🔖 ブックマーク機能はLINEログインで利用できます 💬 AIブッダに相談
10,029
偈句数
9,999
日本語訳あり
9,982
パーリ原文
経典 19
テーマ 20
該当 107
すべて 智慧 4354 老い 931 苦しみ 772 正念 695 怒り 356 執着 350 350 業・因果 346 幸せ 337 自己 244 人間関係 243 家族 234 不安 168 仕事 165 渇愛 147 慈悲 115 無常 111 孤独 45 43 感謝 23
経典: vinaya ✕ クリア
苦しみ vinaya 趣旨一致
Tīṇipi akusalamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṁ, tīṇipi kusalamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṁ. Katamāni cha vivādamūlāni vivādādhikaraṇassa mūlaṁ? Idha pana, bhikkhave, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, bhikkhave, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti. sikkhāyapi na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṁ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Evarūpañce tumhe, bhikkhave, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpañce tumhe, bhikkhave, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti.
三つの不善根(akusalamūla)もまた諍論(vivādādhikaraṇa)の根本であり、三つの善根(kusalamūla)もまた諍論の根本である。では、諍論の根本となる六つの諍いの根(vivādamūla)とはいかなるものか。 比丘たちよ、ここにある比丘が怒りやすく(kodhano)、怨みを抱く者(upanāhī)であるとする。比丘たちよ、怒りやすく怨みを抱くその比丘は、師(師匠)に対しても敬意なく(agāravo)、随順せず(appatisso)して住し、法(dhamma)に対しても敬意なく随順せずして住し、僧伽(saṅgha)に対しても敬意なく随順せずして住し、学処(sikkhā)においても完全に実践する者とはならない。学処において完全に実践する者とならぬかれは、僧伽のなかに諍いを生じさせる。その諍いとは、多くの人びとの不利益のため、多くの人びとの不幸のため、多くの人びとの損害のため、天と人とにとっての不利益と苦(dukkha)のためとなるものである。 比丘たちよ、もしそなたたちが、かかる諍いの根を、内(ajjhattaṁ)においてであれ外(bahiddhā)においてであれ見出したならば、比丘たちよ、そなたたちはその悪しき諍いの根を捨断(pahāna)するために努力すべきである。比丘たちよ、もしそなたたちが、かかる諍いの根を、内においてであれ外においてであれ見出さないならば、比丘たちよ、そなたたちは、その悪しき諍いの根が未来において流れ込まざるよう(āyatiṁ anavassavāya)に実践すべきである。かくして、その悪しき諍いの根の捨断がなされる。かくして、その悪しき諍いの根が未来において流れ込まざることとなる。
副テーマ: anger,suffering,relationship,mindfulness
導線タグ: 怒り,争い,不和,対人関係,コミュニティの分裂,感情のコントロール,不満
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
sikkhāyapi na paripūrakārī, so saṅghe anuvādaṁ janeti. Yo hoti anuvādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ. Evarūpañce tumhe, bhikkhave, anuvādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa anuvādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpañce tumhe, bhikkhave, anuvādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa anuvādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Katamāni tīṇi akusalamūlāni anuvādādhikaraṇassa mūlaṁ? Idha pana, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṁ luddhacittā anuvadanti, duṭṭhacittā anuvadanti, mūḷhacittā anuvadanti— sīlavipattiyā vā, ācāravipattiyā vā, diṭṭhivipattiyā vā, ājīvavipattiyā vā. Katamāni tīṇi kusalamūlāni anuvādādhikaraṇassa mūlaṁ? Idha pana, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṁ aluddhacittā anuvadanti, aduṭṭhacittā anuvadanti, amūḷhacittā anuvadanti— sīlavipattiyā vā, ācāravipattiyā vā, diṭṭhivipattiyā vā, ājīvavipattiyā vā.
学処(シッカー)においても円満に行じない者は、僧伽(サンガ)の中に諍論(アヌヴァーダ)を生ぜしめる。かかる諍論は、多くの人々の不利益のため、多くの人々の不幸のため、多くの人々の損害のため、神々と人間との不利益・不幸・苦(ドゥッカ)のためとなる。 比丘たちよ、もしそなたたちが、かくのごとき諍論の根(アヌヴァーダムーラ)を内においても外においても見出すならば、そこにおいてそなたたちは、その悪しき諍論の根を捨断するために努力すべきである。比丘たちよ、もしそなたたちが、かくのごとき諍論の根を内においても外においても見出さないならば、そこにおいてそなたたちは、その悪しき諍論の根が将来において流れ込むことなきよう実践すべきである。 諍論事(アヌヴァーダーディカラナ)の根たる三つの不善根(アクサラムーラ)とは何か。比丘たちよ、ここに比丘たちが、ある比丘を、貪りの心(ルッダチッタ)をもって非難し、瞋りの心(ドゥッタチッタ)をもって非難し、迷いの心(ムーラチッタ)をもって非難する――戒の失(シーラヴィパッティ)によってであれ、行の失(アーチャーラヴィパッティ)によってであれ、見の失(ディッティヴィパッティ)によってであれ、命の失(アージーヴァヴィパッティ)によってであれ。 諍論事の根たる三つの善根(クサラムーラ)とは何か。比丘たちよ、ここに比丘たちが、ある比丘を、貪りなき心(アルッダチッタ)をもって非難し、瞋りなき心(アドゥッタチッタ)をもって非難し、迷いなき心(アムーラチッタ)をもって非難する――戒の失によってであれ、行の失によってであれ、見の失によってであれ、命の失によってであれ。
副テーマ: suffering,anger,wisdom,relationship
導線タグ: 非難,批判,怒り,悪意,サンガ,人間関係のトラブル,貪瞋痴
⚠ 自己責任論に誤解されやすい,出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
dānakathaṁ sīlakathaṁ saggakathaṁ, kāmānaṁ ādīnavaṁ okāraṁ saṅkilesaṁ, nekkhamme ānisaṁsaṁ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ kallacittaṁ muducittaṁ vinīvaraṇacittaṁ udaggacittaṁ pasannacittaṁ, atha yā buddhānaṁ sāmukkaṁsikā dhammadesanā taṁ pakāsesi— dukkhaṁ, samudayaṁ, nirodhaṁ, maggaṁ. Seyyathāpi nāma suddhaṁ vatthaṁ apagatakāḷakaṁ sammadeva rajanaṁ paṭiggaṇheyya; evameva anāthapiṇḍikassa gahapatissa tasmiṁyeva āsane virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi— “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti. Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṅkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṁ etadavoca— “abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya— ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti;
〔世尊は〕布施の話(ダーナカター)、戒の話(シーラカター)、天界の話(サッガカター)を説き、欲望の過患(ādīnava)・卑しさ・汚れを示し、出離(nekkhamma)の功徳を明かされた。世尊がアナータピンディカ長者の心が整い、柔らかく、蓋(nīvaraṇa)を離れ、高揚し、清信していると知られたとき、そこで諸仏に共通する勝れた法の教示(sāmukkaṁsikā dhammadesanā)、すなわち——苦(dukkha)・集(samudaya)・滅(nirodha)・道(magga)——を説き明かされた。 ちょうど汚れのない清浄な布が、染料をそのまま正しく受け取るように、まさにそのように、アナータピンディカ長者には、その座において、塵を離れ垢を離れた法眼(dhammacakkhu)が生じた——「およそ生起する性質のものは、すべて滅する性質のものである」と。 そのときアナータピンディカ長者は、法を見た者(diṭṭhadhammo)、法に達した者、法を知った者、法に深く入った者となり、疑惑を渡り、疑念を去り、無畏を得て、師の教えにおいて他に依ることなく、世尊にこのように申し上げた。 「尊とし(abhikkantaṁ)、世尊よ、まことに尊とし。世尊よ、たとえば、倒れたものを起こし、覆われたものを開き、迷える者に道を示し、暗闇の中に燈火を掲げて『目ある者たちが色(rūpa)を見ることができるように』とされるように——
副テーマ: suffering,impermanence,wisdom,happiness
導線タグ: 悟り,真理,苦しみからの解放,心の準備,布施と道徳,出家の功徳,疑いを超える,確信,教えへの目覚め
⚠ 出家者向けの文脈
苦しみ vinaya 趣旨一致
Theravāda Vinayapiṭaka Mahāvagga 1. Mahākhandhaka 1. Bodhikathā Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa. Tena samayena buddho bhagavā uruvelāyaṁ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddho. Atha kho bhagavā bodhirukkhamūle sattāhaṁ ekapallaṅkena nisīdi vimuttisukhapaṭisaṁvedī. Atha kho bhagavā rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ paṭiccasamuppādaṁ anulomapaṭilomaṁ manasākāsi— “Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
# 律蔵 大犍度 第一 菩提語 彼の世尊・応供・正等覚者に帰命し奉る。 --- そのとき、世尊(Bhagavā)は、ウルヴェーラー(Uruvelā)の地にあって、ネーランジャラー(Nerañjarā)河のほとりの菩提樹(Bodhirukkha)の根元に坐しておられた。まさしく正覚(Abhisambodhi)を成じたまいたばかりのことである。 そこで世尊は、菩提樹の根元において、七日のあいだ、ただひとつの跏趺坐(ekapallaṅka)のままに坐し、解脱の楽(vimuttisukha)をみずから体験しておられた。 やがて世尊は、夜の初更(paṭhama yāma)に、縁起(paṭiccasamuppāda)を順観・逆観して、心に作意せられた—— 「無明(avijjā)を縁として行(saṅkhāra)が生じ、行を縁として識(viññāṇa)が生じ、識を縁として名色(nāmarūpa)が生じ、名色を縁として六処(saḷāyatana)が生じ、六処を縁として触(phassa)が生じ、触を縁として受(vedanā)が生じ、受を縁として渇愛(taṇhā)が生じ、渇愛を縁として取(upādāna)が生じ、取を縁として有(bhava)が生じ、有を縁として生(jāti)が生じ、生を縁として老死(jarāmaraṇa)・愁(soka)・悲(parideva)・苦(dukkha)・憂(domanassa)・悩(upāyāsa)が生ずる。かくのごとくして、この苦の集まり(dukkhakkhandha)のすべての集起(samudaya)がある。」
副テーマ: liberation
導線タグ: 病気,介護,子育て,別れ,睡眠,食事,依存,喪失
⚠ 希死念慮の場面では使わない
苦しみ vinaya 趣旨一致
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī”ti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi— “Yadā have pātubhavanti dhammā, Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, Yato pajānāti sahetudhamman”ti. Atha kho bhagavā rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ paṭiccasamuppādaṁ anulomapaṭilomaṁ manasākāsi— “avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ …pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti …pe…
無明(アヴィッジャー)の余すところなき離滅・滅尽によって、行(サンカーラ)は滅し、行の滅によって識(ヴィンニャーナ)は滅し、識の滅によって名色(ナーマルーパ)は滅し、名色の滅によって六処(サラーヤタナ)は滅し、六処の滅によって触(パッサ)は滅し、触の滅によって受(ヴェーダナー)は滅し、受の滅によって渇愛(タンハー)は滅し、渇愛の滅によって取(ウパーダーナ)は滅し、取の滅によって有(バヴァ)は滅し、有の滅によって生(ジャーティ)は滅し、生の滅によって、老死(ジャラーマラナ)・愁(ソーカ)・悲(パリデーヴァ)・苦(ドゥッカ)・憂(ドーマナッサ)・悩(ウパーヤーサ)はことごとく滅する。かくのごとく、この苦蘊(ドゥッカッカンダ)の全体の滅尽があるのである」と。  さて、世尊はこの義(アッタ)を知りたまいて、そのとき次の感興の言葉(ウダーナ)を発せられた―― 諸法(ダンマ)が現れ出るとき、 熱心に瞑想する婆羅門(ブラーフマナ)にとって、 その一切の疑惑は消え去る、 原因(ヘトゥ)を具えた法(ダンマ)を、彼がよく知るがゆえに。  さて、世尊は夜の中夜(マッジマ・ヤーマ)において、縁起(パティッチャサムッパーダ)を順逆に心に作意したまえり――「無明を縁として行あり、行を縁として識あり、識を縁として名色あり……かくのごとく、この苦蘊の全体の集起(サムダヤ)あり……」と。
副テーマ: suffering,craving,wisdom,impermanence
導線タグ: 苦しみの終わり,執着を手放す,無知からの解放,煩悩,輪廻,悟り,依存関係
⚠ 希死念慮の場面では使わない
苦しみ vinaya 趣旨一致
Sace samānupajjhāyako hoti, samānupajjhāyakena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace samānācariyako hoti, samānācariyakena yāvajīvaṁ upaṭṭhātabbo; vuṭṭhānamassa āgametabbaṁ. Sace na hoti upajjhāyo vā ācariyo vā saddhivihāriko vā antevāsiko vā samānupajjhāyako vā samānācariyako vā saṅghena upaṭṭhātabbo. No ce upaṭṭhaheyya, āpatti dukkaṭassa. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilāno dūpaṭṭho hoti— asappāyakārī hoti, sappāye mattaṁ na jānāti, bhesajjaṁ na paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṁ ābādhaṁ nāvikattā hoti ‘abhikkamantaṁ vā abhikkamatīti, paṭikkamantaṁ vā paṭikkamatīti, ṭhitaṁ vā ṭhito’ti, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ anadhivāsakajātiko hoti. Pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilāno sūpaṭṭho hoti— sappāyakārī hoti, sappāye mattaṁ jānāti, bhesajjaṁ paṭisevitā hoti, atthakāmassa gilānupaṭṭhākassa yathābhūtaṁ ābādhaṁ āvikattā hoti ‘abhikkamantaṁ vā abhikkamatīti, paṭikkamantaṁ vā paṭikkamatīti, ṭhitaṁ vā ṭhito’ti, uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko hoti.
 もし同一の和尚(おしょう)を持つ者がいるならば、その同和尚者によって命あるかぎり看護されるべきである。その者の回復を待ち望むべきである。もし同一の阿闍梨(あじゃり)を持つ者がいるならば、その同阿闍梨者によって命あるかぎり看護されるべきである。その者の回復を待ち望むべきである。もし和尚もなく、阿闍梨もなく、同住者(さどいびはーりか)もなく、弟子もなく、同和尚者もなく、同阿闍梨者もない場合には、僧伽(さんが)によって看護されるべきである。もし看護しないならば、悪作(あくさ)の罪を犯すことになる。  比丘たちよ、五つの特質を具えた病者は、看護しがたい者である。――益となる行いをせず、益となるものの量を知らず、薬を服用せず、自分の病状を、利益を望む看護者に対して、ありのままに告げず、「進行しているならば進行していると、退いているならば退いていると、留まっているならば留まっている」と、また、身に生じた苦しみ(苦)の、激しく、荒く、辛く、不快で、心に染まず、命を奪わんばかりの感受(ヴェーダナー)を、堪え忍ぶことのできない性質の者である。  比丘たちよ、五つの特質を具えた病者は、看護しやすい者である。――益となる行いをなし、益となるものの量を知り、薬を服用し、自分の病状を、利益を望む看護者に対して、ありのままに告げ、「進行しているならば進行していると、退いているならば退いていると、留まっているならば留まっている」と、また、身に生じた苦しみ(苦)の、激しく、荒く、辛く、不快で、心に染まず、命を奪わんばかりの感受(ヴェーダナー)を、堪え忍ぶことのできる性質の者である。
副テーマ: suffering,compassion,relationship
導線タグ: 病気,看病,助け合い,サポート,回復,共同体,義務
苦しみ vinaya 趣旨一致
nirodho hotī”ti. Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi— “Yadā have pātubhavanti dhammā, Ātāpino jhāyato brāhmaṇassa; Athassa kaṅkhā vapayanti sabbā, Yato khayaṁ paccayānaṁ avedī”ti. Atha kho bhagavā rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paṭiccasamuppādaṁ anulomapaṭilomaṁ manasākāsi— “avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ …pe… evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti …pe… nirodho hotī”ti.
かくして世尊は、この義(こころ)を了知されて、そのとき、この感興の言葉(ウダーナ)を発せられた—— 「まことに、もろもろの法(ダンマ)が顕れ出るとき、  熱心に瞑想にふける婆羅門(ブラーフマナ)に——  その者のすべての疑惑は消え去る、  縁(パッチャヤ)の滅尽(カヤ)を知りたるがゆえに」と。  かくして世尊は、夜の最後の時分(ヤーマ)に、縁起(パティッチャサムッパーダ)を順観・逆観して、心に作念された——「無明(アヴィッジャー)を縁として行(サンカーラ)があり、行を縁として識(ヴィンニャーナ)があり、識を縁として名色(ナーマルーパ)があり……かくのごとく、この全苦蘊(ドゥッカッカンダ)の集起(サムダヤ)がある……かくのごとく、この全苦蘊の滅(ニローダ)がある」と。
副テーマ: suffering,wisdom,impermanence,attachment
導線タグ: 苦しみの原因,悩みの連鎖,無知,執着,心の迷い,悟り,苦しみからの解放
← 前3456

経典データの出典: SuttaCentral(CC0ライセンス)

© 2026 AIブッダ 禅 — トップ仏陀の教えブログお問い合わせ