🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 1,279
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
智慧 vinaya 趣旨一致
(yathā heṭṭhā, tathā vitthāretabbaṁ)
(以下、前に述べたと同様に、詳しく展開すべし。)
副テーマ: teaching
導線タグ: 比較,介護
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“Vesāliyaṁ, bhante”ti. “Kaṁ ārabbhā”ti? “Sudinnaṁ kalandaputtaṁ ārabbhā”ti. “Kismiṁ vatthusmin”ti? “Methunadhamme”ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ upāliṁ paṭhamassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi. “Dutiyaṁ panāvuso upāli, pārājikaṁ kattha paññattan”ti? “Rājagahe, bhante”ti. “Kaṁ ārabbhā”ti? “Dhaniyaṁ kumbhakāraputtaṁ ārabbhā”ti.
「ヴェーサーリーにて、尊者よ」と。「何者を縁として」と。「スディンナ・カランダプッタを縁として」と。「いかなる事項において」と。「淫法(メーツナダンマ)において」と。 ここに、尊者マハーカッサパは、尊者ウパーリに対して、第一波羅夷(パーラージカ)の事項をも問い、因縁をも問い、人をも問い、制定をも問い、追加制定をも問い、罪科をも問い、無罪科をも問うた。 「では友よ、ウパーリよ、第二の波羅夷はいずこにて制定されたか」と。「ラージャガハにて、尊者よ」と。「何者を縁として」と。「ダニヤ・クンバカーラプッタを縁として」と。
副テーマ: wisdom,karma,self,mindfulness
導線タグ: 戒律,規則の起源,過ち,責任,行為の結果,自己規律,道徳的判断
智慧 vinaya 趣旨一致
Appossukko mātaṅgaraññeva nāgo”ti. 3. Bālakaloṇakagamanakathā Atha kho bhagavā saṅghamajjhe ṭhitakova imā gāthāyo bhāsitvā yena bālakaloṇakagāmo tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena āyasmā bhagu bālakaloṇakagāme viharati. Addasā kho āyasmā bhagu bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna āsanaṁ paññapesi, pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipi, paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahesi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane, nisajja kho bhagavā pāde pakkhālesi. Āyasmāpi kho bhagu bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ bhaguṁ bhagavā etadavoca— “kacci, bhikkhu, khamanīyaṁ; kacci yāpanīyaṁ, kacci piṇḍakena na kilamasī”ti?
「象が森の中に独り住まうように、わたしは何の煩いもなく住もう」と。 さて、世尊は僧団の中に立ったまま、この偈を説き終えると、バーラカロ-ナカ村(Bālakaloṇakagāma)へと向かって歩まれた。 そのころ、尊者バグ(Bhagu)はバーラカローナカ村に住んでいた。尊者バグは、世尊がはるか遠くからお越しになるのを見て、座席を設け、足を洗う水と足台と足拭きを用意し、みずから出迎えて鉢と衣(えころも)をお受けした。世尊は設けられた座にお着きになり、着座されると足を洗われた。尊者バグもまた世尊を礼拝して、かたわらに坐した。かたわらに坐した尊者バグに、世尊はこのように仰せられた。 「比丘よ、身体は耐えられるか。暮らしは続けられるか。托鉢(piṇḍakena)に苦労はないか」と。
副テーマ: wisdom,compassion,mindfulness
導線タグ: 孤独感,自立心,動じない心,精神的安定,師への敬意,日常の安らぎ,修行の支え
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
na bhikkhūhi sampayojetabbaṁ. Na, bhikkhave, abbhānārahena bhikkhunā pakatattassa bhikkhuno purato gantabbaṁ, na purato nisīditabbaṁ. Yo hoti saṅghassa āsanapariyanto seyyāpariyanto vihārapariyanto so tassa padātabbo. Tena ca so sāditabbo. Na, bhikkhave, abbhānārahena bhikkhunā pakatattena bhikkhunā puresamaṇena vā pacchāsamaṇena vā kulāni upasaṅkamitabbāni;
〔比丘たちよ、出罪(abbhāna)に値しない比丘は、清浄な比丘(pakatatta)と共に行動してはならない。〕 比丘たちよ、出罪に値しない比丘は、清浄な比丘の前を歩いてはならず、その前に座してはならない。僧伽(saṅgha)における座の順序・臥具の順序・住房の順序において、清浄な比丘にそれを譲らなければならない。また清浄な比丘はそれを受け取るべきである。比丘たちよ、出罪に値しない比丘は、清浄な比丘を前の沙門(puresamaṇa)として、あるいは後の沙門(pacchāsamaṇa)として、〔共に〕諸々の家々を訪れてはならない。
副テーマ: teaching
導線タグ: 食事
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Upaṭṭhānasālā nīcavatthukā hoti, udakena otthariyyati …pe… “anujānāmi, bhikkhave, uccavatthukaṁ kātun”ti. Cayo paripatati …pe… “anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye— iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti. Ārohantā vihaññanti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne— iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti. Ārohantā paripatanti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti.
集会堂(upaṭṭhānasālā)の地盤が低く、水が浸み込む……「比丘たちよ、地盤を高くすることを許可する」と。 積み上げた土台が崩れる……「比丘たちよ、三種の土台を積むことを許可する――煉瓦の土台(iṭṭhakācaya)、石の土台(silācaya)、木の土台(dārucaya)の三つである」と。 登ろうとして難儀する……「比丘たちよ、三種の階段(sopāna)を許可する――煉瓦の階段(iṭṭhakāsopāna)、石の階段(silāsopāna)、木の階段(dārusopāna)の三つである」と。 登ろうとして転倒する……「比丘たちよ、手すり(ālambanabāha)を許可する」と。
副テーマ: wisdom,compassion,work
導線タグ: 問題解決,環境改善,安全対策,実用的対処,柔軟な対応,失敗から学ぶ,段階的改善
智慧 vinaya 趣旨一致
“Kismiṁ vatthusmin”ti? “Adinnādāne”ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ upāliṁ dutiyassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi. “Tatiyaṁ panāvuso upāli, pārājikaṁ kattha paññattan”ti? “Vesāliyaṁ, bhante”ti. “Kaṁ ārabbhā”ti? “Sambahule bhikkhū ārabbhā”ti. “Kismiṁ vatthusmin”ti? “Manussaviggahe”ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ upāliṁ tatiyassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi.
「いかなる事柄(vatthusmin)についてでありますか」と。「不与取(adinnādāna)についてであります」と。 そこで尊者マハーカッサパは、尊者ウパーリに対して、第二の波羅夷(pārājika)の事柄(vatthu)をも問い、縁起(nidāna)をも問い、人(puggala)をも問い、制定(paññatti)をも問い、随制定(anupaññatti)をも問い、犯罪(āpatti)をも問い、不犯(anāpatti)をも問うた。 「されば友よ、ウパーリよ、第三の波羅夷はいずこにおいて制定されましたか」と。「ヴェーサーリー(Vesālī)においてであります、尊者よ」と。「誰に縁りてでありますか」と。「多くの比丘たちに縁りてであります」と。「いかなる事柄についてでありますか」と。「人身(manussaviggaha)についてであります」と。 そこで尊者マハーカッサパは、尊者ウパーリに対して、第三の波羅夷の事柄をも問い、縁起をも問い、人をも問い、制定をも問い、随制定をも問い、犯罪をも問い、不犯をも問うた。
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,戒律,過ち,罪,正しい行い,倫理,自己規律
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Na adhisīle sīlavipanno hoti, na ajjhācāre ācāravipanno hoti, na atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno hoti, bahussuto hoti, paññavā hoti— Aparehipi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ na jānāti, anāpattiṁ na jānāti, lahukaṁ āpattiṁ na jānāti, garukaṁ āpattiṁ na jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena na svāgatāni honti na suvibhattāni na suppavattīni na suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso— Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ jānāti, anāpattiṁ jānāti, lahukaṁ āpattiṁ jānāti, garukaṁ āpattiṁ jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso— Aparehipi, bhikkhave, pañcahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ na jānāti, anāpattiṁ na jānāti, lahukaṁ āpattiṁ na jānāti, garukaṁ āpattiṁ na jānāti, ūnapañcavasso hoti— Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ jānāti, anāpattiṁ jānāti, lahukaṁ āpattiṁ jānāti, garukaṁ āpattiṁ jānāti, pañcavasso vā hoti atirekapañcavasso vā— Pañcakadasavāro niṭṭhito.
# 律蔵 大犍度 第二百三十九段 比丘たちよ、さらに他の五つの徳を具えた比丘には、独立して住することが許されない。すなわち、増上戒(adhisīla)において戒を犯すことなく、行儀(ājjhācāra)において行儀を失することなく、邪見(atidiṭṭhi)において見解を誤ることなく、多聞(bahussuta)にして、智慧(paññā)ある者であっても――なお次の条件を欠くならば独立して住することは許されない。すなわち、罪(āpatti)を知らず、無罪(anāpatti)を知らず、軽罪(lahuka āpatti)を知らず、重罪(garuka āpatti)を知らず、両部の波羅提木叉(pātimokkha)を経文に従い文句に従って、広く善く学ばず、善く分別せず、善く流暢に読誦できず、善く決択していない者である。 比丘たちよ、五つの徳を具えた比丘には、独立して住することが許される。すなわち、罪を知り、無罪を知り、軽罪を知り、重罪を知り、両部の波羅提木叉を経文に従い文句に従って、広く善く学び、善く分別し、善く流暢に読誦でき、善く決択している者である。 比丘たちよ、さらに他の五つの徳を具えた比丘には、独立して住することが許されない。すなわち、罪を知らず、無罪を知らず、軽罪を知らず、重罪を知らず、受戒後五年に満たない者である。 比丘たちよ、五つの徳を具えた比丘には、独立して住することが許される。すなわち、罪を知り、無罪を知り、軽罪を知り、重罪を知り、受戒後満五年あるいは五年を超えた者である。 ――五箇十回の章、ここに終わる。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,挫折
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Tāni bhikkhū udakena temetvā temetvā apakaḍḍhanti. Addasā kho bhagavā senāsanacārikaṁ āhiṇḍanto te bhikkhū tāni cīvarāni udakena temetvā temetvā apakaḍḍhante, disvāna yena te bhikkhū tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca— “kiṁ imassa, bhikkhave, bhikkhuno ābādho”ti? “Imassa, bhante, āyasmato thullakacchābādho. Tāni mayaṁ udakena temetvā temetvā apakaḍḍhāmā”ti. Atha kho bhagavā etasmiṁ nidāne etasmiṁ pakaraṇe dhammiṁ kathaṁ katvā bhikkhū āmantesi— “anujānāmi, bhikkhave, yassa kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho kaṇḍuppaṭicchādin”ti. Atha kho visākhā migāramātā mukhapuñchanacoḷaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. “paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ, yaṁ mamassa dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti. Paṭiggahesi bhagavā mukhapuñchanacoḷaṁ.
比丘たちは、その衣を繰り返し水に浸しては引き剥がしていた。世尊は、僧房を巡回しておられた折、その比丘たちが衣を繰り返し水に浸しては引き剥がしているのをご覧になった。ご覧になってから、その比丘たちのもとへ近づかれ、近づかれてから、その比丘たちにこのように仰せになった。 「比丘たちよ、この比丘はいかなる病を患っているのか」と。 「尊師よ、この長老は重い疥癬(かいせん)の病を患っております。それゆえわたしどもは、衣を繰り返し水に浸しては引き剥がしているのでございます」と。 そこで世尊は、この因縁によって、この事柄に関して法の教えを説かれ、比丘たちに告げて仰せになった。 「比丘たちよ、わたしは許可する。痒み、腫れ物、滲出、あるいは重い疥癬の病を患う者には、疥癬を覆う布(カンドゥパッティチャーディン)を用いることを」と。 さてその折、ヴィサーカー・ミガーラマーター(鹿子母)が顔拭き布(むくぷんちゃなチョーラ)を持って、世尊のおられるところへ近づいた。近づいてから、世尊を礼拝し、一方の側に座った。 「尊師よ、世尊よ、どうかこの顔拭き布をお受け取りください。それがわたしにとって長きにわたる利益と安楽とのためとなりますように」と。 世尊はその顔拭き布をお受け取りになった。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,病気
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“Khamanīyaṁ, bhagavā, yāpanīyaṁ, bhagavā; na cāhaṁ, bhante, piṇḍakena kilamāmī”ti. Atha kho bhagavā āyasmantaṁ bhaguṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā yena pācīnavaṁsadāyo tenupasaṅkami. 4. Pācīnavaṁsadāyagamanakathā Tena kho pana samayena āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo pācīnavaṁsadāye viharanti. Addasā kho dāyapālo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvāna bhagavantaṁ etadavoca— “mā, samaṇa, etaṁ dāyaṁ pāvisi. Santettha tayo kulaputtā attakāmarūpā viharanti. Mā tesaṁ aphāsumakāsī”ti. Assosi kho āyasmā anuruddho dāyapālassa bhagavatā saddhiṁ mantayamānassa, sutvāna dāyapālaṁ etadavoca—
「世尊よ、お体の具合はいかがでしょうか。お過ごしはいかがでしょうか。托鉢(ピンダカ)にてお疲れになってはおられませんでしょうか。」 さて、世尊はアーユスマン・バグに法(ダンマ)にかなう語りをもって開示し、奮い立たせ、励まし、喜ばせてから、座より立ち上がられ、パーチーナヴァンサ園のある方へと向かわれた。 四 パーチーナヴァンサ園への赴きについての語り そのときアーユスマン・アヌルッダと、アーユスマン・ナンディヤと、アーユスマン・キミラとは、パーチーナヴァンサ園に住しておられた。 園の番人は、世尊がはるか遠くよりおいでになるのを見て、世尊にこのように申し上げた。 「沙門(サマナ)よ、この園にはお入りにならないでください。この園には三人の良家の子息が、自らの意のままに住しております。どうか彼らにご不便をおかけにならないようにしてください。」 アーユスマン・アヌルッダは、園の番人が世尊と言葉を交わしているのを聞かれ、聞いてから園の番人にこのように言われた。
副テーマ: teaching
導線タグ: 食事,罪悪感
智慧 vinaya 趣旨一致
Yo vaccakuṭiṁ gacchati tena bahi ṭhitena ukkāsitabbaṁ. Anto nisinnenapi ukkāsitabbaṁ. Cīvaravaṁse vā cīvararajjuyā vā cīvaraṁ nikkhipitvā sādhukaṁ ataramānena vaccakuṭi pavisitabbā. Nātisahasā pavisitabbā. Na ubbhajitvā pavisitabbā. Vaccapādukāya ṭhitena ubbhajitabbaṁ. Na nitthunantena vacco kātabbo. Na dantakaṭṭhaṁ khādantena vacco kātabbo. Na bahiddhā vaccadoṇikāya vacco kātabbo. Na bahiddhā passāvadoṇikāya passāvo kātabbo.
厠(かわや)に赴く者は、外に立ちながら咳払いをすべきである。内に座している者もまた、咳払いをすべきである。衣架(えか)あるいは衣紐(えひも)に衣を掛けて、十分に落ち着いて、急がずに厠に入るべきである。あまりに慌てて入ってはならない。足を高く上げて入ってはならない。便所用の履物(くつ)を履いたまま用を足すべきである。唸り声を上げながら用を足してはならない。歯木(しぼく)を噛みながら用を足してはならない。便槽(べんそう)の外に排泄してはならない。放尿槽(ほうにょうそう)の外に放尿してはならない。
副テーマ: wisdom,mindfulness
導線タグ: マナー,礼儀,規律,日常の作法,心がけ,丁寧な行動,秩序
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“Catutthaṁ panāvuso upāli, pārājikaṁ kattha paññattan”ti? “Vesāliyaṁ, bhante”ti. “Kaṁ ārabbhā”ti? “Vaggumudātīriye bhikkhū ārabbhā”ti. “Kismiṁ vatthusmin”ti? “Uttarimanussadhamme”ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ upāliṁ catutthassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi. Eteneva upāyena ubhatovibhaṅge pucchi. Puṭṭho puṭṭho āyasmā upāli vissajjesi. Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṁ ñāpesi—
「さて、友よ、ウパーリよ、第四波羅夷(パーラージカ)はどこにおいて制定されたのか」 「大徳よ、ヴェーサーリーにおいてであります」 「何者に関してか」 「ヴァッグムダー河畔の比丘たちに関してであります」 「いかなる事項においてか」 「上人法(ウッタリマヌッサダンマ)においてであります」 そこで尊者マハーカッサパは、尊者ウパーリに対し、第四波羅夷について、その事項をも問い、縁起をも問い、人をも問い、制定をも問い、随制定をも問い、罪となるものをも問い、罪とならないものをも問うた。またこの同じ方法によって、両分別(ウバトーヴィバンガ)についても問うた。問われるたびに、尊者ウパーリはことごとく答えた。 そこで尊者マハーカッサパは、僧伽(サンガ)に告知した——
副テーマ: wisdom,karma
導線タグ: 規律,戒律,知識の確認,問答,僧侶の資質,教えの継承,正しい行い
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Na asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, na asekkhena samādhikkhandhena, na asekkhena paññākkhandhena, na asekkhena vimuttikkhandhena, na asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti, ūnapañcavasso hoti— Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Asekkhena sīlakkhandhena samannāgato hoti, asekkhena samādhikkhandhena, asekkhena paññākkhandhena, asekkhena vimuttikkhandhena, asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgato hoti, pañcavasso vā hoti atirekapañcavasso vā— Aparehipi, bhikkhave, chahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, ūnapañcavasso hoti— Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, pañcavasso vā hoti atirekapañcavasso vā— Aparehipi, bhikkhave, chahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Adhisīle sīlavipanno hoti, ajjhācāre ācāravipanno hoti, atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno hoti, appassuto hoti, duppañño hoti, ūnapañcavasso hoti—
「比丘たちよ、六つの特質を具えた比丘は、独住(アニッシタ)してはならない。無学(アセッカ)の戒蘊(シーラッカンダ)を具えておらず、無学の定蘊(サマーディッカンダ)を具えておらず、無学の慧蘊(パンニャッカンダ)を具えておらず、無学の解脱蘊(ヴィムッティッカンダ)を具えておらず、無学の解脱知見蘊(ヴィムッティニャーナダッサナッカンダ)を具えておらず、かつ戒臘(カイラー)五年未満である――これら六つの特質を具えた比丘は、独住してはならない。 比丘たちよ、六つの特質を具えた比丘は、独住することができる。無学の戒蘊を具え、無学の定蘊を具え、無学の慧蘊を具え、無学の解脱蘊を具え、無学の解脱知見蘊を具え、かつ戒臘五年またはそれ以上である――これら六つの特質を具えた比丘は、独住することができる。 比丘たちよ、さらに別の六つの特質を具えた比丘もまた、独住してはならない。信(サッダー)なく、慚(ヒリ)なく、愧(オッタッパ)なく、懈怠(クシータ)であり、失念(ムッタッサティ)の者であり、戒臘五年未満である――これら六つの特質を具えた比丘は、独住してはならない。 比丘たちよ、六つの特質を具えた比丘は、独住することができる。信あり、慚あり、愧あり、精進(アーラッダヴィーリヤ)を発し、念(サティ)を確立し、戒臘五年またはそれ以上である――これら六つの特質を具えた比丘は、独住することができる。 比丘たちよ、さらにまた別の六つの特質を具えた比丘は、独住してはならない。増上戒(アディシーラ)において戒を欠き、行儀(アジャーチャーラ)において行儀を欠き、見解(ディッティ)において邪見に陥り、聞くところ少なく、慧(パンニャー)浅く、戒臘五年未満である――」
副テーマ: ignorance
導線タグ: 病気,介護,挫折
⚠ 初手で出すと冷たく見える,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
tajjanīyaṁ vā, niyassaṁ vā, pabbājanīyaṁ vā, paṭisāraṇīyaṁ vā, ukkhepanīyaṁ vā. Sā ce bhikkhūnaṁ santike dūtaṁ pahiṇeyya— ‘saṅgho me kammaṁ akāsi, āgacchantu ayyā, icchāmi ayyānaṁ āgatan’ti, gantabbaṁ, bhikkhave, sattāhakaraṇīyena, appahitepi, pageva pahite— ‘kinti nu kho sammā vatteyya, lomaṁ pāteyya, netthāraṁ vatteyya, saṅgho taṁ kammaṁ paṭippassambheyyā’ti. Sattāhaṁ sannivatto kātabbo. Idha pana, bhikkhave, sikkhamānā gilānā hoti. Sā ce bhikkhūnaṁ santike dūtaṁ pahiṇeyya— ‘ahañhi gilānā, āgacchantu ayyā, icchāmi ayyānaṁ āgatan’ti, gantabbaṁ, bhikkhave, sattāhakaraṇīyena, appahitepi, pageva pahite— ‘gilānabhattaṁ vā pariyesissāmi, gilānupaṭṭhākabhattaṁ vā pariyesissāmi, gilānabhesajjaṁ vā pariyesissāmi, pucchissāmi vā, upaṭṭhahissāmi vā’ti.
 ――すなわち、呵責羯磨(かしゃくかつま)、依止羯磨(えしかつま)、駆出羯磨(くしゅつかつま)、下意羯磨(げいかつま)、挙罪羯磨(こざいかつま)のいずれかを受けている場合である。  もしその者が比丘たちのもとに使者を遣わして、「僧伽(サンガ)はわが身に羯磨(かつま)を行じました。尊者たちよ、来てください。私は尊者たちのお越しを望みます」と告げたならば、比丘たちよ、七日以内になすべき用務として赴くべきである。使者を遣わされなくとも赴くべきであり、まして使者が来たならばなおさらである。――「いかにすれば彼女が正しく振る舞い、謙虚に身を低くし、出離の道を歩み、僧伽がその羯磨を解くことができるであろうか」と思いを致して。七日以内に戻らなければならない。  また、比丘たちよ、この場合、学法女(しっかまーなー)が病に伏しているとする。もし彼女が比丘たちのもとに使者を遣わして、「私は病人です。尊者たちよ、来てください。私は尊者たちのお越しを望みます」と告げたならば、比丘たちよ、七日以内になすべき用務として赴くべきである。使者を遣わされなくとも赴くべきであり、まして使者が来たならばなおさらである。――「病者のための食を求めよう、あるいは看病者のための食を求めよう、あるいは病者のための薬を求めよう、あるいは問いを向けよう、あるいは看病しよう」と思いを致して。
副テーマ: compassion,relationship,wisdom
導線タグ: 助け合い,思いやり,病気,サポート,共同体,奉仕,困っている人への支援
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
“māvuso dāyapāla, bhagavantaṁ vāresi. Satthā no bhagavā anuppatto”ti. Atha kho āyasmā anuruddho yenāyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantañca nandiyaṁ āyasmantañca kimilaṁ etadavoca— “abhikkamathāyasmanto abhikkamathāyasmanto, satthā no bhagavā anuppatto”ti. Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca nandiyo āyasmā ca kimilo bhagavantaṁ paccuggantvā eko bhagavato pattacīvaraṁ paṭiggahesi, eko āsanaṁ paññapesi, eko pādodakaṁ pādapīṭhaṁ pādakathalikaṁ upanikkhipi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane, nisajja kho bhagavā pāde pakkhālesi. Tepi kho āyasmanto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ anuruddhaṁ bhagavā etadavoca— “kacci vo, anuruddhā, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ; kacci piṇḍakena na kilamathā”ti?
「友よ、園丁よ、世尊を遮ってはなりません。われらの師、世尊がお越しになられました。」 そこで、尊者アヌルッダは、尊者ナンディヤおよび尊者キミラのもとへ近づき、近づいてから、尊者ナンディヤと尊者キミラにこのように告げた。 「尊者たちよ、前へ出られよ、前へ出られよ。われらの師、世尊がお越しになられました。」 そこで、尊者アヌルッダ、尊者ナンディヤ、尊者キミラの三人は、世尊をお迎えに出た。一人は世尊の鉢と衣をお受けし、一人は座をととのえ、一人は足洗いの水と足台と足拭きを傍らに置いた。世尊はととのえられた座にお就きになった。座につかれてから、世尊は足をお洗いになった。かの尊者たちもまた、世尊を礼拝して、かたわらに座した。 かたわらに座した尊者アヌルッダに、世尊はこのように仰せられた。 「アヌルッダたちよ、つつがなきか、過ごし得ておるか、托鉢(ピンダカ)に苦労はないか。」
副テーマ: teaching
導線タグ: 食事,罪悪感
智慧 vinaya 趣旨一致
Atthāpatti kāyato ca cittato ca samuṭṭhāti, na vācato. Atthāpatti vācato ca cittato ca samuṭṭhāti, na kāyato. Atthāpatti kāyato ca vācato ca cittato ca samuṭṭhāti. Kiccādhikaraṇassa kiṁ mūlaṁ? Kiccādhikaraṇassa ekaṁ mūlaṁ— Vivādādhikaraṇaṁ kusalaṁ, akusalaṁ, abyākataṁ. Vivādādhikaraṇaṁ siyā kusalaṁ, siyā akusalaṁ, siyā abyākataṁ. Tattha katamaṁ vivādādhikaraṇaṁ kusalaṁ? Idha pana, bhikkhave, bhikkhū kusalacittā vivadanti—
ある罪(āpatti)は身(kāya)と心(citta)とより生じ、語(vācā)よりは生じない。ある罪は語と心とより生じ、身よりは生じない。ある罪は身と語と心とより生じる。 作事諍事(kiccādhikaraṇa)の根本は何か。作事諍事の根本は一つである。 言諍事(vivādādhikaraṇa)は、善(kusala)なるものであり、不善(akusala)なるものであり、また無記(abyākata)なるものである。言諍事は、あるいは善なるものであり、あるいは不善なるものであり、あるいは無記なるものである。 そのうち、いかなるものが善なる言諍事であるか。比丘たちよ、ここにおいて、比丘たちが善き心(kusalacitta)をもって諍論するならば――
副テーマ: wisdom,karma,relationship,work
導線タグ: 争い,トラブル,倫理的判断,言動の責任,人間関係の問題,職場の紛争,善悪の見極め
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
Cayo paripatati …pe… “anujānāmi, bhikkhave, cinituṁ tayo caye— iṭṭhakācayaṁ, silācayaṁ, dārucayan”ti. Ārohantā vihaññanti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, tayo sopāne— iṭṭhakāsopānaṁ, silāsopānaṁ, dārusopānan”ti. Ārohantā paripatanti …pe… “anujānāmi, bhikkhave, ālambanabāhan”ti. Pānīyasālāya tiṇacuṇṇaṁ paripatati …pe… “anujānāmi, bhikkhave, ogumphetvā ullittāvalittaṁ kātuṁ—
「積み上げ(caya)が崩れ落ちる……(中略)……比丘たちよ、三種の積み上げを許可する。すなわち、煉瓦の積み上げ(iṭṭhakācaya)、石の積み上げ(silācaya)、木材の積み上げ(dārucaya)である」と。 登るときに困難を生じる……(中略)……「比丘たちよ、三種の階段(sopāna)を許可する。すなわち、煉瓦の階段(iṭṭhakāsopāna)、石の階段(silāsopāna)、木の階段(dārusopāna)である」と。 登るときに転び落ちる……(中略)……「比丘たちよ、手摺り(ālambanabāha)を許可する」と。 飲料水堂(pānīyasālā)において草の粉塵が散り落ちる……(中略)……「比丘たちよ、葦を編んで壁を塗り固めること(ogumphetvā ullittāvalitta)を許可する——
副テーマ: wisdom,suffering,mindfulness,work
導線タグ: 問題解決,環境整備,実用的な知恵,困難への対処,改善,安全,生活の工夫
智慧 vinaya 趣旨一致
Na passāvadoṇikāya kheḷo kātabbo. Na pharusena kaṭṭhena avalekhitabbaṁ. Na avalekhanakaṭṭhaṁ vaccakūpamhi pātetabbaṁ. Vaccapādukāya ṭhitena paṭicchādetabbaṁ. Nātisahasā nikkhamitabbaṁ. Na ubbhajitvā nikkhamitabbaṁ. Ācamanapādukāya ṭhitena ubbhajitabbaṁ. Na capucapukārakaṁ ācametabbaṁ. Na ācamanasarāvake udakaṁ sesetabbaṁ. Ācamanapādukāya ṭhitena paṭicchādetabbaṁ.
小便桶に唾を吐いてはならない。粗い木片で(肛門を)拭ってはならない。拭うための木片を便所の穴に落としてはならない。足台の上に立ちながら(身を)覆うべし。あまりに急いで出てはならない。踏み越えて出てはならない。洗足用の足台の上に立ちながら踏み越えて出るべし。音を立てながら口を漱いではならない。口をすすぐための鉢の水を残してはならない。洗足用の足台の上に立ちながら(身を)覆うべし。
副テーマ: wisdom,mindfulness
導線タグ: マナー,礼儀,身だしなみ,清潔,行儀,日常作法,自己管理
智慧 vinaya 趣旨一致
“Suṇātu me, āvuso, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, ahaṁ ānandaṁ dhammaṁ puccheyyan”ti. Āyasmā ānando saṅghaṁ ñāpesi— “Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṁ, ahaṁ āyasmatā mahākassapena dhammaṁ puṭṭho vissajjeyyan”ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca— “brahmajālaṁ, āvuso ānanda, kattha bhāsitan”ti? “Antarā ca, bhante, rājagahaṁ antarā ca nāḷandaṁ rājāgārake ambalaṭṭhikāyā”ti. “Kaṁ ārabbhā”ti? “Suppiyañca paribbājakaṁ brahmadattañca māṇavan”ti.
「友よ、僧伽(サンガ)よ、聞きたまえ。もし僧伽の意のままであれば、わたしはアーナンダに法(ダンマ)について問いたいと思う。」 尊者アーナンダは僧伽に告げた。「尊き方々よ、僧伽よ、聞きたまえ。もし僧伽の意のままであれば、わたしは尊者マハーカッサパより法について問われたならば、答え申し上げたいと思う。」 そこで尊者マハーカッサパは尊者アーナンダにこう言った。「友よ、アーナンダよ、梵網(ぼんもう)経はいずこにて説かれたのか。」「尊き方よ、ラージャガハとナーランダーとの間、王の御殿、アンバラッティカー(菴羅樹林)においてでございます。」「誰を因縁として説かれたのか。」「遍歴行者(へんれきぎょうじゃ)スッピヤと若き学徒(まなびど)ブラフマダッタとを因縁としてでございます。」
副テーマ: teaching
導線タグ: 休息,睡眠
智慧 vinaya 趣旨一致
Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Na adhisīle sīlavipanno hoti, na ajjhācāre ācāravipanno hoti, na atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno hoti, bahussuto hoti, paññavā hoti, pañcavasso vā hoti atirekapañcavasso vā— Aparehipi, bhikkhave, chahaṅgehi samannāgatena bhikkhunā na anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ na jānāti, anāpattiṁ na jānāti, lahukaṁ āpattiṁ na jānāti, garukaṁ āpattiṁ na jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena na svāgatāni honti na suvibhattāni na suppavattīni na suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso, ūnapañcavasso hoti— Chahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṁ. Āpattiṁ jānāti, anāpattiṁ jānāti, lahukaṁ āpattiṁ jānāti, garukaṁ āpattiṁ jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso, pañcavasso vā hoti atirekapañcavasso vā— Abhayūvarabhāṇavāro niṭṭhito aṭṭhamo. Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā yena kapilavatthu tena cārikaṁ pakkāmi. Anupubbena cārikaṁ caramāno yena kapilavatthu tadavasari. Tatra sudaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme.
「比丘たちよ、六つの要素を具えた比丘は、依止なく(独立して)住むことができる。高い戒(adhisīla)において戒を破ることなく、行儀(ācāra)において行儀を失することなく、見解(diṭṭhi)において邪見に陥ることなく、多聞(bahussuta)にして、智慧(paññā)を具え、かつ五年の戒臘(vassa)を経ているか、あるいは五年を超えていること——。 比丘たちよ、さらに別の六つの要素を具えた比丘は、依止なく住むことができない。罪(āpatti)を知らず、無罪(anāpatti)を知らず、軽罪(lahuka āpatti)を知らず、重罪(garuka āpatti)を知らず、また両部の戒本(pātimokkha)を、詳しく善く受持せず、善く分別せず、善く流布せず、善く決択せず、条文にそって、また一字一句にそって熟達していない者であり、かつ五年の戒臘に満たない者であること——。 比丘たちよ、六つの要素を具えた比丘は、依止なく住むことができる。罪を知り、無罪を知り、軽罪を知り、重罪を知り、また両部の戒本を、詳しく善く受持し、善く分別し、善く流布し、善く決択し、条文にそって、また一字一句にそって熟達している者であり、かつ五年の戒臘を経ているか、あるいは五年を超えていること——。」 アバユーヴァラ(Abhayūvara)の誦出の章、第八、ここに終わる。 さて世尊は、ラージャガハ(Rājagaha、王舎城)において御心のままに留まられてから、カピラヴァットゥ(Kapilavatthu、迦毘羅衛城)をめざして遊行に出発された。次第に遊行を進められつつ、カピラヴァットゥに到着された。そこで世尊はサッカ族(Sakka)の地、カピラヴァットゥのニグローダ園(Nigrodhārāma)に滞在された。
副テーマ: teaching
導線タグ: 上司,介護,挫折
⚠ 出家者向けの文脈
智慧 vinaya 趣旨一致
dhammoti vā adhammoti vā …pe… duṭṭhullā āpattīti vā aduṭṭhullā āpattīti vā. Yaṁ tattha bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo nānāvādo aññathāvādo vipaccatāya vohāro medhagaṁ— idaṁ vuccati vivādādhikaraṇaṁ kusalaṁ. Tattha katamaṁ vivādādhikaraṇaṁ akusalaṁ? Idha pana, bhikkhave, bhikkhū akusalacittā vivadanti— dhammoti vā adhammoti vā …pe… duṭṭhullā āpattīti vā aduṭṭhullā āpattīti vā. Yaṁ tattha bhaṇḍanaṁ kalaho viggaho vivādo nānāvādo aññathāvādo vipaccatāya vohāro medhagaṁ— idaṁ vuccati vivādādhikaraṇaṁ akusalaṁ.
法(ダンマ)であるか非法(アダンマ)であるかという問題、……乃至……重罪(ドゥッタッラー)であるか軽罪であるかという問題をめぐって、そこに生ずる口論・諍い・争い・論争・異論・反論・対立の言動および紛糾——これを諍い事案(ヴィヴァーダーディカラナ)の善(クサラ)と呼ぶ。 では、諍い事案の不善(アクサラ)とはいかなるものか。ここに比丘たちよ、比丘らが不善の心(アクサラチッタ)をもって諍う——法であるか非法であるかという問題、……乃至……重罪であるか軽罪であるかという問題をめぐって、そこに生ずる口論・諍い・争い・論争・異論・反論・対立の言動および紛糾——これを諍い事案の不善と呼ぶ。
副テーマ: teaching
導線タグ: SNS,食事,罪悪感
⚠ 希死念慮の場面では使わない,出家者向けの文脈
← 前57585960616263次 →

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ