🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 1,279
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
智慧 vinaya 趣旨一致
anāpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… adesanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… desitāya āpattiyā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… acodetvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… asāretvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti …pe… āpattiṁ anāropetvā kataṁ hoti, adhammena kataṁ hoti, vaggena kataṁ hoti— Āpattiyā appaṭikamme ukkhepanīyakamme adhammakammadvādasakaṁ niṭṭhitaṁ. 6.2. Dhammakammadvādasaka Tīhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ dhammakammañca hoti, vinayakammañca, suvūpasantañca. Sammukhā kataṁ hoti, paṭipucchā kataṁ hoti, paṭiññāya kataṁ hoti—
〔罪科なき場合に行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告白に至るべき罪科(アーデーサナーガーミニー・アーパッティ)において行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告白済みの罪科(デーシター・アーパッティ)において行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……告発せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……喚起せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ……罪科を確定せずして行われ、法に背いて行われ、分裂僧伽によって行われ〕—— 罪科に対する懺悔なき場合における挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)に関する、非法羯磨十二句(アダンマカンマ・ドゥワーダサカ)、ここに終わる。 --- 6.2 法羯磨十二句(ダンマカンマ・ドゥワーダサカ) 比丘たちよ、三つの要素(アンガ)を具えた場合、罪科に対する懺悔なき場合における挙罪羯磨(ウッケーパニーヤカンマ)は、法に適った羯磨(ダンマカンマ)となり、律に適った羯磨(ヴィナヤカンマ)となり、よく鎮静されたものとなる。すなわち—— 現前において行われ、尋問して行われ、自認に基づいて行われ——
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,手続き,公正さ,組織運営,ルール違反,集団の秩序,正当性
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧 vinaya 趣旨一致
Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti;
彼が記憶している罪過(āpatti)は隠蔽し、記憶していない罪過は隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、かつて記憶して隠蔽した罪過を、後になって記憶して隠蔽しないとき、その比丘(bhikkhu)は根本(mūla)に引き戻されなければならない。そして、隠蔽された罪過の数に応じ、最初の罪過に合算した別住(parivāsa)が与えられなければならない。 さて、比丘たちよ、ここに、別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯すことがある。ある罪過は記憶し、ある罪過は記憶しない。記憶している罪過は隠蔽し、記憶していない罪過は隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒を受けた場合、かつて記憶して隠蔽した罪過を、後になって記憶して隠蔽しないとき、
副テーマ: wisdom,karma,self
導線タグ: 過去の過ち,罪悪感,懺悔,正直さ,やり直し,規律,誠実さ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Suṇātu me, bhante, saṅgho. Saṅghena vaḍḍhassa licchavissa patto nikkujjito, asambhogo saṅghena. So sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, saṅghaṁ pattukkujjanaṁ yācati. Saṅgho vaḍḍhassa licchavissa pattaṁ ukkujjati, sambhogaṁ saṅghena karoti. Yassāyasmato khamati vaḍḍhassa licchavissa pattassa ukkujjanā, sambhogaṁ saṅghena karaṇaṁ, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Ukkujjito saṅghena vaḍḍhassa licchavissa patto, sambhogo saṅghena. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṁ dhārayāmī’”ti. Atha kho bhagavā vesāliyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bhaggā tena cārikaṁ pakkāmi.
「大徳(おんみ)よ、僧伽(さんが)よ、聴いてください。僧伽はヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢(はち)を伏せ、僧伽との交わりを断じておりました。しかるに彼は正しく振る舞い、毛を伏せ(謙順の意を示し)、解脱の道を歩み、僧伽に対して鉢を起こすこと(うっくじゅ)を願い求めております。僧伽はヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢を起こし、僧伽との交わりを回復させます。ヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢を起こし、僧伽との交わりを回復させることを、もし認め容れる長老方はおられれば、黙していてください。もし認め容れられない方がおられれば、語ってください。僧伽によって、ヴァッダというリッチャヴィ族の者の鉢は起こされ、僧伽との交わりが回復されました。僧伽はこれを容認しました。ゆえに黙しております。このことをわたしはかく保持いたします。」 かくして世尊(ブッダ)は、ヴェーサーリーに思うがままにご逗留になった後、バッガ国へと遊行(ゆぎょう)の途につかれた。
副テーマ: wisdom,relationship,karma
導線タグ: 許し,和解,コミュニティ,反省,やり直し,関係修復,受け入れ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
evameva tassa purisassa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi— “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho so puriso diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya— ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti— evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi, dhammañca, bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti. Atha kho bhagavā taṁ purisaṁ etadavoca—
まさにそのように、その人物には、その座において、塵を離れ垢を離れた法眼(ダンマチャック)が生じた——「およそ生起する性質のものは、すべて滅する性質のものである」と。 そのとき、その人物は、法を見た者、法を得た者、法を知った者、法に深く入った者となり、疑惑を渡り越え、惑いを離れ、無畏(ヴェーサーラッジャ)を得て、師の教えにおいて他に依らぬ者となって、世尊にこのように申し上げた。 「尊とし、尊とし、世尊よ。世尊よ、たとえば、倒れたものを起こし、覆われたものを開き、迷える者に道を示し、暗闇の中に油の灯火を掲げて『眼ある者は形あるものを見るであろう』とするように、まさにそのように、世尊によって、さまざまな方法をもって法が説き示されました。世尊よ、わたくしはここに、世尊を帰依処(サラナ)とし奉ります。法をも、比丘の僧伽をも。世尊よ、今日よりいのちある限り帰依処に赴いた在家信者(ウパーサカ)として、世尊はわたくしをお認めください」と。 そのとき、世尊はその人物にこのように仰せになった——
副テーマ: insight,teaching
導線タグ: 介護,自信,別れ,依存,喪失
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Pārisuddhihārakassa anāpatti. Pārisuddhihārako ce, bhikkhave, dinnāya pārisuddhiyā saṅghappatto sañcicca na āroceti, āhaṭā hoti pārisuddhi. Pārisuddhihārakassa āpatti dukkaṭassā”ti. 21. Chandadānakathā Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi— “sannipatatha, bhikkhave, saṅgho kammaṁ karissatī”ti. Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca— “atthi, bhante, bhikkhu gilāno, so anāgato”ti. “Anujānāmi, bhikkhave, gilānena bhikkhunā chandaṁ dātuṁ. Evañca pana, bhikkhave, dātabbo.
清浄告知者(パーリスッディハーラカ)には罪を犯したことにはならない。「比丘たちよ、もし清浄告知者が、託された清浄(パーリスッディ)を僧伽(サンガ)に届けながら、故意にそれを告げなかった場合、清浄は運ばれたものとみなされる。しかし、清浄告知者には突吉羅(ドゥッカタ)の罪が生じる」と。 第二十一節 欲(チャンダ)を授けることについて そのとき、世尊は比丘たちに告げられた。 「比丘たちよ、集まれ。僧伽は羯磨(カンマ)を行うであろう」 このように仰せになったとき、ある比丘が世尊に申し上げた。 「尊師よ、病める比丘がおります。その者はいまだ参集しておりません」 「比丘たちよ、病める比丘が欲(チャンダ)を授けることを許可する。比丘たちよ、欲はこのようにして授けられるべきである。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 責任,義務,コミュニティ,ルール,誠実さ,参加,意思表示
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū saṅghādisesadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū thullaccayadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya thullaccayaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pācittiyadiṭṭhino honti …pe… ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pāṭidesanīyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dukkaṭadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū thullaccayadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo—
或る比丘たちは重罪(thullaccaya)を見ており、或る比丘たちは僧残(saṅghādisesa)を見ている。比丘たちよ、かの比丘を、重罪を見るそれらの比丘たちが、傍らに連れ出し、法に従って懺悔せしめ、そして僧伽(saṅgha)に近づいて、次のように告げるべきである――「友よ、かの比丘が犯した罪は、すでに法に従って懺悔されました。もし僧伽の機が熟したならば、僧伽は自恣(pavāraṇā)を行ずべきであります」と。 さてまた、比丘たちよ、ここに或る比丘が、その日の自恣において重罪を犯している場合がある。或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは波逸提(pācittiya)を見ている……乃至……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは波羅提提舎尼(pāṭidesanīya)を見ている……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは突吉羅(dukkaṭa)を見ている……或る比丘たちは重罪を見ており、或る比丘たちは悪語(dubbhāsita)を見ている。比丘たちよ、かの比丘を、重罪を見るそれらの比丘たちが、傍らに連れ出し、法に従って懺悔せしめ、そして僧伽に近づいて、次のように告げるべきである――
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,争い,意見の相違,集団の調和,問題解決,責任,許し
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa bahisīmagatassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvarāsaṁ payirupāsissaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Tassa sā cīvarāsā upacchijjati. Tassa bhikkhuno āsāvacchediko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati. So taṁ cīvaraṁ kāreti. So katacīvaro “paccessaṁ paccessan”ti—bahiddhā kathinuddhāraṁ vītināmeti. Tassa bhikkhuno sīmātikkantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino cīvarāsāya pakkamati “paccessan”ti. So bahisīmagato taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Āsāya labhati, anāsāya na labhati.
 かの比丘が界外(けがい)に至りて、かくの如く思念す——「ここにてこの衣への期待(āsā)を抱きつつ帰らん、さもなくば帰らじ」と。かれはその衣への期待を抱き続ける。しかるにその衣への期待が断ち切られる。この比丘にとって、カティナ(功徳衣)の撤収は期待の断絶によるものである。  功徳衣の恩恵を受けた比丘が、「帰らん」との思いをもって衣への期待をいだきつつ〔界外へ〕出立する。かれは界外に至りてその衣への期待を抱き続ける。期待をもって〔衣を〕得、期待なくしては得ず。かれはその衣を作らしむ。かれは衣を作り終えて、「帰らん、帰らん」と思いつつ、界外にてカティナの撤収の時を過ごす。この比丘にとって、カティナの撤収は界を越えたことによるもの(sīmātikkantika)である。  功徳衣の恩恵を受けた比丘が、「帰らん」との思いをもって衣への期待をいだきつつ〔界外へ〕出立する。かれは界外に至りてその衣への期待を抱き続ける。期待をもって〔衣を〕得、期待なくしては得ず。
副テーマ: attachment,craving,impermanence,wisdom
導線タグ: 期待外れ,執着,手放す,こだわり,思い通りにならない,欲求不満,柔軟性
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
16. Tajjanīyakammapaṭippassaddhikathā Idha pana, bhikkhave, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Tatra ce bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘ayaṁ kho, āvuso, bhikkhu saṅghena tajjanīyakammakato sammā vattati, lomaṁ pāteti, netthāraṁ vattati, tajjanīyassa kammassa paṭippassaddhiṁ yācati. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena vaggā. So tamhā āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena vaggehi.
十六、譴責羯磨解除の論 比丘たちよ、ここに一人の比丘がいて、僧伽(さんが)によって譴責羯磨(たじゃにーやかんま)を課せられ、正しく行いを修め、従順に身を低くし、その道を歩み、譴責羯磨の解除を願い求めるとする。 そのとき、もし比丘たちの間に次のような思いが生じたとする。 「友らよ、この比丘は、僧伽によって譴責羯磨を課せられ、正しく行いを修め、従順に身を低くし、その道を歩み、譴責羯磨の解除を願い求めている。さあ、われらはこの者の譴責羯磨を解除しようではないか」と。 そして彼らは、その者の譴責羯磨を解除する——しかし、それは法に背いた、不和合の衆(ばつ)によるものである。 その者は、その住処(じゅうしょ)を去り、別の住処へと赴く。そこでもまた、比丘たちの間に次のような思いが生じる。 「友らよ、この比丘の譴責羯磨は、法に背いた不和合の衆によって解除されたものである」と。
副テーマ: wisdom,karma,relationship
導線タグ: 規則違反,手続きの不備,組織の秩序,正当性,集団の意思決定,責任,コンプライアンス
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Aparehipi, bhikkhave, tīhaṅgehi samannāgataṁ, āpattiyā appaṭikamme, ukkhepanīyakammaṁ dhammakammañca hoti, vinayakammañca, suvūpasantañca. Āpattiyā kataṁ hoti, desanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, adesitāya āpattiyā kataṁ hoti …pe… codetvā kataṁ hoti, sāretvā kataṁ hoti, āpattiṁ āropetvā kataṁ hoti …pe… sammukhā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… paṭipucchā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… paṭiññāya kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… desanāgāminiyā āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… adesitāya āpattiyā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe… codetvā kataṁ hoti, dhammena kataṁ hoti, samaggena kataṁ hoti …pe…
# 律蔵 羯磨犍度 第百二十段 また、比丘たちよ、さらに他の三つの要件(aṅga)を具えたるとき、罪(āpatti)に対して悔改めをなさざる者への挙罪羯磨(ukkhepanīyakamma)は、法(dhamma)にかなう羯磨(kamma)となり、律(vinaya)にかなう羯磨となり、かつよく静息せるものとなる。 すなわち、罪に基づきてなされたるものであること、懺悔(desanā)に導く罪に基づきてなされたるものであること、未懺悔の罪に基づきてなされたるものであること……。 弾劾(codanā)をなしたうえでなされたるものであること、確認(sāraṇā)をなしたうえでなされたるものであること、罪を認定(āropana)したうえでなされたるものであること……。 面前(sammukha)においてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合(samagga)してなされたるものであること……。 問い返し(paṭipucchā)をなしたうえでなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 自認(paṭiññā)に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 懺悔に導く罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 未懺悔の罪に基づきてなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。 弾劾をなしたうえでなされたるものであること、法にかなってなされたるものであること、和合してなされたるものであること……。
副テーマ: wisdom,self
導線タグ: 規律,手続き,公正さ,責任,懺悔,コミュニティ,ルール遵守
⚠ 自己責任論に誤解されやすい
智慧 vinaya 趣旨一致
yā āpattiyo pubbe assaritvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti; yā āpattiyo pubbe assaritvā nacchādesi tā āpattiyo pacchā saritvā nacchādeti. So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo.
以前に覚えていながら隠していなかった罪過(āpatti)を、後になって思い出して隠すならば、その比丘は根本(mūla)に引き戻されなければならない。そして、隠した罪過の数に応じて、最初の罪過に合算した別住(parivāsa)が与えられなければならない。 さて、比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その間に多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯したとする。ある罪過は覚えており、ある罪過は覚えていない。覚えている罪過は隠し、覚えていない罪過は隠さない。その者が還俗し、再び具足戒(upasampadā)を受けた後、以前に覚えて隠していた罪過を、後になっても覚えて隠し、以前に覚えていなかったために隠さなかった罪過を、後になって思い出してもなお隠さないならば、その比丘は根本に引き戻されなければならない。
副テーマ: wisdom,karma,self
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,規律,誠実さ,自己責任,やり直し
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“mā kho tvaṁ, āvuso, iminā maggena gaccha, iminā maggena gacchāhī”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te dve purisā— “kiṁ nu kho so eko puriso cirena āgacchatī”ti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi …pe… aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe… upāsake no bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gate”ti. Atha kho bhagavā te purise etadavoca—
「友よ、その道を行ってはならない。こちらの道を行きなさい」と言って、別の道へと送り出した。 さて、その二人の男は——「あの一人の男は、なぜこんなに遅いのだろうか」と——迎えに行きながら、ある木の根元に座しておられる世尊を見かけた。見て、世尊のもとへ近づいた。近づいて、世尊を礼拝し、かたわらに座った。彼らに世尊は次第の法話(アヌプッビー・カター)を説かれた……乃至……師の教えについて他に依るところなき者となり、世尊にこのように申し上げた——「素晴らしゅうございます、世尊よ……乃至……今日より命ある限り帰依所に赴ける者として、世尊は私どもを在家信者(ウパーサカ)としてお認めください」と。 そこで世尊は、その二人の男にこのように仰せられた——
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,決断,別れ,食事,依存,罪悪感,喪失
智慧 vinaya 趣旨一致
‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya pācittiyaṁ ajjhāpanno hoti …pe… pāṭidesanīyaṁ ajjhāpanno hoti … dukkaṭaṁ ajjhāpanno hoti … dubbhāsitaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū saṅghādisesadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti.
「その比丘(びく)が犯した罪過(āpatti)は、すでに法(dhamma)に従って懺悔(paṭikamma)されている。もし僧伽(saṅgha)の時節が熟しているならば、僧伽は自恣(pavāraṇā)を行うべきである」と。 しかるに比丘たちよ、ここにある比丘が、その自恣の当日において波逸提(pācittiya)を犯している場合、あるいは波羅提提舎尼(pāṭidesanīya)を犯している場合、あるいは突吉羅(dukkaṭa)を犯している場合、あるいは悪説(dubbhāsita)を犯している場合がある。あるいは一部の比丘たちはこれを悪説の罪と見なし、また一部の比丘たちはこれを僧伽婆尸沙(saṅghādisesa)の罪と見なすことがある。比丘たちよ、悪説の罪と見なす比丘たちは、その比丘を一方に呼び寄せて、法に従って処置を行わしめたのち、僧伽のもとに参じて、次のように告げるべきである——「その比丘が犯した罪過は、すでに法に従って懺悔されている。もし僧伽の時節が熟しているならば、僧伽は自恣を行うべきである」と。
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,コミュニティ,過ちの償い,許し,和解,集団の調和,手続き
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
So taṁ cīvaraṁ kāreti. So katacīvaro “paccessaṁ paccessan”ti—sambhuṇāti kathinuddhāraṁ. Tassa bhikkhuno saha bhikkhūhi kathinuddhāro. Āsādoḷasakaṁ niṭṭhitaṁ. 11. Karaṇīyadoḷasaka Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. So taṁ cīvaraṁ kāreti.
その比丘は衣(ころも)を作らせる。衣を作り終えて、「後に受け取ろう、後に受け取ろう」と思いながら、迦絺那(かちな)衣の撤収を待ち受ける。その比丘については、比丘たちとともに迦絺那衣の撤収となる。 「待機の十二事」は以上で終わる。 十一、用務の十二事 迦絺那衣を展張した精舎の比丘が、何らかの用務があって出発する。その比丘が界外(けいがい)に赴いたとき、衣への期待が生じる。彼はその衣への期待を持ち続ける。期待なくして衣を得るも、期待をもっては得ない。彼はかくのごとく思う――「ここでこの衣を作らせよう、後には受け取るまい」と。そこで彼はその衣を作らせる。
副テーマ: wisdom,attachment,impermanence,mindfulness
導線タグ: 執着を手放す,柔軟な対応,計画の変更,期待通りにならない,状況への適応,こだわりを捨てる,物事の受け入れ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— adhammena samaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ adhammena samaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati.
「さあ、この者の譴責羯磨(たじじゃにーやかんま)を解除しよう」と。かれらはその者の譴責羯磨を解除する——非法(あひゃんま)にして和合して。かれはその住処からも別の住処へと赴く。そこでもまた比丘たちにこのような思いが起こる——「友よ、この比丘の譴責羯磨は、僧伽(さんがー)によって、非法にして和合せる者たちにより解除されたのだ。さあ、われらもこの者の譴責羯磨を解除しよう」と。かれらはその者の譴責羯磨を解除する——正法(だんまー)にして分裂して。かれはその住処からも別の住処へと赴く。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 手続き,正当性,組織のルール,集団の決定,不正,規律,責任
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccā āpattiyo sarati, ekaccā āpattiyo nassarati. Yā āpattiyo sarati tā āpattiyo chādeti; yā āpattiyo nassarati tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe saritvā chādesi tā āpattiyo pacchā saritvā chādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko.
彼の罪過(āpatti)が隠匿されていた期間に応じて、最初の罪過に合わせた合算別住(samodhānaparivāsa)が与えられるべきである。 さて比丘たちよ、ここに別住(parivāsa)を行じている比丘が、その途中において多くの僧残(saṅghādisesa)の罪過を犯したとする。ある罪過については記憶しており、ある罪過については記憶していない。記憶している罪過については隠蔽し、記憶していない罪過については隠蔽しない。その者が還俗ののち再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、以前に記憶して隠蔽した罪過を後になって記憶して隠蔽したならば、その比丘は本起(mūla)に引き戻されるべきである。そして彼の罪過が隠匿されていた期間に応じて、最初の罪過に合わせた合算別住が与えられるべきである。 さて比丘たちよ、ここに別住を行じている比丘が、その途中において多くの僧残の罪過を犯したとする。ある罪過については疑念なく、ある罪過については疑念(vematika)を抱いている。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,過ち,懺悔,正直さ,責任,やり直し,誠実さ
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“mā kho tumhe, āvuso, iminā maggena gacchittha, iminā maggena gacchathā”ti aññena maggena uyyojesi. Atha kho te cattāro purisā …pe… atha kho te aṭṭha purisā …pe… atha kho te soḷasa purisā— kiṁ nu kho te aṭṭha purisā cirena āgacchantīti— paṭipathaṁ gacchantā addasāsuṁ bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ. Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Tesaṁ bhagavā anupubbiṁ kathaṁ kathesi, seyyathidaṁ— aparappaccayā satthusāsane bhagavantaṁ etadavocuṁ— “abhikkantaṁ, bhante …pe…
「友よ、その道を行ってはなりません。こちらの道をお行きなさい」と言って、別の道へと向かわせた。さて、かの四人の男たちは……(中略)……かの八人の男たちは……(中略)……かの十六人の男たちは――あの八人の男たちはなぜ遅くなっているのだろうかと――反対の道を歩んでいて、ある木の根元に座しておられる世尊を見かけた。見かけると、世尊のもとへと近づき、近づいて世尊を礼拝し、一方の側に座った。かれらに対して世尊は、順を追って法を説かれた。すなわち――師の教えに関して他に依ることなく(aparappaccayā)、みずからの智慧によって〔信を得た者として〕世尊にこのように申し上げた――「素晴らしゅうございます、尊師よ……(中略)……
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,決断,食事,依存,罪悪感
智慧 vinaya 趣旨一致
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya dubbhāsitaṁ ajjhāpanno hoti. Ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū thullaccayadiṭṭhino honti …pe… ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pācittiyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū pāṭidesanīyadiṭṭhino honti … ekacce bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino honti, ekacce bhikkhū dukkaṭadiṭṭhino honti. Ye te, bhikkhave, bhikkhū dubbhāsitadiṭṭhino, tehi so, bhikkhave, bhikkhu ekamantaṁ apanetvā yathādhammaṁ kārāpetvā saṅghaṁ upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo— ‘yaṁ kho so, āvuso, bhikkhu āpattiṁ āpanno, sāssa yathādhammaṁ paṭikatā. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, saṅgho pavāreyyā’ti. 24. Vatthuṭhapanādi Idha pana, bhikkhave, bhikkhu tadahu pavāraṇāya saṅghamajjhe udāhareyya—
「比丘たちよ、ここに或る比丘が、その日の自恣(パヴァーラナー)において悪語(ドゥッバーシタ)の罪を犯せる場合がある。ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは偸蘭遮(トゥッラッチャヤ)罪と見なす……乃至……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは波逸提(パーチッティヤ)罪と見なす……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは波羅提提舎尼(パーティデーサニーヤ)罪と見なす……ある比丘たちは悪語罪と見なし、ある比丘たちは突吉羅(ドゥッカタ)罪と見なす。 比丘たちよ、悪語罪と見なす比丘たちは、その比丘を一方に連れ出し、法(ダンマ)に従って処置した後、僧伽のもとに赴いて次のように告げるべきである――『友よ、かの比丘が犯した罪は、すでに法に従って懺悔(パティカタ)せられました。もし僧伽(サンガ)の時宜が整っておるならば、僧伽は自恣を行うがよいでしょう』と。 二四 事項の確定等について 比丘たちよ、さらにここに或る比丘が、その日の自恣において、僧伽の中に於いて発言する場合がある――」
副テーマ: wisdom,relationship
導線タグ: 規律,集団のルール,過ちへの対処,和解,コミュニティ,公正さ,責任
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tassa bhikkhuno niṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“nevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti. Tassa bhikkhuno sanniṭṭhānantiko kathinuddhāro. Bhikkhu atthatakathino kenacideva karaṇīyena pakkamati. Tassa bahisīmagatassa cīvarāsā uppajjati. So taṁ cīvarāsaṁ payirupāsati. Anāsāya labhati, āsāya na labhati. Tassa evaṁ hoti—“idhevimaṁ cīvaraṁ kāressaṁ, na paccessan”ti.
その比丘にとって、衣への期待の終わりをもって衣功徳衣(カティナ)の解除となる。 衣功徳衣を展張した僧団に属する比丘が、何らかの用件によって〔界の外へ〕出発する。その比丘が界(シーマー)の外に至ったとき、衣への期待(チーヴァラーサー)が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。しかるに、期待なくして〔衣を〕得、期待をもっては得ない。そこで彼はかく思う——「この衣を作ることもなく、また受用することもあるまい」と。この比丘にとっては、〔衣への〕期待の決断の終わりをもって衣功徳衣の解除となる。 衣功徳衣を展張した僧団に属する比丘が、何らかの用件によって〔界の外へ〕出発する。その比丘が界の外に至ったとき、衣への期待が生じる。彼はその衣への期待を抱き続ける。しかるに、期待なくして〔衣を〕得、期待をもっては得ない。そこで彼はかく思う——「この衣を、ここにおいて作ることとし、〔他所では〕受用すまい」と。
副テーマ: wisdom,attachment,craving,mindfulness
導線タグ: 執着を手放す,期待通りにならない,柔軟な判断,現状への適応,決断力,こだわりを捨てる,思い通りにいかない
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti— dhammapatirūpakena vaggā. So tamhāpi āvāsā aññaṁ āvāsaṁ gacchati. Tatthapi bhikkhūnaṁ evaṁ hoti— ‘imassa kho, āvuso, bhikkhuno saṅghena tajjanīyakammaṁ paṭippassaddhaṁ dhammapatirūpakena vaggehi. Handassa mayaṁ tajjanīyakammaṁ paṭippassambhemā’ti. Te tassa tajjanīyakammaṁ paṭippassambhenti—
そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが起こった。「友よ、この比丘に対して、僧伽(サンガ)は挙罪羯磨(たじゃにーやかんま)を、法に適った方法で、少数の者たちによりて解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、法に相応しき少数の者たちによりて、彼の挙罪羯磨を解除した。彼はそこの住処をも去り、また別の住処へと赴いた。そこでもまた、比丘たちの間にこのような思いが起こった。「友よ、この比丘に対して、僧伽は挙罪羯磨を、法に相応しき少数の者たちによりて解除した。さあ、われらも彼の挙罪羯磨を解除しよう」と。彼らは、その者の挙罪羯磨を解除した——
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 手続き,正当性,集団の決定,規則,不完全なプロセス,繰り返し,組織の判断
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti; So bhikkhu mūlāya paṭikassitabbo. Yathāpaṭicchannānañcassa āpattīnaṁ purimāya āpattiyā samodhānaparivāso dātabbo. Idha pana, bhikkhave, bhikkhu parivasanto antarā sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjati. Ekaccāsu āpattīsu nibbematiko, ekaccāsu āpattīsu vematiko. Yāsu āpattīsu nibbematiko tā āpattiyo chādeti; yāsu āpattīsu vematiko tā āpattiyo nacchādeti. So vibbhamitvā puna upasampanno yā āpattiyo pubbe nibbematiko chādesi tā āpattiyo pacchā nibbematiko nacchādeti;
 ある罪(āpatti)については疑いなく〔犯したと〕知っており、ある罪については疑いを抱いている。疑いなく知っている罪は〔故意に〕覆蔵(chādeti)し、疑いを抱いている罪は覆蔵しない。その者が〔僧団を〕離脱し、再び具足戒(upasampadā)を受けた場合、かつて疑いなく知っていたがゆえに覆蔵した罪を、後になって疑いなく〔犯したと〕知りながら覆蔵しないならば、その比丘(bhikkhu)は根本に引き戻されなければならない。そして、覆蔵した日数に応じて、最初の罪に合算したパリヴァーサ(samodhānaparivāsa、合算別住)が与えられるべきである。  さて、比丘たちよ、ここに、別住(parivāsa)を行じている比丘が、その途中において複数の僧残(saṅghādisesa)の罪を犯すことがある。ある罪については疑いなく〔犯したと〕知っており、ある罪については疑いを抱いている。疑いなく知っている罪は覆蔵し、疑いを抱いている罪は覆蔵しない。その者が〔僧団を〕離脱し、再び具足戒を受けた場合、かつて疑いなく知っていたがゆえに覆蔵した罪を、後になって疑いなく〔犯したと〕知りながら覆蔵しないならば、
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 正直さ,隠蔽,懺悔,戒律,誠実さ,自己責任,過ちと向き合う
⚠ 出家者向けの文脈
← 前32333435363738次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ