapā. Coro ceva pisācā ca, daḍḍhā tadubhayena ca;
いつ訪ねるべきか、また雨安居(うあんご)は何度か—— 在家信者(うばそく)がわざと引き延ばすことを望まぬ場合、 病める者、母と父、兄弟、また親族、 比丘(びく)の赴く寺院、猛獣や毒蛇(どくじゃ)、 盗賊(とうぞく)と悪鬼(あっき)、あるいはその両方によって焼かれた場合——
副テーマ: relationship,family,suffering,compassion
導線タグ: 家族の病気,親の介護,身内の心配,危険な状況,緊急事態,やむを得ない事情,例外的な対応
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
“bhagavatā paññattaṁ— ‘na ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo’ti. Ahañcamhi gabbhavīso upasampanno. Upasampanno nu khomhi, nanu kho upasampanno”ti? Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ. Yaṁ, bhikkhave, mātukucchismiṁ paṭhamaṁ cittaṁ uppannaṁ, paṭhamaṁ viññāṇaṁ pātubhūtaṁ, tadupādāya sāvassa jāti. “Anujānāmi, bhikkhave, gabbhavīsaṁ upasampādetun”ti. 63. Upasampadāvidhi Tena kho pana samayena upasampannā dissanti kuṭṭhikāpi gaṇḍikāpi kilāsikāpi sosikāpi apamārikāpi. Bhagavato etamatthaṁ ārocesuṁ.
「世尊は『二十歳に満たぬ者は具足戒(うぐそくかい)を授くべからず』と制定せられた。しかるに、わたしは母の胎内において二十歳となって受戒した。果たしてわたしは受戒したことになるのか、それともならないのか。」 かれらはこの事柄を世尊に申し上げた。 「比丘たちよ、母の胎内においてはじめて心が生じ、はじめて識(しき)が現れた、その時をもってその者の生(しょう)とする。比丘たちよ、胎内にて二十歳となりたる者に具足戒を授けることを許可する。」 六三 受戒の作法 ときに、受戒した者のうちに、癩(らい)を患う者、腫物(はれもの)のある者、白癬(はくせん)を病む者、肺病(はいびょう)を患う者、癲癇(てんかん)を患う者が見受けられた。かれらはこの事柄を世尊に申し上げた。
副テーマ: relationship,wisdom,suffering,compassion
導線タグ: 出家,戒律,資格,年齢,判断基準,病気,受戒
人間関係 vinaya 趣旨一致
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho yasassa kulaputtassa mātā pāsādaṁ abhiruhitvā yasaṁ kulaputtaṁ apassantī yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā seṭṭhiṁ gahapatiṁ etadavoca— “putto te, gahapati, yaso na dissatī”ti. Atha kho seṭṭhi gahapati catuddisā assadūte uyyojetvā sāmaṁyeva yena isipatanaṁ migadāyo tenupasaṅkami. Addasā kho seṭṭhi gahapati suvaṇṇapādukānaṁ nikkhepaṁ, disvāna taṁyeva anugamāsi. Addasā kho bhagavā seṭṭhiṁ gahapatiṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna bhagavato etadahosi— “yannūnāhaṁ tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhareyyaṁ yathā seṭṭhi gahapati idha nisinno idha nisinnaṁ yasaṁ kulaputtaṁ na passeyyā”ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharesi. Atha kho seṭṭhi gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca— “api, bhante, bhagavā yasaṁ kulaputtaṁ passeyyā”ti?
「生起する性質をもつものは、すべて滅尽する性質をもつものである」と。 さて、長者の子ヤサの母は、高殿に登ってヤサの姿が見えないことに気づき、長者の主人のもとへと近づいた。近づいてから、長者の主人にこう申し上げた。「ご主人様、息子のヤサが見当たりません」と。 そこで長者の主人は、四方に騎馬の使者を遣わすとともに、自らも仙人堕処(isipatana)の鹿野苑(migadāya)へと赴いた。長者の主人は黄金の草履が脱ぎ置かれているのを目にし、それを見てその跡をたどって進んでいった。 世尊は、長者の主人がはるか彼方からやって来るのをご覧になり、こうお思いになった。「もし私が、長者の主人がここに座っていながら、ここに座っているヤサを見ることのできないような、そのような神通力(iddhi)の行使をするならばどうであろうか」と。そこで世尊は、そのような神通力の行使をなされた。 そして長者の主人は世尊のもとへと近づき、近づいてから世尊にこう申し上げた。「世尊よ、もしや世尊は長者の子ヤサをご覧になりましたでしょうか」と。
副テーマ: impermanence,family,attachment,relationship
導線タグ: 子どもの失踪,家族の不安,親の心配,行方不明,探し求める,別離,無常
人間関係 vinaya 趣旨一致
Atha kho seṭṭhi gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya— ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. Sova loke paṭhamaṁ upāsako ahosi tevāciko. Atha kho yasassa kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṁ yathāviditaṁ bhūmiṁ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci. Atha kho bhagavato etadahosi—
そのとき、長者(セッティ)にして居士(ガハパティ)なる者は、現法(ディッタダンマ)を見、法を得、法を知り、法に深く入り、疑惑(ヴィチキッチャー)を渡り、惑いを離れ、自在を得て、師の教えについて他に依ることなく、世尊にこのように申し上げた。 「ありがたいことでございます、尊師よ。ありがたいことでございます、尊師よ。たとえば、倒れたものを起こし、覆われたものを開き、迷える者に道を示し、暗闇の中に油の灯を掲げて『目ある者は色を見ん』とするがごとく、世尊はかくも多くの方便によって法を明らかにしてくださいました。この私は、尊師よ、世尊に帰依し奉ります。法に帰依し、比丘僧伽(サンガ)に帰依し奉ります。どうか世尊は、今日より命ある限り三帰(テーヴァーチカ)を受けた優婆塞(ウパーサカ)として、私をお認めください。」 かくして彼は、世において最初の三帰の優婆塞となった。 そのとき、ヤサなる良家の子の父に対して法が説かれていた間、見たとおりに、知ったとおりに、地を観察していたヤサは、取著することなく、諸漏(アーサヴァ)から心が解脱した。 そこで世尊に、このような思いが起こった。
副テーマ: trust
導線タグ: 介護,子育て,自信,別れ,依存,喪失
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Tena kho pana samayena satta loke arahanto honti. Yasassa pabbajjā niṭṭhitā. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā yasena pacchāsamaṇena yena seṭṭhissa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho āyasmato yasassa mātā ca purāṇadutiyikā ca yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tāsaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā tā bhagavā aññāsi kallacittā, muducittā, vinīvaraṇacittā, udaggacittā, pasannacittā, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya; evameva tāsaṁ tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—
その時、世に七人の阿羅漢(アラハン)あり。ヤサの出家はすでに成就せられていた。 さて世尊は、朝の時分に衣をまとい、鉢と衣(えい)を携え、長老ヤサを侍者として従え、商人の長者セッティの邸へと赴かれた。赴かれて、設けられた座にお着きになった。 すると長老ヤサの母と、かつての妻とが、世尊のおられるところへ近づいた。近づいて、世尊を礼拝し、かたわらに座した。彼女たちに対し、世尊は順を追って法を説かれた。すなわち、布施の話、戒の話、天界の話、また欲望の患い・卑しさ・汚れ、そして出離(ねっきょん)の功徳を明かされた。 世尊は、彼女たちの心が堪えうるものとなり、柔軟となり、蓋(がい)を離れ、高揚し、清信(しょうしん)を得たことを知られた時、仏陀たちが讃え選ばれる法の教示——すなわち苦(く)・集(じゅう)・滅(めつ)・道(どう)——を明かされた。 ちょうど汚れのない白い布が、染料をよく受け取るように、その座において彼女たちに、塵を離れ垢を脱した法眼(ほうげん)が生じた——
副テーマ: trust
導線タグ: 決断,食事
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Tā diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante …pe… etā mayaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāma, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsikāyo no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetā saraṇaṁ gatā”ti. Tā ca loke paṭhamaṁ upāsikā ahesuṁ tevācikā. Atha kho āyasmato yasassa mātā ca pitā ca purāṇadutiyikā ca bhagavantañca āyasmantañca yasaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā, bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ, ekamantaṁ nisīdiṁsu. Atha kho bhagavā āyasmato yasassa mātarañca pitarañca purāṇadutiyikañca dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Assosuṁ kho āyasmato yasassa cattāro gihisahāyakā bārāṇasiyaṁ seṭṭhānuseṭṭhīnaṁ kulānaṁ puttā— vimalo, subāhu, puṇṇaji, gavampati—
「およそ生起する性質(集起法)を有するものは、すべて滅する性質(滅法)を有するものである」と。 彼女たちは、法(ダンマ)をこの眼で見、法を得、法を知り、法の深みに達し、疑惑(vicikicchā)を渡り越え、迷いを離れ、無畏(vesārajja)を得て、他に依ることなく師の教えにおいて確立し、世尊にこのように申し上げた。 「尊とうございます、世尊よ。尊とうございます、世尊よ。……われらは今より、世尊を帰依処(saraṇa)とし奉ります。法を、そして比丘僧伽(bhikkhusaṅgha)をも帰依処と致します。世尊よ、どうか今日よりわれらを、命ある限り帰依したる優婆夷(upāsikā)としてお認めください」と。 彼女たちは、世において最初の三帰依(tevācika)をもって帰依した優婆夷となったのである。 さて、尊者ヤサの母と父と旧き妻とは、世尊と尊者ヤサに、自ら手ずから精妙な食べ物・飲み物をもって、十分に満ち足らせ、お応えするほどに供養し奉った。世尊が食し終え、鉢より手をお離しになると、一方の座に坐られた。そこで世尊は、尊者ヤサの母と父と旧き妻とに、法に関する話(dhammī kathā)をもって開示し、教え励まし、歓喜せしめ、座より立って去られた。 さて、尊者ヤサの四人の在家の友、バーラーナシーにおける長者・次席長者の家の子息たち——ヴィマラ、スバーフ、プンナジ、ガヴァンパティ——は、このことを耳にした。
副テーマ: trust
導線タグ: 介護,子育て,自信,別れ,食事,依存,喪失
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Atirekalābho— sappi, navanītaṁ, telaṁ, madhu, phāṇitan”ti. Cattāro nissayā niṭṭhitā. 65. Cattāriakaraṇīya Tena kho pana samayena bhikkhū aññataraṁ bhikkhuṁ upasampādetvā ekakaṁ ohāya pakkamiṁsu. So pacchā ekakova āgacchanto antarāmagge purāṇadutiyikāya samāgañchi. “kiṁ dāni pabbajitosī”ti? “Dullabho kho pabbajitānaṁ methuno dhammo; ehi, methunaṁ dhammaṁ paṭisevā”ti. So tassā methunaṁ dhammaṁ paṭisevitvā cirena agamāsi.
余分な取得物(アティレカラーボ)とは、酥(バター)、新鮮なバター、油、蜜、糖蜜である。」 四つの依止(ニッサヤ)はここに終わる。 六十五、なすべからざる四事(カッタリアカラニーヤ) その時のことであった。比丘たちは、ある一人の比丘に具足戒(ウパサンパーダー)を授けた後、その者をひとりにして去ってしまった。後にその者がひとり道を行くうち、途中で昔の妻(プラーナドゥティヤカー)と行き会った。 「今は出家されたのですか」と彼女は言った。 「出家者にとって淫法(メトゥナ・ダンマ)を得ることは難しいこと。さあ、淫法を行いなさい」 彼はその女と淫法を行い、遅れてやって来た。
副テーマ: communication
導線タグ: 上司,介護,別れ,喪失
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Atha ca pana maṁ bhagavā evamāha— ‘anuviccakāraṁ kho, sīha, karohi; anuviccakāro tumhādisānaṁ ñātamanussānaṁ sādhu hotī’ti. Esāhaṁ, bhante, dutiyampi bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. “Dīgharattaṁ kho te, sīha, nigaṇṭhānaṁ opānabhūtaṁ kulaṁ, yena nesaṁ upagatānaṁ piṇḍakaṁ dātabbaṁ maññeyyāsī”ti. “Imināpāhaṁ, bhante, bhagavato bhiyyoso mattāya attamano abhiraddho, yaṁ maṁ bhagavā evamāha— Sutaṁ me taṁ, bhante, samaṇo gotamo evamāha— ‘mayhameva dānaṁ dātabbaṁ, na aññesaṁ dānaṁ dātabbaṁ; mayhameva sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ, na aññesaṁ sāvakānaṁ dānaṁ dātabbaṁ; mayhameva dinnaṁ mahapphalaṁ, na aññesaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ; mayhameva sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalaṁ, na aññesaṁ sāvakānaṁ dinnaṁ mahapphalan’ti. Atha ca pana maṁ bhagavā nigaṇṭhesupi dāne samādapeti.
「しかるに世尊は、わたくしにこのように仰せになりました。『シーハよ、よくよく考慮してから行動せよ。汝のような名の知れた人が、よく考慮することはよいことである』と。世尊よ、わたくしはここに、再び世尊と法(ダンマ)と比丘僧伽(サンガ)とに帰依いたします。世尊よ、今日よりいのちある限り帰依した者として、世尊にわたくしを在家信者(ウパーサカ)と認めていただきたく存じます」と。 「シーハよ、そなたの家はながらく尼乾陀(ニガンタ)たちにとって施しの泉となってきた。そこゆえ、そなたのもとへやってくる者たちにも、食べ物(ピンダカ)を施すべきであると思いなさい」と。 「世尊よ、まさにこのことによっても、わたくしはいっそう世尊に対して満足し、歓喜いたします。世尊がわたくしにそのように仰せになったからでございます。世尊よ、かつてわたくしはこのように聞いておりました。『沙門ゴータマはこのように説くそうだ。「布施はわたくしにのみ施すべきであり、他者に施すべきではない。わたくしの弟子にのみ施すべきであり、他者の弟子に施すべきではない。わたくしへの施しのみが大きな果報をもたらし、他者への施しは大きな果報をもたらさない。わたくしの弟子への施しのみが大きな果報をもたらし、他者の弟子への施しは大きな果報をもたらさない」』と。しかるに世尊は、わたくしに尼乾陀(ニガンタ)たちへの布施をも勧めてくださいました。
副テーマ: communication
導線タグ: 介護,別れ,食事,喪失
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
yaso kira kulaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitoti. Sutvāna nesaṁ etadahosi— “na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha yaso kulaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti. Te yenāyasmā yaso tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ yasaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Atha kho āyasmā yaso te cattāro gihisahāyake ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “ime me, bhante, cattāro gihisahāyakā bārāṇasiyaṁ seṭṭhānuseṭṭhīnaṁ kulānaṁ puttā— vimalo, subāhu, puṇṇaji, gavampati. Ime bhagavā ovadatu anusāsatū”ti. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi.
良家の子息ヤサが、髪と鬚を剃り、袈裟衣をまとって、在家より出家したという話が人々の耳に届いた。これを聞いた者たちは、心にこう思った。「ヤサのごとき良家の子息が、髪と鬚を剃り、袈裟衣をまとって、在家より出家したというのであれば、その法と律はけっして浅いものではなく、その出家もまた浅いものではあるまい」と。 そこで彼らは、尊者ヤサのもとへと赴いた。赴いて、尊者ヤサに礼拝し、かたわらに立った。そこで尊者ヤサは、その四人の在家の友人たちを伴い、世尊のおられるところへと赴いた。赴いて、世尊に礼拝し、かたわらに坐した。そして申し上げた。 「世尊よ、この四人は、バーラーナシーにおける豪商・富商の家の子息たちにして、私の在家の友人たちでございます。ヴィマラ、スバーフ、プンナジ、ガヴァンパティの四人でございます。どうか世尊は、この者たちを教え諭し、導いてくださいますよう」と。 そこで世尊は、彼らに対して順を追って法を説かれた。すなわち、布施(ダーナ)の話、戒(シーラ)の話、天界(サッガ)の話を説き、次いで、欲望(カーマ)の過患・卑劣・汚染(サンキレーサ)と、出離(ネッカンマ)の功徳とを、明らかにお示しになった。
副テーマ: relationship,attachment,wisdom,gratitude
導線タグ: 友人関係,仲間の導き,精神的成長,出家,布施と道徳,人生の転換点,善知識
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Tesaṁ bhagavatā dhammiyā kathāya ovadiyamānānaṁ anusāsiyamānānaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu. Tena kho pana samayena ekādasa loke arahanto honti. Catugihisahāyakapabbajjā niṭṭhitā. Assosuṁ kho āyasmato yasassa paññāsamattā gihisahāyakā jānapadā pubbānupubbakānaṁ kulānaṁ puttā— yaso kira kulaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitoti. Sutvāna nesaṁ etadahosi— “na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha yaso kulaputto kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajito”ti. Te yenāyasmā yaso tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā āyasmantaṁ yasaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Atha kho āyasmā yaso te paññāsamatte gihisahāyake ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “ime me, bhante, paññāsamattā gihisahāyakā jānapadā pubbānupubbakānaṁ kulānaṁ puttā.
彼らは世尊より法(ダンマ)の教えをもって訓示せられ、教誡せられつつ、執着することなく、諸々の煩悩(āsava)より心を解き放った。かくして、その時において、世間に十一人の阿羅漢(arahant)が存するに至った。 四人の在家の友人たちの出家については、すでに説き終えた。 さて、尊者ヤサの在家の友人たちであった地方の人々——代々の家柄の子息ら、およそ五十人ほど——は、こう伝え聞いた。「ヤサという良家の子息が、髪と鬚を剃り落とし、黄衣(kāsāya)をまとって、在家より出家し、家なき者の生活に入ったと言う」と。これを聞いて、彼らの心にこのような思いが生じた。「これはきっと、並々ならぬ法と律(dhammavinaya)であり、並々ならぬ出家の道に相違ない。そうでなければ、ヤサという良家の子息が、髪と鬚を剃り落とし、黄衣をまとって、在家より出家し、家なき者の生活に入るはずがない」と。 そこで彼らは、尊者ヤサのもとへ赴いた。赴いて、尊者ヤサに礼拝し、一方に立った。そこで尊者ヤサは、五十人ほどのその在家の友人たちを伴って、世尊のもとへと赴いた。赴いて、世尊に礼拝し、一方に座した。そして申し上げた。 「世尊よ、これらの者たちが、私の在家の友人、五十人ほどの地方の人々——代々の家柄の子息ら——にございます」と。
副テーマ: relationship,wisdom,happiness,self
導線タグ: 仲間との絆,精神的な導き,出家,信仰の道,友人の影響,悟りへの歩み,コミュニティ
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Tena kho pana samayena bhaddiyanagare meṇḍako gahapati paṭivasati. Tassa evarūpo iddhānubhāvo hoti— sīsaṁ nahāyitvā dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā bahidvāre nisīdati, antalikkhā dhaññassa dhārā opatitvā dhaññāgāraṁ pūreti. Bhariyāya evarūpo iddhānubhāvo hoti— ekaṁyeva āḷhakathālikaṁ upanisīditvā ekañca sūpabhiñjanakaṁ dāsakammakaraporisaṁ bhattena parivisati, na tāva taṁ khiyyati yāva sā na vuṭṭhāti. Puttassa evarūpo iddhānubhāvo hoti— ekaṁyeva sahassathavikaṁ gahetvā dāsakammakaraporisassa chamāsikaṁ vetanaṁ deti, na tāva taṁ khiyyati yāvassa hatthagatā. Suṇisāya evarūpo iddhānubhāvo hoti— ekaṁyeva catudoṇikaṁ piṭakaṁ upanisīditvā dāsakammakaraporisassa chamāsikaṁ bhattaṁ deti, na tāva taṁ khiyyati yāva sā na vuṭṭhāti. Dāsassa evarūpo iddhānubhāvo hoti—
その頃、バッディヤー城市にメンダカという長者が住んでいた。この長者には次のような神通の威力(iddhānubhāvo)があった——頭を洗い清め、穀物蔵を掃き清めさせてから外の門口に座ると、虚空より穀物の流れが降り注いで穀物蔵を満たすのであった。妻にもまた次のような神通の威力があった——たった一杯の椀(āḷhakathālikā)の前に座り、一皿の副食を添えるだけで、奴隷・雇い人・召し使いたちに食事を給仕しても、彼女が立ち上がるまでそれが尽きることはなかった。息子にもまた次のような神通の威力があった——たった一つの千金入りの財布(sahassathavikaṁ)を手にして奴隷・雇い人・召し使いたちに六ヶ月分の給金を与えても、それが彼の手にある間は尽きることがなかった。嫁にもまた次のような神通の威力があった——たった四斛(catudoṇikā)入りの一つの籠の前に座るだけで、奴隷・雇い人・召し使いたちに六ヶ月分の食糧を給しても、彼女が立ち上がるまでそれが尽きることはなかった。奴隷にもまた次のような神通の威力があった——
副テーマ: relationship,family,karma,gratitude
導線タグ: 家族の絆,助け合い,豊かさ,徳の共有,家族の幸福,奉仕,恵まれた環境
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
人間関係 vinaya 趣旨一致
“idha, bhagini, naccassū”ti; nalāṭikampi denti; vividhampi anācāraṁ ācaranti. Tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kāsīsu vassaṁvuṭṭho sāvatthiṁ gacchanto bhagavantaṁ dassanāya yena kīṭāgiri tadavasari. Atha kho so bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya kīṭāgiriṁ piṇḍāya pāvisi pāsādikena abhikkantena paṭikkantena ālokitena vilokitena samiñjitena pasāritena, okkhittacakkhu iriyāpathasampanno. Manussā taṁ bhikkhuṁ passitvā evamāhaṁsu— “kvāyaṁ abalabalo viya mandamando viya bhākuṭikabhākuṭiko viya? Ko imassa upagatassa piṇḍakampi dassati? Amhākaṁ pana ayyā assajipunabbasukā saṇhā sakhilā sukhasambhāsā mihitapubbaṅgamā ehisvāgatavādino abbhākuṭikā uttānamukhā pubbabhāsino. Addasā kho aññataro upāsako taṁ bhikkhuṁ kīṭāgirismiṁ piṇḍāya carantaṁ;
「ここで、姉妹よ、踊れ」と言い、額に接吻し、さまざまな非行を行じていた。 さてその頃、ある比丘がカーシー国にて安居(あんご)を終え、世尊にまみえんと舎衛城(しゃえじょう)へ向かう途中、キーターギリへと立ち寄った。そこでその比丘は、午前の時刻に衣を整え、鉢と衣をとって、キーターギリの街へと托鉢に入った。その歩む姿は清らかにして端厳であり、進むにも退くにも、見るにも顧みるにも、手を縮めるにも伸ばすにも、まことに整っており、眼は伏せられ、威儀(いぎ)は具わっていた。 人々はその比丘を見て、こう言った。 「この者はいったい何者か。力なき者のようで、のろのろとして、眉をひそめているではないか。このような者が近づいてきても、誰が施食(せじき)を与えるものか。わが師(おんし)アッサジとプナッバスカの方々は、温和にして親切、語らいやすく、まず微笑みをもって迎え、ようこそと声をかけ、眉も開き、顔は仰ぎ見られ、先んじて言葉をかけてくださるというのに」と。 ある優婆塞(うばそく)が、その比丘がキーターギリにて托鉢に歩んでいるのを見た。
副テーマ: communication
導線タグ: 上司,将来,決断,対人恐怖,食事,罪悪感
⚠ 出家者向けの文脈
人間関係 vinaya 趣旨一致
Passāma te, gahapati, iddhānubhāvan”ti. Atha kho meṇḍako gahapati sīsaṁ nahāyitvā dhaññāgāraṁ sammajjāpetvā bahidvāre nisīdi, antalikkhā dhaññassa dhārā opatitvā dhaññāgāraṁ pūresi. Bhariyāya te iddhānubhāvaṁ passissāmā”ti. Atha kho meṇḍako gahapati bhariyaṁ āṇāpesi— “tena hi caturaṅginiṁ senaṁ bhattena parivisā”ti. Atha kho meṇḍakassa gahapatissa bhariyā ekaṁyeva āḷhakathālikaṁ upanisīditvā ekañca sūpabhiñjanakaṁ caturaṅginiṁ senaṁ bhattena parivisi, na tāva taṁ khiyyati, yāva sā na vuṭṭhāti. Puttassa te iddhānubhāvaṁ passissāmā”ti. Atha kho meṇḍako gahapati puttaṁ āṇāpesi— “tena hi caturaṅginiyā senāya chamāsikaṁ vetanaṁ dehī”ti. Atha kho meṇḍakassa gahapatissa putto ekaṁyeva sahassathavikaṁ gahetvā caturaṅginiyā senāya chamāsikaṁ vetanaṁ adāsi, na tāva taṁ khiyyati, yāvassa hatthagatā.
「長者よ、それではあなたの神通力(iddhi)をお見せください」と〔比丘たちは言った〕。そこでメンダカ長者は、頭を洗い清め、穀物倉を掃き清めさせて、その外の扉のほとりに座した。すると虚空(antalikkha)より穀物の流れが降り注ぎ、穀物倉を満たした。「次は奥方の神通力をお見せください」と〔比丘たちは言った〕。そこでメンダカ長者は奥方に命じた。「では、四部軍(caturaṅginī senā)に食事を振る舞うがよい」と。そこでメンダカ長者の奥方は、たった一つの一アーラハカ量の鍋のもとに座して、おかず一品とともに四部軍に食事を振る舞った。奥方が席を立つまで、ついにその〔鍋の食物が〕尽きることはなかった。「次は御子息の神通力をお見せください」と〔比丘たちは言った〕。そこでメンダカ長者は息子に命じた。「では、四部軍に半年分の俸禄を与えるがよい」と。そこでメンダカ長者の息子は、たった一つの千金入りの財布を手に取り、四部軍に半年分の俸禄を与えた。その〔財布の金が〕彼の手もとにある限り、ついに尽きることはなかった。
副テーマ: relationship,family,gratitude,karma
導線タグ: 奇跡,家族の絆,信仰,布施,豊かさ,功徳,家族の役割
人間関係 vinaya 趣旨一致
Atha kho te sahāyakā sahāyakassa veyyāvaccaṁ karontā, taṁ itthiṁ gavesantā, taṁ vanasaṇḍaṁ āhiṇḍantā addasaṁsu bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavocuṁ— “api, bhante, bhagavā ekaṁ itthiṁ passeyyā”ti? “Kiṁ pana vo, kumārā, itthiyā”ti? “Idha mayaṁ, bhante, tiṁsamattā bhaddavaggiyā sahāyakā sapajāpatikā imasmiṁ vanasaṇḍe paricārimhā. “Taṁ kiṁ maññatha vo, kumārā, katamaṁ nu kho tumhākaṁ varaṁ— yaṁ vā tumhe itthiṁ gaveseyyātha, yaṁ vā attānaṁ gaveseyyāthā”ti? “Etadeva, bhante, amhākaṁ varaṁ yaṁ mayaṁ attānaṁ gaveseyyāmā”ti. “Tena hi vo, kumārā, nisīdatha, dhammaṁ vo desessāmī”ti. “Evaṁ, bhante”ti kho te bhaddavaggiyā sahāyakā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.
そのとき、友人たちは友の世話をしながら、その女を探し求めて、その林の中をさまよい歩いていた。すると、ある樹の根元に世尊が座しておられるのを見かけた。見かけるや、世尊のもとへ近づき、近づいてから世尊にこのように申し上げた。 「尊師よ、世尊はひとりの女をご覧になりませんでしたか」と。 「若者たちよ、そなたたちに女が何の用があるのか」と。 「尊師よ、ここにわたくしどもは、三十人ほどの幸ある仲間(バッダワッギヤ)の友人たちで、妻を連れてこの林の中で楽しんでおりました。そのうちのひとりに妻のない者がおりまして、その者のために遊女を伴ってまいりましたところ、その女がわたくしどもの財物を奪って逃げ去ってしまったのでございます。それゆえ、友のためにその女を探し求めているのでございます」と。 「若者たちよ、そなたたちはどのように思うか。そなたたちにとって、いずれが勝れているか――女を探し求めることと、自己を探し求めること、そのいずれであるか」と。 「尊師よ、まさにこれこそがわたくしどもにとって勝れたことでございます――わたくしどもが自己を探し求めることが」と。 「それならば、若者たちよ、座りなさい。そなたたちのために法(ダンマ)を説こう」と。 「そのとおりでございます、尊師よ」と、幸ある仲間の友人たちは世尊を礼拝して、かたわらに座した。
副テーマ: communication
導線タグ: 比較,介護,休息,睡眠,食事,罪悪感
人間関係 vinaya 趣旨一致
aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante …pe… upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ. Adhivāsetu ca me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Atha kho meṇḍako gahapati bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi. Atha kho meṇḍako gahapati tassā rattiyā accayena paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi—“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena meṇḍakassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṁ bhikkhusaṅghena. Atha kho meṇḍakassa gahapatissa bhariyā ca putto ca suṇisā ca dāso ca yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ—
「師の教えについて他に依ることなく〔信に入った者として〕」、かれは世尊にこう申し上げた——「すばらしいことでございます、尊師よ……(中略)……どうか世尊は、今日よりいのちある限り帰依いたしました優婆塞(うばそく)として、わたくしをお認めくださいませ。また尊師よ、どうか世尊は、比丘僧伽(びくそうぎゃ)とともに、明日の食事をお受けくださいますよう」と。世尊は沈黙によってこれをお受けになった。 そこで長者(ちょうじゃ)メンダカは、世尊がお受けになったことを知り、座より立ちあがって世尊を礼拝し、右遶(うにょう)して立ち去った。 そこで長者メンダカは、その夜が明けると、精妙な硬食(こうじき)・軟食(なんじき)を調え、世尊に時を告げさせた——「尊師よ、時が至りました。食事の用意が整いました」と。 そこで世尊は、午前の時に、衣を着け、鉢と衣(え)を持ちて、長者メンダカの邸へと赴かれた。赴いて、設けられた座に、比丘僧伽とともにお着きになった。 そこで長者メンダカの妻、息子、嫁、そして僕(しもべ)が、世尊のもとへとやって来た。やって来て、世尊を礼拝し、かたわらに座した。 かれらに対して世尊は、順を追って法を説かれた。すなわち——
副テーマ: relationship,gratitude,family,wisdom
導線タグ: 帰依,信仰,感謝,出会い,師との関係,家族のつながり,教えへの目覚め
⚠ 出家者向けの文脈
1234次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ